Lanbide heziketa mailako Medikuntza eta osasun zientziak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Hezurrak: Egitura eta Funtzioak

Hezurren funtzioak

• Bizi-egituren babesa: Garezurrak burmuina babesten du; saihets-hezurrek bihotza eta birikak, etab.
• Gorputzaren euskarria: Bizkarrezurra enborraren euskarri nagusia da.
• Mugimenduaren oinarri mekanikoa: Mugitzeko, giharrek hezurretatik tiratzen dute, eta hori da gure mugimenduen oinarria.
• Hematopoiesia: Odol-zelulak hezur-muin gorrian fabrikatzen dira.
• Gatzen biltegia: Kaltzioa, fosforoa eta magnesioa, batez ere.

Hezurraren egitura mikroskopikoa

a) Hezur-ehunaren osagaiak

• Zelula mota desberdinak: (osteozitoak, osteoblastoak eta osteoklastoak).
• Zelulen arteko substantzia:
  • Matrize organikoa (oinarrizko substantzia, kolageno-zuntzak).
  • Matrize inorganikoa (kaltzio-kristalak).

b) Hezur-ehun motak

Hezurretan bi...

Desgaitasun fisiko-motorra: definizioa eta sailkapena

Desgaitasun fisikoa honela defini daiteke: “Gorputzaren zati baten edo batzuen mugimendu-gaitasuna nabarmen murriztea”.

1.1. Motrizitate-ezintasunak, garunean eragin gabe

a) Sortzetiko anomaliak

• Arantza bifidoa:
  • Bizkarrezur bifido ezkutatua: irekidura bat orno batean edo gehiagotan, bizkarrezur-muinean kalterik eragin gabe.
  • Meningozelea: irekiduraren bidez meningeak ateratzen dira (hezur-muina ez).
  • Mielomeningozelea: irekiduran hezur-muin zati bat ateratzen da.
• Agenesiak: Organo baten edo ehun baten ez-egote partziala edo osoa.
  • Amelia: goiko edo beheko gorputz-adar bat edo biak falta dira.
  • Meromelia: gorputz-adarra eskuetara edo oinetara murrizten da, hezur txiki baten bidez enborrari lotuta.
  • Mikromelia:

Osasun‑hezkuntza: kontzeptua eta helburuak

Osasun‑hezkuntza (ADIBIDEA → Tabernan erre) Esaten da osasun‑hezkuntza dela gizabanakoari informatzea, kontzientziatzea eta gaitzea, banakoaren osasuna eta osasun kolektiboa defendatzeko eta sustatzeko beharrezkoak diren ezagutzak, ohiturak eta jarrerak eskuragarri eduki ditzan. Helburu nagusia da biztanleek osasun hobea lortzera bideratutako bizi‑estiloak aukeratzea, eta, beraz, norberaren osasunerako eta inguruko pertsonen osasunerako arriskuak saihesteko gai izatea.

Osasun‑hezkuntza eta norbanakoaren askatasuna ezin dira bereizi; bereziki, lotura estua dago osasun‑hezkuntzaren eta gizarte‑erantzukizunaren artean. Zuzenean edo zeharka, jarduera ekonomiko asko erlazionatzen dira osasunaren...

Familiartekoen beharrak

• Pertsonala: Laguntza emozionala eta psikologikoa. Depresioa, beldurrak, elikadura eta loarekin erlazionaturiko arazoak lantzen dira.
• Familiarra: Norberaren bizitza ez guztiz alde batera uzteko laguntza. Familiartekoen osasun arazoak eta arazo ekonomikoak lantzen dira.
• Soziala: Gizarteak eskaintzen dituen zerbitzuen eta baliabideen inguruko informazioa.

Adineko pertsonekin esku-hartzeko estrategiak

• Bizitza estilo positiboa bultzatu.
• Beraiekin hitz egin, maitasuna eta atentzioa eskainiz.
• Beraien autonomia, izakera eta autoestimua errespetatu.
• Pazientzia eta sentsibilitatea izan.
• Jarduera fisikoak bultzatu: paseoak eman, kirola praktikatu, etab.

Urritasunak dituzten pertsonekin estrategiak

• Beharrak dituen pertsonari ahalik eta autonomoen

1. Historia Klinikoaren Ezaugarriak

7. artikulua: Intimitaterako Eskubidea

Datuak isilpekoak eta konfidentzialtasun-eskubidearen menpekoak dira; inork ez du datu horiek eskuratzeko aukerarik izango, aldez aurreko baimenik gabe.

14. artikulua: Historia Klinikoaren Kudeaketa

• 1. puntua: Zentro bakoitzean, bakarra. Paziente bakoitzaren asistentzia-prozesuei buruzko dokumentu guztiak bilduko dira, parte hartu duen profesionalaren izenarekin.
• 2. puntua: Artxiboek seguruak izan behar dute.
• 3. puntua: Edukiak egiazkoak izan behar dute. Osasun-administrariek benetakotasuna bermatuko dute, etorkizunean berriro erabili behar badira.
• 4. puntua: Zentroek historia klinikoak artxibatzeko, babesteko eta ez galtzeko neurri tekniko eta antolakuntzakoak hartuko dituzte.

Odoljarioak

• Metrorragia: Menstruazio garaitik at gertatzen den umetokiko odoljarioa.
• Melenas: Digestio aparatuko odoljarioa, odol beltz kolorekoa.
• Sailkapena:
  • Zorrotzak: Denbora gutxian odol asko galtzea.
  • Kronikoak: Denbora luzeago batean gertatzen direnak.
• Otorragia: Belarri zulotik odola ateratzea. Ez estali belarri zuloa gelditzeko.
• Hemoptisia: Flemaren bitartez odola kanporatzea (ahotik), biriketatik datorrena.
• Hemorroideak: Ondesteko anpuluan dauden eta uzkiraino iristen diren zainak. Hemorroidalak dilatatzea (kanpokoak edo barnekoak).
• Epistaxia: Sudur zuloetatik isurtzen den odoljarioa.
  • Aurre-aldekoa: Ohikoena, odola sudur zuloetatik ateratzen da.
  • Atze-aldekoa: Ez da ohikoena, odoljarioa faringetik behera izaten da.
• Hematemesia: Digestio aparatuko,

Dokumentazio klinikoa eta osasun-dokumentazioa

Dokumentazio klinikoa osasun-arloan sortzen diren datuak dira, informazio erabilgarria izateko ordenatu eta antolatzen diren dokumentuak.

Bi dokumentazio mota bereizten dira:

• 1) Dokumentazio klinikoa: Pertsonaren osasun-egoerari buruzko informazioa ematen duen edozein datu da. Helburua osasuna babestea, gaixotasuna prebenitzea eta osatzea da. Adibidez: txerto-txartela.
• 2) Osasun-dokumentazioa: Pazienteari emandako arretaren ondorioz sortzen den informazioa da. Adibidez: odol-analisien emaitzak.

Historia Klinikoaren (H.K.) definizioa

Arreta-prozesuak irauten duen bitartean, egoera eta eboluzio klinikoari buruzko informazioa jasotzen duten dokumentuen multzoa da.

Historia Klinikoaren funtzioak

• Arreta-arloan:

Muskuluak: Sarrera eta Funtzio Nagusiak

Muskulu-ehunak uzkurtzeko gaitasuna du. Uzkurdura horiek gorputzaren atal ezberdinak mugiarazten dituzte. Muskulu-zuntzekin batera, ehun konektiboak muskulu-zelulentzako nerbioak eta kapilarrak zuzentzen ditu.

Giza gorputzean hiru muskulu mota nagusi daude, bakoitzak funtzio espezifikoak betetzen dituelarik:

• Muskulu Eskeletikoa: Hezurrak mugitzen ditu, borondatezko mugimenduak ahalbidetuz.
• Bihotz-Muskulua (Kardiakoa): Odola bihotzetik ponpatzen du, zirkulazio-sistemaren funtsezko atala izanik.
• Muskulu Leuna: Barrai hutsetatik igarotzen diren gaiak (elikagaiak, airea, etab.) eta odol-hodietako odola mugitzen ditu, nahigabeko mugimenduak burutuz.

Orokorrean, muskulu-sistemak gorputzari egitura ematen dio eta...

Zer da hizkuntza-ekologia?

Hizkuntza guztien eta ingurunearekin dituzten elkarreraginen azterketa.

Zer da ekologia?

Izaki bizidunen arteko harremanak eta ingurunearekin dituztenak aztertzen dituen zientzia.

Zer da ekosistema?

Bizitzarako beharrezkoa den oreka mantentzen duen animalien eta landareen arteko harreman-sarea.

Hizkuntza-ekologia ikertzeko lau ideia nagusiak

• Ekosistemaren izaera orekatua
• Sistemaren aldagaien identifikazioa eta haien arteko harremanak
• Desoreka arrazoiak, ardurak eta erantzukizunak
• Oreka berriak sortzeko proposamena

Maria Jose Azurmendiren hizkuntza-ekologiaren paradigma

• Giza eskubideak errespetatzen dituen aztergaia
• Berdintasuna komunikabideetan
• Eleaniztasuna
• Hizkuntzak eta kulturak mantentzea
• Subiranotasun nazionalaren babesa
• Atzerriko

Egoitza edukitzeko eta lekualdatzeko askatasuna

a) Eskubidearen kontzeptua eta titularitatea

Egoitza libreki aukeratzeko eskubidea, lurralde nazional osoan zehar libre ibiltzeko eskubidea eta Espainian libreki sartu eta ateratzeko eskubidea, Konstituzioko 19. artikulua kontuan hartuta, espresuki espainiarrentzat daude jasota.

Horrek esan nahi du atzerritarrek eskubide hauek tratatuek eta legeek aitortzen dizkieten terminoetan dauzkatela (Konstituzioko 13. artikulua). Auzitegi Konstituzionalak ezarri duen doktrinaren arabera, horiek atzerritarrentzat ere eskubide konstituzionalak badira ere, horien babesa lege erregulatzaileek esleitzen dieten eremura murriztuko da. Eskubide hauen legezko erregulazioa atzerritarrentzat gaur egun jasotzen duena...