Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Ekonomia

Ekonomia ondasun ekonomikoen bitartez asetzen diren beharrei buruz arduratzen da. Mikroekonomia unitate ekonomiko txikien portaerari eta erabaki ekonomikoei buruzkoa da. Makroekonomia ekonomiaren funtzionamendu globala eta neurri handiagoan gertatzen diren fenomenoak aztertzen ditu.

Jarduera ekonomikoak

Jarduera ekonomikoak gizarteak eskura dituen baliabideak erabiliz bere beharrak asetzeko antolatzen dituen ekintzak dira.

Ekoizpen jarduerak

1. Ekoizpen jarduerak

• 1.1 Eraldaketa fisikoa: material edo osagai jakin batzuk beste material batean bihurtzea.
• 1.2 Biltegiratze lana: ondasunen gordailua eta kudeaketa.
• 1.3 Garraioa: produktuen lekuz aldatzea eta logistika.

Banaketa eta kontsumo

2. Banaketa jarduerak produktuak gizabanakoen artean banatzea...

Valençayko Itunaren ostean Fernando VII.a Espainiara itzuli zen, Valentzian lehorreratu zen 1814ko apirilean, eta aldi berean Pertsiarren Manifestua argitaratu zen, Cadizko Gorteetako diputatu absolutistek sinatuta. Erregeak Valentziako Dekretua 1814ko maiatzean eman zuen. Hau estatu-kolpe bat izan zen: monarkiak botere absolutua berrezarri zuen, eta Cadizko Gorteen lege guztiak abolitu zituen. Etapa horren ekimen guztiak ezabatu nahi zituzten eta prozesu iraultzaile hartan parte hartu zuten pertsona guztiak baztertu eta jazarri. Fernando VII.ak martxan jarritako politikak ideia obsesiboa zuen helburu, iraganera itzultzera izan zen. Cadizen abolitu zituzten erakunde feudalak, zergak, Inkisizioa….berrezarri egin ziren. Errepresioa, espetxea,...

Hiztegia: Adjektiboak eta Deskribapenak

• Baxua: altuera txikikoa.
• Behea: edozein gauzaren barrenean, lurretik hurbilen dagoen aldea.
• Desberdina: bestelako ezaugarri edo nolakotasunak dituena.
• Handia: ohiko tamaina gainditzen duena.
• Ilehoria: ile hori-gorrixka duena.
• Isila: hotsik edo soinurik egiten ez duena.
• Laua: malkartsua ez dena.
• Leiala: zor dion zintzotasuna gordetzen duena.
• Lotsatia: erraz lotsatzen dena.
• Maltxurra: engainuz edo azpikeriz berea egiten eta zerbait lortzen trebea dena.
• Motza: luzera txikikoa dena.
• Samurra: erraz murtxikatzen den jakiaz esaten da.
• Txikia: ohiko neurrira iristen ez dena.
• Xelebrea: bere umoreagatik nabarmentzen den pertsonaz nahiz gauzaz esaten da.
• Zaharra: aspaldi sortua, egina edo gertatua dena.
• Zekena: diruari gehiegizko

Protozooak: Zelula Bakarreko Organismoak

Protozooak zelula bakar batez osatutako organismoak dira.

Sailkapena:

• Zoomastigiloak

  Flageloak dituzte, eta horri esker mugitzen dira. Bizitza askekoak edo parasitoak izan daitezke.

• Errizopodoak

  Pseudopodoen bidez mugitzen dira. Bizitza askekoak edo parasitoak izan daitezke.

• Ziliatuak

  Zilioak erabiltzen dituzte mugitzeko, eta bizi askekoak dira.

• Esporozoak

  Mugitzen dira, baina ezin dute mugimenduaren norabidea aukeratu.

Algak: Uretako Bizitzaren Oinarria

Algak landareen erreinuarekin antzekotasun handiak dituzte.

Ezaugarri Orokorrak

Uretako inguruneetan bizi dira eta fotoautotrofoak dira. Horretarako, pigmentu fotosintetikoak behar dituzte. Ohikoenak klorofilak eta karotenoideak dira.

Sailkapena

Zelulabakarrak

• Fitoplanktona

  Uretan

Bereizketa Metodo Nagusiak

Nahaste baten osagaiak banatzeko erabiltzen diren prozesu fisikoak dira:

• Destilazioa

  Irakitea eta kondentsazioa baliatzen dituen substantziak bereizteko prozesu bat da. Metodoak irakitea modu selektiboan erabiltzen du, oro har, nahaste homogeneo eta likido baten osagaiak bereizteko.

• Kromatografia

  Bereizteko metodo fisikoa da, non bereizi beharreko osagaiak bi faseren artean banatzen diren: horietako bat geldirik dago, eta bestea noranzko zehatz batean mugitzen da. Eluentea zutabetik pasatzen den fase mugikorra da.

• Kristalizazioa

  Konposatu solidoak arazteko teknikarik errazena eta eraginkorrena da. Solido ezpuru bat disolbatzaile egokiaren kopuru txikienean eta beroan disolbatzean datza.

• Baheketa (Bahetzea edo Galdaketa)

  Bereizketa

Histologia: Sarrera

Histologiak ehunen egitura mikroskopikoa aztertzen du. Azterketa horiei esker, hainbat egitura eta funtzio ezagut daitezke.

Azterketa horien emaitzak funtsezkoak dira medikuntzarako eta biologiarako, ehunen propietateak, patologien presentzia, bilakaera eta diagnostiko egokiak egiteko.

Organismoen Antolaketa Mailak

Izaki zelulabakarrak

Organismo hauek zelula bakar batez osatuta daude, eta zelula horrek funtzio guztiak betetzen ditu.

Adibideak dira:

• Bakterioak
• Protozooak
• Zenbait alga
• Zenbait onddo

Izaki zelulanitzak

Zelula bat baino gehiagoz osatuta daude:

• Forma desberdinetako zelulak dituzte (zelulen bereizketa).
• Zelulek funtzio desberdinak betetzen dituzte (lanaren banaketa).

Izaki zelulanitzen zelulak bi modutan antolatuta egon daitezke:...

XVI. MENDEA

Sarrera

XVI. mendean hasi ziren argitaratzen euskarazko lehenego liburuak.

Europako zenbait tokitan Errenazimentua ari zen nagusitzen urte ahietan.

Grezia eta Erromako kukltura klasikoen iturrietatik edan nahi da berriro, gizakia hartzen da munduaren erdigune eta neurritzat.

Oraindik latina de Mendebaldeko lutukr hizkunta : latinez kelaratuko dira libururik gehienak. Baina Europako zenbait erreinu eta herrietako hizkuntzek ere urrats garrantzitsuak emango dituzte: italieraz, frantsesez, gaztelaniaz.

Erlijioaren inguruan XVI. mendean sortzen diren borroka eta gatazkek ere azkartu egingo dute hizkuntza arrunten erabilera. Ondoren katolikoen ere bide horri ekingo diote.

Testuinguru horretan jaioko dira euskarazko lehenengo liburu inprimatuak....

XX. mendea: Euskal Literaturaren Pizkundea

José de Aristimuño, "Aitzol" (1896-1936) tolosarrak garai oso bat markatu zuen, garai laburra zoritxarrez, eta Jokin Zaitegi (1906-1979) poetak "Aitzolen belaunaldia" izenez bataiatu zuena.

Errepublika garaia eta estetika sortzailea

Garai historikoari begiratzen badiogu, ordea, Errepublika Garaiak (1931-1939) ez du soilik une historiko bat adierazten; estetika sortzailea ere kontuan hartuko lukeen bidea izango litzateke berea, proiektu politiko-literario baten barruan. Idazle gazteen bultzatzaile eta euskal kultur pizkundearen sustatzaile izan zen Espainiako Gerra aurreko hamarkadan (1926-1936).

Euskaltzaleak elkartea eta ekimenak

Horrela, 1927an Lizardi, Orixe, G. Mujika eta beste batzuekin Euskaltzaleak...

Neokolonialismoa: Definizioa eta Jatorria

Neokolonialismoa: Deskolonizazioa 1945-1975 bitartean gertatu zen, eta ia ehun estatu berri sortu ziren prozesu horren ondorioz. Hala ere, haietako askorentzat emantzipazio prozesua oso neketsua izan zen, eta askapen gerra odoltsuak egin behar izan zituzten independentzia lortzeko (adibidez, Vietnam, Aljeria, Kongo...).

Kolonizatutako herrialdeek ez zuten independentzia ekonomikoa lortu independentzia politikoarekin batera. Izan ere, estatu berri gehienetan metropoli ohiek beren interes ekonomikoei eutsi zizkieten. 1970eko hamarkadaren amaieratik, harreman kolonial ohien ordez neokolonialismoa nagusitu zen.

Menderatze forma berria zen neokolonialismoa: estatuen subiranotasun politikoa errespetatzen zuen,...

Gerrako Fronte Nagusiak eta Sekundarioak

Fronte Nagusiak

1. Mendebaldeko Frontea: Bertan trintxerak egin ziren. Fronte honetan Alemania Frantziaren eta Britainia Handiaren kontra borrokatu zen.
2. Ekialdeko Frontea: Errusia Alemaniaren eta Austria-Hungariaren kontra.

Fronte Sekundarioak

• Balkanak: Serbiaren inguruan.
• Fronte Alpinoa: Italiaren eta Austria-Hungariaren artean.
• Afrikako Koloniak: Frantziak eta Italiak Alemaniako koloniak eraso zituzten.
• Ekialde Erdia: Britainiarrek Turkiarrak menperatu zituzten.

Atzeguardiaren Mobilizazioa eta Propaganda

(Frontera joaten ez zirenak)

• Gerraren ondorioetako bat emakumeak etxetik kanpo lanetan hastea izan zen. Gizonak gerran zeudenez, emakumeak fabriketan eta landa-eremuetan lanean hasi ziren.
• Estatuek komunikabideak