Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erreplikazioa zelula prokariotoetan

1. Hastea: Helize bikoitzaren irekiera

Erreplikazioa oriC deritzon DNAko puntu zehatz batean hasten da. Puntu horretan erreplikazio-burbuila sortzen da eta erreplikazio-urkilak eratzen dira. DNA kate bakoitza molde gisa erabiltzen da kate osagarri bat sintetizatzeko. Prozesu honetan helikasa entzimak helize bikoitza irekitzen du.

2. Luzatzea: DNA kate berrien sintesia

Lehenik, RNA polimerasak (primasak) RNA zati bat gehitzen du abiapuntu gisa. Ondoren, DNA polimerasak erreplikazioa luzatzen du:

• Harizpi jarraitua: 3’→5’ noranzkoko helizea modu jarraituan kopiatzen da.
• Harizpi etenak: 5’→3’ noranzkoko helizea kontrako noranzkoan dagoenez, zati txikitan kopiatzen da; hauek Okazaki zatiak dira.

DNA polimerasa...

Kant-en Kritizismoa eta Hiru Galdera Nagusiak

Kantentzat, filosofia oro galdera hauei erantzutea helburu duen ekintza espekulatiboa da:

1. Zer ezagut dezaket?

Sentsibilitatea pasiboa da eta inpresioak jasotzen ditu. Adimena, berriz, aktiboa da eta ideiak nahiz kontzeptuak sortzen ditu, esperientziatik eratortzen ez direnak (hala nola substantzia, kausa, existentzia, etab.). Kontzeptu hauek esperientzia-objektuak ezagutzeko, ordenatzeko eta bateratzeko erabiltzen ditu.

Horregatik, Kanten Kritizismoaren ustez, subjektuak ez du objektuaren argazki hutsa egiten; datu sentigarriak antolatu, ordenatu eta egituratzen ditu. Beraz, gauzak ez ditugu diren bezala ezagutzen (noumenoa), garen bezala baizik; hots, subjektuak objektua eraikitzen du, ezagutza...

Nazismoaren ezaugarriak

Nazismoaren ezaugarriak: totalitarioa eta antidemokratikoa. Boterea pertsona bakar baten eta alderdi bakarraren esku egon ohi zen. Estatua ekonomian sartzen zen, gizartea menderatzen eta oposizio politikoa zigortzen zen. Beste ezaugarri nagusiak: nazionalismo espansionista, antikominista, indarkeria eta militarismoaren gorazarrea.

Alemaniako krisia eta ondorio ekonomiko-politikoak

Alemaniako krisia eta ondorio politiko eta ekonomikoak: Versailleko bake-itunek baldintza ekonomiko gogorrak ezarri zizkieten Alemaniari; gerra-kaltea (ordainak) ordaindu behar izan ziren. Gobernuak billete asko inprimatu behar izan zituen, eta horren ondorioz hiperinflazioa sortu zen: diruak balioa galdu zuen eta gizartea pobrezian sartu zen....

Filosofia eta Teologiaren arteko harremana

Filosofia jakintza arrazionala da: gauza naturalen esentzia, gizakia, osotasuna eta unibertsoa hausnartzen ditu. Filosofiaren bitartez hainbat galderari erantzun diezaiekegu; beraz, jakinduria eskuratu dezakegu.

Erdi Aroan, filosofia teologiarekin kontrajartzen zen. Haien arteko desberdintasuna honakoa litzateke: filosofia arrazoimenean oinarritzen da eta, aldiz, teologia fedean oinarritzen da. San Agustinen filosofian, bai teologiaren eta bai filosofiaren bitartez egia bakarra lor daiteke; biak dira beharrezkoak. Tomas Akinokoak bi egia desberdinduko ditu eta, ondorioz, bi bide bereiziko ditu egia eskuratzeko: alde batetik filosofia (arrazoimena) eta, bestetik, teologia (fedea/dogmak).

Zoriontasunaren

Denbora-lerroa: Euskal Kulturaren Mugarriak

XIX. Mendea eta Hasierak

• Bizenta Mogel: Ipuin onac (Esoporen alegiak euskaraz eta prosaz). Liburu bat euskaraz argitaratu duen lehen emakumea.
• Louis Lucien Bonaparte (1863): Euskalkien lehenengo sailkapena (8 euskalki).

XX. Mendearen Hasiera eta Mugimenduak

• 1919: Euskaltzaindiaren sorrera.
• 1965: Ez Dok Amairu taldearen sorrera. Euskal Herriko kultura-mugimendu abangoardista; modernitatea eta garai berria ekarri zituen. Partaideak kantariak, idazleak eta artistak izan ziren.

XX. Mendeko Antzerkigile Aipagarriak

• Toribio Altzaga: Euskal Iztundea antzerki-eskolako zuzendaria eta antzerkigilea.
• Katalina Eleizegi: Garbiñe lanaren egilea.
• Mª Dolores Agirre: 1953tik aurrera, diktadurak ezarritako etenaren ondoren,

Marx eta Nietzscheren Erlijioaren eta Ohiko Baloreen Kritika

Marx: Erlijioa, Alienazioaren Iturria

Marxek erlijioa kritikatzen du, gezurrezko oinarri batean (Jainkoaren existentzia) eraikita egoteaz gain, alienazioa sortzen duelako. Hau da, erlijioaren eraginez, gure benetako izaera galtzen dugu eta inorenduta bizi gara.

Marxen ustez, gizakiak sortzen du Jainkoa, eta ez alderantziz. Jainkoari atxikitzen dizkiogu gure ezaugarri desiragarrienak, eta horrek gizakion balioak gutxiesten ditu. Erlijioak, justizia eta zoriontasuna lortzeko arazoak konpondu beharrean, ezkutatu egiten ditu.

Ondorioz, erlijioak gure espiritu iraultzailea lokartzen du; Marxen hitzetan, "erlijioa herriaren opioa da". Gainera, historikoki, erlijioak injustiziak justifikatu...

Bigarren Mundu Gerraren Kausak

Kausak:

• Lehen Mundu Gerraren bake-ituna galdu zutenek ez onartzea.
• Hogeita hamarreko krisia.
• Erregimen totalitarioen gorakada eta erregimen demokratikoen ahultasuna horiei aurre egiteko.
• Estatu totalitarioen espansionismoa.
• Poloniaren inbasioa egin ondoren, Erresuma Batuak eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari irailaren 3an, eta beste gerra bat hasi zen Europan.

Tximista Gerra (Blitzkrieg)

Alemanek tximista gerra estrategiaren esker, ustekabeko eraso azkarraren taktika militar horren oinarrian aurrera egin zuten etengabe. Alemanek berehala okupatu zituzten Polonia, Norvegia, Danimarka, Frantzia, Belgika eta Herbehereak. Hitlerrek Ingalaterrako inbasioan porrot egin zuenean, ekialdea konkistatzeari ekin zion....

Ekosistemetako Harremanak eta Elika-Kateak

Espezieen Arteko Harremanak

Komentsalismoa: Espezie batek probetxua ateratzen du, eta besteak ez du onurarik ateratzen, baina ezta kalterik jasotzen ere harreman honetatik. Adibidez: marrazoa eta erromeroa. Erromeroa marrazoaren hondakinez elikatzen da, baina marrazoari ez dio eragiten.

Parasitismoa: Espezie bat (bizkarroia, parasitoa) beste baten (ostalaria) bizkar bizi da, eta kaltea eragiten dio ostalariari.

• Endoparasitoak: Ostalariaren gorputzaren barruan sortutako bizkarroiak. Adibidez: tenia eta beste zizareak.
• Ektoparasitoak: Ostalariaren gorputzetik kanpo daude hauek. Adibidez: eltxoak, onddoak.

Harraparitza: Animalia batzuk beste batzuk janez bizitzen datza. Populazio batek elikadura lortzeko beste...

Ekologiaren oinarrizko kontzeptuak eta lurreko ekosistema nagusiak ulertzea funtsezkoa da gure ingurune naturala ezagutzeko eta babesteko. Jarraian, ekosistemen osagaiak, faktore abiotiko garrantzitsuenak, espezieen tolerantzia eta espezieen arteko harremanak aztertuko ditugu.

Ekosistemak eta Oinarrizko Kontzeptuak

• Ekosistema: Leku jakin batean elkarrekin harreman estuak dituzten bizidunek eta beren inguruneak osatzen duten sistema funtzionala.
• Biotopoa: Ekosistemaren osagai abiotikoek (ez-bizidunek) osatzen duten multzoa.
• Biozenosia: Ekosistemako osagai biotikoek (bizidunek) osatzen duten multzoa.
• Populazioa: Ekosistema batean espezie bereko bizidunek osatzen duten multzoa.
• Komunitatea: Elkarren artean harreman ekologikoa daukaten espezie ezberdinetako

Osasun-Zaintzaren Egitura eta Zerbitzuak

I. Paziente motak eta Zentro motak

1. Prozesu kronikoengatik konplexutasun txikia duten osasun-zaiketak behar dituzten pazienteak artatzeko ospitaleak: C.1.3.
2. C.2.5.5 motako zentroak hauek dira: Dialisia.
3. Eguneko ospitaleak hauek izan daitezke:
   • a. Psikiatrikoak.
   • b. Kirurgikoak.
   • c. Medikuak.

Erantzun guztiak zuzenak dira.

II. Lehen Mailako Atentzioa (LMA) eta Zerbitzu-Zorroa

4. Lehen Mailako Atentzioko (LMA) zuzendaritza medikoaren eginkizuna: LMA laguntza-zerbitzuen funtzionamendua zuzendu, gainbegiratu eta koordinatu.

5. Osasun-zentroko zerbitzu-zorrokoak dira:

• a. Osasun-laguntza, programatua/urgentea, kontsultan/pazientearen etxean.
• b. Oinarrizko errehabilitazioa.
• c. Haurdunaldiaren kontrola eta haurren garapena.

Erantzun...