1868ko Iraultza Loriatsua eta Behin-behineko Gobernua: laburpena

Laburpena

Testuak 1868ko irailean Cadizen hasi zen matxinada eta Isabel II.aren erorketa azaltzen ditu, baita Serrano eta Prim jeneralen Behin-behineko Gobernua eta onartutako eskubide berriak ere. Era berean, alderdi politikoen mapa aurkezten du: tradizionalistak, moderatuak, talde monarkiko-demokratikoa eta Alderdi Errepublikano Federala. Ikaslea iraultzaren izaera eta garai hartako indar politikoen arteko tentsioak ulertuko ditu.

Funtsezko puntuak

1868ko irailaren 18an Cadizen matxinada hasi zen, Topeteren agintepean, eta Alcoleako guduan (irailaren 28an) gobernuaren tropak garaitu zituzten.
Isabel II.a Frantziara joan behar izan zen, eta Serrano erregeorde eta Prim behin-behineko gobernu-buru izendatu zituzten.
Biltzeko askatasuna, erlijio-tolerantzia, inprimatze- eta irakaskuntza-askatasuna onartu ziren.
25 urtetik gorako gizonezko guztiek botorako eskubidea izan zuten Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeetan.
Progresistek eta unionistek iraultza goitik kontrolatu nahi izan zuten, eta sektore erradikalen eskaerak neurri txikitan bakarrik bete ziren.
Alderdi nagusiak: tradizionalistak (karlistak), moderatuak (Cánovas), talde monarkiko-demokratikoa eta Alderdi Errepublikano Federala (Pi i Margall).

Frogatu zeure burua

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

1868ko Iraultza Loriatsua eta Behin-behineko Gobernua

1868ko irailaren 18an, “Gora Espainia ohorez” lelopean, soldadu talde batzuk matxinatu ziren Cadizen, Juan B. Topete brigadierraren agintepean, eta Prim nahiz Serrano jeneralen babesa lortu zuten. Irailaren 28an, matxinatuek gobernuak bidalitako tropei aurre egin zieten Alcoleako guduan, eta azken hauek porrot handia izan zuten. Gobernuak dimititu behar izan zuen, eta Isabel II.a (Lekeition zegoen) laguntza gabe gelditu eta Frantziara alde egin behar izan zuen.

Serrano jenerala, Batasun Liberaleko kidea, erregeorde izendatu zuten, eta Prim jenerala, alderdi progresistako kidea, behin-behineko gobernu-buru. Dekretu berriak onartu ziren: biltzeko askatasuna, erlijio-tolerantzia, inprimatze-askatasuna, irakaskuntza-askatasuna eta Gorte Konstituziogileak osatzeko hauteskunde-deialdia egin zen, 25 urtetik gorako gizaseme guztiek (4 milioi) botorako eskubidea zutela.

1868ko irailean “La Gloriosa” izeneko iraultza gertatu zen. Hala ere, ez dago “iraultza” batez hitz egiterik. Loriatsua, XIX. mendean ohikoa denez, pronuntziamendu berri bat baizik ez zen, hori bai, zenbait osagai iraultzailez igurtzia. Baina 1868ko mugimendua osagai iraultzailez hornitu nahi zuten sektore sozial eta politikoak (demokratak, hirietako errepublikanoak, Andaluziako jornalariak) hasierako garapenaren ondoren baztertuak izan ziren. Progresistentzat eta unionistentzat, iraultzak goitik bultzatutako mugimendua izan behar zuen, eta Behin-behineko Gobernuaren asmoa “iraultza” kontrolpean mantentzea izan zen. Pixkanaka, batzorde iraultzaileen disolbatzea lortu zuen.

Sektore erradikalen presioa, ordea, ezinbestekoa bilakatu zen banakakoaren eskubide eta aldarrikapenetarako, eta espero ziren aldaketa sakonak politika mailan burututako aldaketa batzuetara mugatu ziren.

Alderdi Politikoen Mapa

Tradizionalistak: batasun katolikoaren aldekoak ziren. Berehala egin zuten bat Karlos VII.a erregegaiarekin: karlistak.
Moderatuak: Isabel II.aren jarraitzaileak ziren (Cánovas del Castillo). Haren itzulera eskatzen zuten.
Talde monarkiko-demokratikoa: hirietako klase ertainen sostengua zuena zen eta Ostendeko Ituna izenpetu zutenak ordezkatzen zituena, hau da, gobernu-koalizioaren aldeko taldea.
Alderdi Errepublikano Federala, Alderdi Demokrata banatu ondoren sortua izan zen. Pi i Margall izan zen alderdi honen gidari nagusia. Hauteskundeak gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez egin zituzten, eta aurrerakoiek, unionistek eta demokratek eratutako koalizioak irabazi zuen. Hala ere, oposizioa osatzen zuten errepublikanoek eta karlistek Gorteetako gutxiengo garrantzitsua osatu zuten.

Ohiko galderak

Zergatik da 1868ko iraultza "Gloriosa" deitua?

Izena XIX. mendean ohikoa zen "Loriatsua" hitzetik dator, baina testuak azpimarratzen du ez zela benetako iraultza, pronuntziamendu berri bat zela, zenbait osagai iraultzailez.

Nor izan zen Behin-behineko Gobernuko buru?

Prim jenerala izan zen behin-behineko gobernu-burua, eta Serrano jenerala erregeorde izendatu zuten.

Zein eskubide berri onartu ziren 1868an?

Biltzeko askatasuna, erlijio-tolerantzia, inprimatze-askatasuna eta irakaskuntza-askatasuna onartu ziren.