Batxilergoa mailako Medikuntza eta osasun zientziak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gaixotasun Ohikoenak eta Osasun Kontzeptuak

Hurrengo zerrendan, gaixotasun arrunten eta osasunarekin lotutako kontzeptu garrantzitsuen definizioak eta ezaugarri nagusiak aurkezten dira:

Gaixotasun Infekziosoak eta Endekatzaileak

• Alzheimerra: Burmuineko dementzia endekatzailea eta progresiboa da. Oroimenaren berehalako galera sortzen da, oroimenaren eta pentsatzeko gaitasunaren ardura duten neuronak hondatzen direlako.
• Crohn gaixotasuna: Hesteen hantura eta ultzerak eragiten dituen gaixotasun autoinmunea da. Kronikoa da, ez dauka tratamendu sendagarririk, eta, batzuetan, ebakuntzak egitea beharrezkoa da.
• Hemofilia: Barneko eta kanpoko odoljario ugari eragiten dituen gaixotasun genetikoa. Emakumeek transmititzen dute eta gizonezkoek pairatzen dute.

Gaixotasunak eta Osasun Tratamenduak

1.- Gaixotasun Infekziosoak

Etapak:

• Infekzioa: Gorputzera iritsi, haren barruan sartu eta ugaltzen hasi.
• Inkubazio-aldia: Sintomak agertu arteko denbora. Gaixotasunaren arabera iraupena aldakorra da: gripea, inkubazio-aldi laburra; ihesa, ordea, inkubazio-aldi luzea.
• Aldi akutua: Guztiz agertzen da gaixotasuna eta sintomak azaltzen hasten dira: sukarra, mina…
• Beheraldia: Sintomak arintzen hasten dira, sendagaien ondorioz edo gorputzak, menderatu egin dituelako mikroorganismoak.
• Susperraldia: Indarberrituz joaten da gorputza.

Inmunitate sistemaren funtzioa: agente edo eragile infekziosoak aurkitu eta ezabatu.

Gaixotasun bakterianoak: Bakteriek eragiten dituzte, kolera eta lepra adibidez, eta antibiotiko dosi baxutan...

1: Garuna eta Gogoa

Garuna beharrezkoa da giza psikismoaren funtzionamendua azaltzeko. Adimen artifizialean aurrerapenak: ordenagailu ahaltsua = giza garuna. Ingeniaritza genetikoa: enbrioi-zeluletatik informazioa aldatzeko bideak aztertzen ari dira; gogoa = genetikan dagoen adierazpena.

Bada arimarik? Hil eta gero zer?

Teoria Monista Materialista

Demokrito (K.a. V.), Epikuro (K.a. III.). Prozesu mentalek erabat jatorri materiala dute: garuna.

• Materialismo fisikalista: Jarduera mentalak prozesu fisiko edo neurofisiologiko hutsak direla esaten du.
• Beste joera bat: Materialismo zibernetikoa.
• Materialismo emergentista (Bunge): Alderdi mentala ez da soilik fisikoa, baina eboluzioan zehar alderdi fisiko horietatik agertu zen.

Teoria Dualista

Gizakia ez da...

Eboluzioaren Teoriak

Lamarckismoa

Jean-Baptiste Lamarck izan zen espezieen eboluzio biologikoari buruzko lehen teoria orokorra (filogenesia) proposatu zuena. Lamarcken arabera, izaki bizidunak berez sortu ziren materia inorganikotik. Teoria hau laburbildu ohi da: "Funtzioak organoa sortzen du".

Eboluzio biologikoaren helburua zen espezieak gero eta konplexuagoak izatea. Teoria honek zenbait akats zituen, baina ez ziren erabat gainditu XIX. mendea hasi arte.

Darwinismoa: Hautapen Naturala

Lamarcken ideiak alde batera utzita, Darwinismoak beste ikuspegi bat proposatu zuen. Izaki bizidun bakoitzaren "diseinua" bizimoduaren araberakoa da; alegia, inguruarekiko interakzioen mende dago.

Izaki guztiek gogor jardun behar dute bizirik irauteko. Prozesu honetan,

Testu publiko eta literario hau, eleberri zati bat da, idazle batek idatzia. Nobela da, idazlea errealitatea deskribatzen saiatzen delako. Errealitatea deskribatzeko, egileak meatzari anonimoak hartu ditu protagonistatzat. Blasco Ibáñez idazle valentziarrak, egunkarietako kolaborazioetan eta garai hartako gizartearekin zerikusia zuten eleberrietako gaiak plazaratu zituen. Pertsona arrunten bizimoduak deskribatu zituen, landa mundukoak, hiritarrak eta gerretan izandako bizipenak.

Meatzarien Lan Baldintza Gogorrak

Gizarte edukia da testuan agertzen dena eta, zeharkako moduan, XIX. mendeko azken laurdenean Bizkaian izandako industria iraultza. Meategiko harrobia bera deskribatzen du idazleak eta hor egiten diren lanen sekuentzia azaltzen du: harri...

Zientzia Bigarrena edo Fisika

Aldaketak kategorien arabera sailkatzen dira. Aristotelesen arabera, lau aldaketa mota ematen dira:

• Aldaketa substantziala: Substantziari eragiten diona da. Izatetik ez izatera pasatzean, substantziaren usteldura gertatzen da; alderantziz, sorkuntzak ez izatetik izatera eramaten du substantzia.
• Aldaketa edo mugimendu kualitatiboa: Substantzia baten ezaugarriren bat aldatzen denean gertatzen da. Adibidez: haurrak heldu bihurtzen direnean.
• Aldaketa edo mugimendu kuantitatiboa: Substantziari eragiten dio, gehikuntza edo murrizketa gisa.
• Lekualdaketa edo translazio mugimendua: Mugimendu garrantzitsuena da; beste mugimendu guztiak horren mende daude, haien oinarri eta sorrera delako.

Aldaketa naturala eta artifiziala

Lau aldaketa...

Hizkuntza Naturala

Gizon-emakumeok komunikatzeko erabiltzen dugu hizkuntza naturala. Umetan ikasten dugu hizkuntza bat. Sei mila hizkuntza inguru hitz egiten dira munduan.

Hizkuntza artifizialetatik bereizten da, hala nola matematikaren, logika formalaren edo programazio informatikoaren hizkuntzetatik.

Osagai Nagusiak

Bi osagai nagusi ditu:

• Lexikoa (hitzak)
• Hitz horiek erabiliz mezuak eratzeko arau jakin batzuk (gramatika-arauak)

Hizkuntzaren Alderdiak

Hizkuntzak sinboloak erabiltzen ditu: hitz bakoitzak zer adierazten duen (esanahia).

Sintaxia, Semantika eta Pragmatika

• Sintaxia: Esaldiaren ordena.
• Semantika: Hitzak ondo aukeratzea, ondo ulertzeko.
• Pragmatika: Esaldiak testuinguru batean egotea, zentzua izateko.

Diskurtsoa

Argudiozko Diskurtsoak

Diskurtso...

Sormena: Giza Gaitasun Sinbolikoaren Adierazpena

Gizakien gaitasun sinbolikoaren adierazpen modurik argiena sormenean ikusten da, eta sormenaren mailarik gorena jeinutasuna da.

Jenioaren Ezaugarriak

• Irudimen-gaitasun handia.
• Behaketarako eta melankoliarako joera nabarmena.
• Haur-jokabideak erakusteko nolabaiteko joera.

Definizioa

XX. mendearen erdialdera arte, ez ziren gai izan sormenari definizio bat jartzeko. Joy Paul Guilfordek egin zuen.

• Pentsaera konbergentea: Arazo bati irtenbide konbentzionalak emateko joera da.
• Pentsaera dibergentea: Irizpide originalak, berriak eta malguak aplikatzen dituena.

Ezaugarri Bereizgarriak

• Azkartasuna: Arazo bati irtenbidea emateko gaitasuna, konponbide gehiago informazio-eremu eta denbora-epe jakinetan.
• Malgutasuna:

Zer da Zigor Zuzenbidea?

Zigor Zuzenbidea gizartearen antolakuntzarako kontrol-tresna bat da. Horrela, jokabide batzuk delitu edo falta gisa hartuko ditu, eta zigor bat edo neurri zuzentzaile bat ezarriko dizkie.

• Zigor bat ezartzeko aurretiko baldintza errudun izatea da. (Adina ez izatea, arazo mentalak izatea, etab.) honek errugabetasuna dakar, eta zigorraren ordez segurtasun-neurri bat ezartzea ekarriko du.
• Delituak eta faltak ezarri aurretik, babes juridikoa izango duten ondasunak zeintzuk diren erabaki behar da. Horietako batzuk osorik babestuko dira, eta beste batzuk, berriz, ez. Adibidez: bizitza edo ondare pertsonala kantitate jakin batetik behera ez da delitua izango, falta baizik (lapurreta txikia, adibidez).
• Kontuan hartu behar da zigor

ZIENTZIA:

ZIENTZIA: Helburu militarraren menpean garatu zen zientzia. a)Aurrerapen teknologikoak: -Telefono mugikorra,rayo laser(hologramak egitekko,bideratzeko arma bat,3 dimentsioko irudiak...)bideojokoak(tenis para dos). b)Bioteknologia: -Klonazioa eta -Zirujia irekitatik laparoscopiara. c) Espazioko lehia: -EE.BBk ekintza gogaragarriena lortu bazuten ere,hasieran SESBk lehen arrakastak lortzen zituzten. - 1957an Sputnik lehen satelitearen jaurtiketa asdierazgarria izan zen.Futbol-baloi tamainakoa zen.Hilabete bat geroago EE.BBentzat beste berri txar bat iritsi:Laika txakurrarenaorbita jarrera lehena joatean. -Jaurtiketa gutxi pasata,txakurra hil zen,baina berri hori eskutaturik geratu zen,lorpena SESBn 'markadorean'. -Washingtonek oso...