Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Merkataritza Integrazioaren Mailak

Lehentasunezko merkataritza herri batzuen arteko akordioak dira, esportazio eta inportazio kostuak murrizteko helburuarekin.

Merkataritza Askerako Gune edo Akordioa

Akordioa sinatzen duten herrialdeen arteko barne-mugazerga edo arantzelak ezabatzea dakar. Hala ere, bakoitzak bere kanpo-merkataritza politika mantentzen du akordioa sinatu ez duten herrialdeekin dituzten harremanetan. Adibideak:

• EFTA (European Free Trade Association): Europako Truke Librearen Elkartea.
• NAFTA (North American Free Trade Agreement).

Aduana Batasuna

Merkantzien zirkulazio libreaz gain, aduanetan muga-zerga edo arantzel bakarra ezartzen da, gainerako herrialdeen aurrean denek batera kudeatzen dutena (aduana guztietan arau eta eskubide berberak...

XIX. mende amaierako industrializazioa eta langile mugimendua

12. testua: Testuaren aurkezpena. Testu historikoa da, XIX. mendearen amaierako industrializazioak sortutako bizi-baldintzak eta langile mugimendua aztertzen dituena. Formaren aldetik zirkunstantziala da, prentsako berriak izan ohi diren bezala; edukiaren aldetik, berriz, testu politiko eta ideologikoa da. Hartzaileari dagokionez, publikoa da. 1896ko meatzarien gatazkak salatzen ditu, hizkera marxista erabiliz.

Garaia eta testuingurua

Errestaurazioaren garaian kokatzen da, Maria Kristinaren erregeordetzan, hain zuzen ere. Sagastaren gobernupean, 1881ean, langileen mugimendua legeztatu zen eta hainbat sindikatu hedatu ziren; besteak beste, 1888an UGT sortu zen.

Inguru historikoa (1876-

Odola eta Sistema Inmunea

Sarrera:

Odola zelulen bizitzarako beharrezkoak diren elementu guztiak garraiatzen dituen likidoa da. Likido hau, odol-hodi guztietan zehar ibiltzen da, elikagaiak gorputz osora eraman ahal izateko eta metabolismo osteko hondakinak gorputzetik ateratzeko. Odolak bere funtzioak ondo bete ahal izateko, bere ezaugarri fisiko-kimikoak konstante mantendu behar ditu.

1. Isotonia: presio osmotikoa konstante mantentzea (0,9% gatz-disoluzio bati dagokiona).
2. Isohidria: pH-a konstante mantendu behar da. Aldatze-tartea 7,38-7,44 bitartekoa da.
3. Likatasuna: konstante mantentzea oso garrantzitsua da. Handitzen denean, bihotzak uzkurdura-indarra handitu egin behar du, ehunetara behar adina odol hel dadin. Gainera, handiegia bada, tronboak

Bihotz Taupadak eta Pultsua

Bihotzaren kolpe bakoitzari, edo sistolearen eta diastolearen tartekoari, taupada edo pultsua deitzen zaio.

Bihotz taupadak ariketa fisikoaren intentsitatearekin lotuta daude. Bihotz taupadek denbora behar dute jaisteko zein igotzeko.

Maiztasuna Neurtzeko Metodoak

Bihotz maiztasuna neurtzeko bi metodo ditugu:

1. Pulsometroa: Ordulari baten modukoa eta oso zehatza.
2. Eskuzko Zenbaketa: Ariketa momentu zehatz batean eten eta zuzenean bihotz taupadak zenbatzea hatz erakuslearekin eta erdikoarekin.

Oxigeno Kontsumoa eta Taupadak

Bihotz maiztasunarekin batera oxigenoaren goreneko kontsumoa dator, erlazio lineala duena, batez ere 120-170 taupada bitartekoan.

Non eta Nola Hartu Bihotz Taupadak

Taupadak hartzeko ohiko lekuak:

• Eskumuturrean

1898ko Hondamendia

1898an, Espainiar Inperio Kolonialaren azken hondarrak Amerika kontinentalean geratzen ziren: Kuba, Puerto Rico eta Filipinak. Puerto Rico eta Kubako egoerak ezaugarri kolonial bereziak zituzten: Estatu Batuetatik oso gertu zeuden, bizitza ekonomikoa esportaziorako nekazaritzan oinarrituta zeukaten, eta kanabera-azukrea eta tabakoa ziren ekoizpen nagusiak.

Filipinetako artxipelagoan, espainolak oso urriak ziren eta inbertitutako kapitalak ere ez ziren esanguratsuak. 1868an autonomiaren aldeko mugimenduak hasi ziren Kuban, Manuel de Céspedes-ek gidatutako herri-matxinadarekin. Altxamendu horrek hasiera eman zion esklabotza landaketetan eta azukre-etxaldeetan abolitzeko eta autonomia politikoaren aldeko borrokari.

Hamar urteko...

Euskal Foruak Ezeztatzen Dituen Legea

Testu Historikoa, Juridikoa eta Politikoa

Data: 1876ko uztailaren 21ean, Madrilen.

Egilea Intelektuala: Cánovas del Castillo.

Hartzailea: Espainiar guztiak, batez ere Euskal Herria (EH).

Une Historikoa: Bigarren Karlistaldiaren amaiera.

Ideia Nagusia

• Euskal Foruen deuseztapena.

Beste Ideiak

• Espainiako betebeharrak ezarri zaizkie Euskal Herriko biztanleei.
• Probintziak behartuta daude soldadu kupo bat ematera.
• Gorteek gobernuari baimena ematen diote foruetan erreformak egiteko, justifikatuta badaude.

Iruzkina

Aintzinatik Erdi Aroa: Zetorren foru sistemaren azalpen laburra. Liberalismoarekin talka.

Foruen Bilakaera:

1. Lehenengo Karlistaldia.
2. Bergarako Hitzarmena (1839): Foruak berretsi, baina Nafarroak foruak ezabatu eta autonomia

Trantsizioa (1975-1985)

Sarrera

Francok, bere heriotzaren ondoren erregimena iraunarazteko asmoz, monarkia ezarri bazuen ere, ez zuen lortu; Espainiak erregimen autoritariotik demokraziara eramango zuen bideari ekin baitzion. Beraz, 1975ean, Francoren heriotzarekin, trantsizioa deritzon aldia hasi zen, eta 1982ra arte, alderdi sozialistak boterea eskuratu zuen arte, iraun zuen.

Dena den, monarkia aldaketaren alde agertu arren, prozesua ez zen erraza izan: alde batetik, erregimeneko sektore inmobilistak zeuden eta, bestetik, erregimenarekin erabateko haustura lortu nahi zuten oposizioko sektoreak. Bi joeren artean hirugarren bat sortu zen: erregimenak berak zituen tresnetatik abiatuz sistemaren erreforma egitearen aldekoa. Azkenik, hausturaren...

• Gaixo eta familiakoen datu bilketa: Anamnesia
• Eskuak edo hatzaparrak erabiliz aztertzea: Haztatzea
• Erizaintza Arretarako Prozesuaren (EAP) azken fasea: Ebaluazioa
• Erizain laguntzaileak betetzen duen dokumentua: Bizi Konstateak
• Behatzea, hurrengo faseari dagokionez: Balorazioa
• Gaixoari aurkitutako arazoak zehaztea: Diagnostikoa
• Gaixoaren ospitaleratzea: Programaturikoa
• Erizain laguntzailearen eginkizuna: Planifikazio etaparen ondoren
• Erizain laguntzaileak fase honetan burutzen du: Gauzatzea
• Historia klinikoa: Medikuak bakarrik idazten du
• EAPri erantzuna emateko: Zainketak burutzeko metodoa
• Helburuak lortzeko burutzen dena: Ekintza Plana
• Arazoaren identifikazioa: Diagnostikoa
• Infekzio nosokomialak ekiditeko: Aurreko kasu guztiak
• Eboluzio fasean kontuan hartu

Gizakiaren Ugalketa

Gizakiaren ugalketa prozesu konplexu bat da, hainbat etapa dituena:

1. Gametoen sorrera: Gametoak (obuluak eta espermatozoideak) ugaltze-organoetan sortzen dira.
2. Ernalketa: Obulu bat eta espermatozoide bat elkartzen direnean, ernalketa gertatzen da eta zigotoa sortzen da.
3. Zigotoaren garapena: Zigotoa zatitzen hasten da eta enbrioi bihurtzen da.
4. Enbrioiaren garapena: Enbrioia umetokian garatzen da eta fetu bihurtzen da.
5. Erditzea: Haurdunaldiaren amaieran, fetua umetokitik kanporatzen da erditzearen bidez.
6. Umearen garapena: Umea jaio ondoren, hazi eta garatzen jarraitzen du.

Sexu-Heldutasuneranzko Aldaketak

Pubertaroan eta nerabezaroan, aldaketa garrantzitsuak gertatzen dira gorputzean:

• Haurtzaroa: Ugaltze-aparatua garatuta dago, baina

Ugalketa: Kontzeptua eta Motak

Izaki bizidunek ugalketaren bitartez beren antzeko izakiak sortzen dituzte, espeziea iraunaraziz. Oinarrizko bi ugalketa mota daude: asexuala eta sexuala edo sexu bidezkoa. Ugalketa asexualean ez dago gametorik eta oso prozesu bakuna da: organismoaren zati batek indibiduo osoa, jatorrizkoaren berdina genetikoki, birsortuko du. Ugalketa sexualean, aldiz, gameto deritzen zelula espezializatuek hartzen dute parte. Zelula horiek espezie bereko baina sexu ezberdineko indibiduotik etorri ohi dira. Gametoak elkartu egiten dira ernalkuntza deritzan prozesuan, zigotoa emanez, eta horren garapenaz indibiduo berria sortzen da. Prozesuan guraso bien material hereditarioa konbinatzen denez, sexu bidezko ugalketak genetikoki...