Medikuntza eta osasun zientziak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Odoljarioak

• Metrorragia: Menstruazio garaitik at gertatzen den umetokiko odoljarioa.
• Melenas: Digestio aparatuko odoljarioa, odol beltz kolorekoa.
• Sailkapena:
  • Zorrotzak: Denbora gutxian odol asko galtzea.
  • Kronikoak: Denbora luzeago batean gertatzen direnak.
• Otorragia: Belarri zulotik odola ateratzea. Ez estali belarri zuloa gelditzeko.
• Hemoptisia: Flemaren bitartez odola kanporatzea (ahotik), biriketatik datorrena.
• Hemorroideak: Ondesteko anpuluan dauden eta uzkiraino iristen diren zainak. Hemorroidalak dilatatzea (kanpokoak edo barnekoak).
• Epistaxia: Sudur zuloetatik isurtzen den odoljarioa.
  • Aurre-aldekoa: Ohikoena, odola sudur zuloetatik ateratzen da.
  • Atze-aldekoa: Ez da ohikoena, odoljarioa faringetik behera izaten da.
• Hematemesia: Digestio aparatuko,

Dokumentazio klinikoa eta osasun-dokumentazioa

Dokumentazio klinikoa osasun-arloan sortzen diren datuak dira, informazio erabilgarria izateko ordenatu eta antolatzen diren dokumentuak.

Bi dokumentazio mota bereizten dira:

• 1) Dokumentazio klinikoa: Pertsonaren osasun-egoerari buruzko informazioa ematen duen edozein datu da. Helburua osasuna babestea, gaixotasuna prebenitzea eta osatzea da. Adibidez: txerto-txartela.
• 2) Osasun-dokumentazioa: Pazienteari emandako arretaren ondorioz sortzen den informazioa da. Adibidez: odol-analisien emaitzak.

Historia Klinikoaren (H.K.) definizioa

Arreta-prozesuak irauten duen bitartean, egoera eta eboluzio klinikoari buruzko informazioa jasotzen duten dokumentuen multzoa da.

Historia Klinikoaren funtzioak

• Arreta-arloan:

1. Espainiako Osasun Sistema Nazionalaren (OSN) Eredua

Espainiako osasun-sistema eredu mistoa da:

• Publikoa eta pribatua (aseguru pribatua) elkarbizi dira.
• Itxaron-zerrenda luzeak izaten dira.
• Estatuaren erantzukizuna da.

Ezaugarri Nagusiak

• Unibertsaltasuna: Herritar guztiek osasun-arreta jasotzeko eskubidea dute.
• Publikoa eta doakoa: Finantziazio publikoa du.
• Deszentralizatua: Autonomia-erkidegoek kudeatzen dute.
• Ekitatea eta berdintasuna bermatzen ditu.

2. Lehen Mailako Arreta eta Arreta Espezializatua: Desberdintasunak

Lehen mailako arretaren eta OSNko arreta espezializatuaren arteko desberdintasun nagusiak honako hauek dira:

• Zentro Motak:
  • Lehen Mailako Arreta: Osasun-zentroak eta kontsultategiak.
  • Arreta Espezializatua: Anbulatorioak eta ospitaleak.
• Helburua

Muskuluak: Sarrera eta Funtzio Nagusiak

Muskulu-ehunak uzkurtzeko gaitasuna du. Uzkurdura horiek gorputzaren atal ezberdinak mugiarazten dituzte. Muskulu-zuntzekin batera, ehun konektiboak muskulu-zelulentzako nerbioak eta kapilarrak zuzentzen ditu.

Giza gorputzean hiru muskulu mota nagusi daude, bakoitzak funtzio espezifikoak betetzen dituelarik:

• Muskulu Eskeletikoa: Hezurrak mugitzen ditu, borondatezko mugimenduak ahalbidetuz.
• Bihotz-Muskulua (Kardiakoa): Odola bihotzetik ponpatzen du, zirkulazio-sistemaren funtsezko atala izanik.
• Muskulu Leuna: Barrai hutsetatik igarotzen diren gaiak (elikagaiak, airea, etab.) eta odol-hodietako odola mugitzen ditu, nahigabeko mugimenduak burutuz.

Orokorrean, muskulu-sistemak gorputzari egitura ematen dio eta...

Gaixotasun Ohikoenak eta Osasun Kontzeptuak

Hurrengo zerrendan, gaixotasun arrunten eta osasunarekin lotutako kontzeptu garrantzitsuen definizioak eta ezaugarri nagusiak aurkezten dira:

Gaixotasun Infekziosoak eta Endekatzaileak

• Alzheimerra: Burmuineko dementzia endekatzailea eta progresiboa da. Oroimenaren berehalako galera sortzen da, oroimenaren eta pentsatzeko gaitasunaren ardura duten neuronak hondatzen direlako.
• Crohn gaixotasuna: Hesteen hantura eta ultzerak eragiten dituen gaixotasun autoinmunea da. Kronikoa da, ez dauka tratamendu sendagarririk, eta, batzuetan, ebakuntzak egitea beharrezkoa da.
• Hemofilia: Barneko eta kanpoko odoljario ugari eragiten dituen gaixotasun genetikoa. Emakumeek transmititzen dute eta gizonezkoek pairatzen dute.

Osasun-Zaintzaren Egitura eta Zerbitzuak

I. Paziente motak eta Zentro motak

1. Prozesu kronikoengatik konplexutasun txikia duten osasun-zaiketak behar dituzten pazienteak artatzeko ospitaleak: C.1.3.
2. C.2.5.5 motako zentroak hauek dira: Dialisia.
3. Eguneko ospitaleak hauek izan daitezke:
   • a. Psikiatrikoak.
   • b. Kirurgikoak.
   • c. Medikuak.

Erantzun guztiak zuzenak dira.

II. Lehen Mailako Atentzioa (LMA) eta Zerbitzu-Zorroa

4. Lehen Mailako Atentzioko (LMA) zuzendaritza medikoaren eginkizuna: LMA laguntza-zerbitzuen funtzionamendua zuzendu, gainbegiratu eta koordinatu.

5. Osasun-zentroko zerbitzu-zorrokoak dira:

• a. Osasun-laguntza, programatua/urgentea, kontsultan/pazientearen etxean.
• b. Oinarrizko errehabilitazioa.
• c. Haurdunaldiaren kontrola eta haurren garapena.

Erantzun...

Gaixotasunak eta Osasun Tratamenduak

1.- Gaixotasun Infekziosoak

Etapak:

• Infekzioa: Gorputzera iritsi, haren barruan sartu eta ugaltzen hasi.
• Inkubazio-aldia: Sintomak agertu arteko denbora. Gaixotasunaren arabera iraupena aldakorra da: gripea, inkubazio-aldi laburra; ihesa, ordea, inkubazio-aldi luzea.
• Aldi akutua: Guztiz agertzen da gaixotasuna eta sintomak azaltzen hasten dira: sukarra, mina…
• Beheraldia: Sintomak arintzen hasten dira, sendagaien ondorioz edo gorputzak, menderatu egin dituelako mikroorganismoak.
• Susperraldia: Indarberrituz joaten da gorputza.

Inmunitate sistemaren funtzioa: agente edo eragile infekziosoak aurkitu eta ezabatu.

Gaixotasun bakterianoak: Bakteriek eragiten dituzte, kolera eta lepra adibidez, eta antibiotiko dosi baxutan...

Liberalismoa eta nazionalismoa

Frantziako Iraultzak zabaldutako printzipioek liberalismoaren oinarri ideologikoak osatu zituzten: gizaki bakoitzaren askatasuna eta pentsamendu-, adierazpen-, bilera- eta elkarte-askatasuna. Liberalismoa doktrina politiko baten gisara finkatu zen, ezaugarri hauekin: parlamentuzko sistema, errege-erregimenaren botere mugatzea, botere-banaketa, boto-eskubidea eta konstituzioak egitea.

Bi ideia zabaldu ziren: nazio-subiranotasuna, hau da, nazioa legez berdinak diren herritarrek osatzen dutela, eta nazionalismoa. Bilbarrak printzipio horiek guztiak errefusatu zituzten. Xede liberal-nazionalek etengabe hedatzen jarraitu zuten irailo-boladetan, herriak eta nazioak antzinako erregimena amaitzeko borrokatu zirelarik.

1848ko

Garraioa

Garraioa deritzo pertsonak, lehengaiak, energia eta landutako produktuak alde batetik bestera eramateari. Joan-etorriak non egiten diren, hainbat garraio sistema daude: lehorrekoa, itsasokoa, ibaietakoa, airekoa eta hodi nahiz kable bidezkoa.

• Garraiobideak: gizakiak gauzak garraiatzeko erabiltzen dituen ibilgailu mekanikoak: automobila, kamioia, trena, itsasontzia, etab.
• Azpiegiturak: gauzak garraiatzeko behar diren ekipamenduak: errepideak, autobideak, trenbideak, portuak, aireportuak, etab.

Garraio mota nagusiak

• Aire garraioa: hegazkina eta aireportua.
• Errepideko garraioa: kotxea eta autobidea.
• Trenbideko garraioa: trena eta geltokia.
• Hodi eta kable bidezko garraioa: petrolio-hodia eta kableak.
• Ibaietako garraioa: barkua eta portua.
• Itsas