Mantenugaiak, dieta orekatua eta osasun oinarriak: laburpena
Mantenugaiak eta Funtzioak
Mantenugaiak | Funtzioa | Elikagai iturriak | Ezaugarriak |
Gluzidoak | Energetikoa | Ogia, patatak, pasta, fruta, lekaleak, fruitu lehorrak, eztia, gozokiak... | Batzuek zapore gozoa dute, beste batzuek ez. |
Koipeak edo lipidoak | Energetikoa, batzuetan erregulatzaileak (hormonak sortzen dituzte) | Olioak (koipe likidoak), gurina, urdaia (koipe solidoak), hestekiak... | Naturan egoera likidoan eta solidoan ere aurki ditzakegu. Ez dira uretan disolbatzen. |
Proteinak | Egiturazkoak, erregulatzaileak eta babesleak. Odolaren antigorputzak. | Haragia, arraina, arrautzak, esnea, esnekiak... | Aminoazidoz osatutako unitateez eraikitako molekula erraldoiak dira. |
Bitaminak | Erregulatzaileak | Barazkiak, esnea, fruta, gibela... | Gure gorputzak ezin ditu sortu. Izaera kimikoaren |
Lagin biologikoen azterketa eta prozedurak: gernua, karkaxa eta odola
Lagin Biologikoak
Lagin biologikoa: gernua, karkaxak, jariakinak, odola,... edo honelako materialen lagina da. Kanporaketak: ere bai lagin biologikoa, baina, gorputzak bide naturaletik baztertzen dituen hondakinak dira. Mikzioa: gernu-maskuriak beteta dagoenean gernua kanporatzea. Exudatua: odol-hodietatik gertuko ehunetara iragazten den likidoa da. Glukosuria: azukreen presentzia gernuan. Karkaxa: biriketan sortzen den mukositate lodi mota bat da.
Zertarako ateratzen da zainetako odol lagina?
Hainbat froga mikroskopioak egiteko.
Lagin biologikoetan zein analisi mota egingo dira?
- Makroskopioa.
- Mikroskopioa: mikrobiologikoa, anatomia patologikoa eta biokimikoa.
Gernuaren ohiko konposiziotik, zein aldaketa behar dira?
- Osagaiak.
- Kantitatea.
- Kolorea.
- Usaina.
Espainiako Osasun Sistema Nazionala (OSN): eredua eta funtzioak
1. Espainiako Osasun Sistema Nazionalaren (OSN) Eredua
Espainiako osasun-sistema eredu mistoa da:
- Publikoa eta pribatua (aseguru pribatua) elkarbizi dira.
- Itxaron-zerrenda luzeak izaten dira.
- Estatuaren erantzukizuna da.
Ezaugarri Nagusiak
- Unibertsaltasuna: Herritar guztiek osasun-arreta jasotzeko eskubidea dute.
- Publikoa eta doakoa: Finantziazio publikoa du.
- Deszentralizatua: Autonomia-erkidegoek kudeatzen dute.
- Ekitatea eta berdintasuna bermatzen ditu.
2. Lehen Mailako Arreta eta Arreta Espezializatua: Desberdintasunak
Lehen mailako arretaren eta OSNko arreta espezializatuaren arteko desberdintasun nagusiak honako hauek dira:
-
Zentro Motak:
- Lehen Mailako Arreta: Osasun-zentroak eta kontsultategiak.
- Arreta Espezializatua: Anbulatorioak eta ospitaleak.
- Helburua
Osasun-zaintzaren egitura eta zerbitzuak: zentro motak, LMA eta ospitale orokorra vs espezializatua
Osasun-Zaintzaren Egitura eta Zerbitzuak
I. Paziente motak eta Zentro motak
- Prozesu kronikoengatik konplexutasun txikia duten osasun-zaiketak behar dituzten pazienteak artatzeko ospitaleak: C.1.3.
- C.2.5.5 motako zentroak hauek dira: Dialisia.
- Eguneko ospitaleak hauek izan daitezke:
- a. Psikiatrikoak.
- b. Kirurgikoak.
- c. Medikuak.
Erantzun guztiak zuzenak dira.
II. Lehen Mailako Atentzioa (LMA) eta Zerbitzu-Zorroa
4. Lehen Mailako Atentzioko (LMA) zuzendaritza medikoaren eginkizuna: LMA laguntza-zerbitzuen funtzionamendua zuzendu, gainbegiratu eta koordinatu.
5. Osasun-zentroko zerbitzu-zorrokoak dira:
- a. Osasun-laguntza, programatua/urgentea, kontsultan/pazientearen etxean.
- b. Oinarrizko errehabilitazioa.
- c. Haurdunaldiaren kontrola eta haurren garapena.
Erantzun...
Farmakologia, Kirurgia eta Prozedura Medikoen Oinarriak
Farmakologia eta Sendagai Motak
Eszipientearen Funtzioa
Eszipientea biologikoki aktiboa ez den botika, kosmetiko edo elikagai baten osagaia da. Horren helburua produktuari trinkotasun, usain edo zapore egokiak ematea da, betiere osagai aktiboari eragin gabe. Pastila bateko osagaiak bilduta mantentzeko ere balio du.
Sendagaien Sailkapena (Ekintzaren arabera)
- Analgesikoa: Mina kentzeko edo gutxitzeko erabiltzen den farmakoa da.
- Antipiretikoa: Sukarra jaitsi edo kentzeko erabiltzen den farmakoa da.
- Antiinflamatorioa: Ehunen inflamazioa jaitsi edo kentzeko erabiltzen den farmakoa da.
- Antibiotikoa: Bakterioak hiltzeko edota haien hazkundea galarazteko gai kimikoa.
- Antibirala: Birusek sortutako infekzioei aurre egiteko.
- Antimikotikoa: Onddoei aurre egiteko