Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1980eko hamarkada: abangoardia eta errealitatera gerturatzea

1980eko hamarkada: Euskal idazleen elkartea eratuko zuten 1982an; handik bost urtera euskal itzultzaile, zuzentzaile eta interpretatzaileen elkarteak sortu ziren. Aurreko hamarraldia abangoardiak eta esperimentalismoak markatu zuen, eta garai honetan idazleen artean errealitatera gerturatzeko beharra nabarmendu zen.

Joan Mari Irigoien eta "Babilonia" (1989)

Joan Mari Irigoienen kasuan, "Babilonia" (1989) Hegoamerikako errealismo magikotik abiatu zen nobelak osatzerakoan. Tradizioa oinarri duen Euskal Herriak mundu erdaldunarekin harremanetan jartzean sortuko ziren gatazkak islatuko zituen. Kontakizunek, Gabriel García Márquez-en Cien años de soledad bezala, belaunaldi askoren ikuspegia...

Literatur mugimendu nagusiak

Taula honetan hainbat mugimendu literarioren ezaugarri nagusiak eta ordezkariak agertzen dira.

Sarrera

Literaturaren lehen lanak K.a. III. mendekoak dira. Zaharrena Odisearen latinezko itzulpen bat da (Livio Androniko). Erromatarrek kultura grekoa ezagutu eta liluratuta geratu ziren. Horrek eragin handia izan zuen erlijioan, artean eta filosofian.

Poesia Dramatikoa

Grezia da antzerkiaren sorlekua (Atenas, K.a. V. mendean), bi aldaera nagusirekin: tragedia eta komedia. Antzerki grekoak eragin handia izan zuen latindar literaturan.

Erromako agerpide dramatiko herrikoiak

• Atelanak: Bat-batekotasunean oinarritutakoak; aktoreek ez zioten testu jakin bati jarraitzen.
• Mimoa: Txantxak, egoera komikoak eta erotismoa uztartzen zituen.
• Pantomima: Aktore bakar batek pertsonaia desberdinak antzezten zituen.

Komedia (Palliata)

Plauto (K.a. III-II)

• Contaminatio

Sutea eta bahiketa

Liburua Iruñeko etxebizitza batean gertatutako sute batekin hasten da. Etxe horretan Harkaitz, bere ama eta bere mutilaguna bizi dira. Norbait sute hartaz baliatu zen Harkaitz gaixoa bahitzeko. Momentu hartan, mutikoa bakarrik zegoen etxean, ama lanean eta mutilaguna ogia erostera joan zelako.

Leire Asiain inspektorearen ikerketa

Kasua Leire Asiain inspektoreak eramango du. Hasieran, badeerren susmoak ditu eta kartzela-zigorra jartzen dio, bahiketaren susmagarria baita.

Ondoren, Alvaroren susmoak ere izan zituen Leirek. Beraz, bera ikertu eta mendi batera iritsi ziren. Bertan, Harkaitz eta Alvaro hilik aurkitu zituzten. Alvarok bere buruaz beste egin zuen, Harkaitz eraildu eta gero.

Mafia eta bahiketa sareak

Ondoren, Nagoreri...

Jose Antonio Loidi Bizkarrondo (1916-1999)

Bizitza eta Ibilbidea

Jose Antonio Loidi Bizkarrondo Errenterian jaio zen 1916ko abuztuaren 22an, eta Irunen hil zen 1999ko uztailaren 9an. Euskal idazlea izan zen.

1942an Farmaziako lizentzia lortu zuen Santiagoko Unibertsitatean. Hurrengo urtetik aurrera, farmazia eta optika-dendan jardun zuen lanean. 1960an Farmazia Ikuskatzaileen Taldean sartu zen, eta 29 urtez Irungo Udaleko farmazia ikuskatzailea izan zen.

1957tik aurrera Euskaltzaindiko urgazlea izan zen, eta 1998az geroztik ohorezko euskaltzaina. Bidasoa Ikaskuntzen Aldizkaria argitaratzen duen Luis de Uranzu Kultura Taldeko sortzailea eta lehendakaria izan zen.

Irun bere aurrerabidean historia saiakeragatik Irun Hiria saria eman zioten. 1976an...

Euskal literaturaren historian funtsezkoak izan diren lau idazle handiren bizitza eta lana aztertuko ditugu jarraian: Bernat Etxepare, Arnaut Oihenart, Felipe Arrese Beitia eta Joan Perez Lazarraga. Bakoitzak bere ekarpena egin zion euskarazko letrei, garai ezberdinetan eta estilo propioekin, gure ondare kulturala aberastuz.

Bernat Etxepare: Euskal Literaturaren Aitzindaria

Bernat Etxepare izan zen euskarazko lehen liburu inprimatua idatzi zuena, Linguae Vasconum Primitae, Bordelen 1545ean argitaratua. Bi garaien artean bizi izan zen, urte istilatsuetan. Etxepareren liburua argitaratu zen urte berean, mende hasierako herenean kristautasuna bi zatitan banatzen hasi zen: batetik, Erromako Eliza Katolikoa, eta bestetik, Protestantismoa izenekoa...

Erromatar Historiografia: Tazito eta Suetonio

Tazito: Bizitza eta Obra Nagusiak

Tazito familia goren batean jaio zen eta erretorika zein filosofia ikasi zituen. Oso hizlari ona eta abokatu trebea izan zen, eta kargu publiko batzuk bete zituen. Agricolaren garaiko indar handiko gizon baten alabarekin ezkondu zen.

Bere obra nagusiak honako hauek dira:

• Annales: 16 liburu.
• Historiae: 14 liburu; Neronen heriotzatik Domizianorena arteko denboraldia kontatzen du.
• Agricola: Britainiaren menderatzailea eta jeneral ospetsua izan zenaren biografia apologetikoa da. Nerva eta Trajanoren garaien goraipamen bat ere aurkitzen da obran.
• Germania: Monografia etnografiko honetan, Germania osoaren eta herri bakoitzaren deskribapena egiten du.

Suetonio: Pertsonaien Biografoa

Suetoniok...

Bernardo Atxaga

Asteasun jaio zen 1951ko uztailaren 27an.

Gizona bere bakardadean (1993)

1982ko Espainiako futbol txapelketan kokatuta dago. Horrek istorioa eta une historikoa ulertzen laguntzen digu. Nobela honek euskal gizartearen arazo bat aurkezten digu: ETA eta bere ingurua.

Carlos, beste ETA ohi batzuekin batera, hotel bat erosi du Bartzelonatik hurbil. Pixkanaka, Carlos anti-heroiaren nortasuna deskubritzen joango gara, eta hori da nobelaren interesgune nagusia. Beste interesguneetako bat polizien atzaparretatik libratzea lortuko ote duten da.

Zeru horiek (1995)

Bartzelonan kartzelan egon den ETAko kide baten istorioa da. Irene, lau urte kartzelan eman ondoren, errealitateari aurre egin beharko dio.

• Arrotz sentitzen da kartzelatik kanpo eta

Sinonimoak

• Garatu - bilakatu - eboluzionatu
• Sustrai - erro - zain
• Ohitura - ekandu - aztura
• Gurtu - adoratu - jauretsi
• Emankor - oparo - jori
• Une - lipar - istant

Bidaia Liburuak

Bidaia-liburuek onarpen handia izan dute mende askotan, seguruenik toki ezezagun eta exotikoei buruzko informazioa emateaz gain, irakurleen irudimena piztu ere egin dutelako. Bidaia-kontakizunek edo liburuek atzerriko herrialdeetan zehar egindako benetako bidaien berri ematen dute, bertako paisaia, geografia, landaredia, animaliak eta ohiturak nolakoak diren azalduz. Fikziozko elementuak edo gertakariak ere tartekatzen dira bertan. Normalean lehen pertsonan idatzita daude.

Historia

Homerok K.a. IX. mendean idatzitako epopeiak edo poema luzeak Odiseo heroiaren bidaia luzea kontatzen...

Euskal Literatura XIX. Mendean

Historiaz

XIX. mendean bi gerra karlista egon ziren. Bigarrenaren bukaeran foruak abolitu ziren. Horrek, mugimendu abertzaleak ekarri zituen. Iparraldean, euskaldunak bilduko zituen erakunde politiko bat sortu nahi zen. Ondoren, Iparraldea bizitasun ahuleko aldi batean murgildu zen.

Literaturaz

Bizkaieraz idatzitako literaturari begiratzen zaio XIX. mendean. Apologisten tradizioa. Kanpotik datorren erasoaren uholdea ere sekula baino indartsuagoa delako.

Bizkaieraz

Idazle talde bat aurkitzen dugu bizkaieraz ere. Predikazioa dute ardura nagusia, eta euskararen nondik-norakoa ere interesatzen zaie. Bi moldeetan banatzen dira autoreak:

• Ekialdekoak, Markina aldekoak.
• Mendebaldekoak.

Bien arteko diferentzia ortografiarena besterik...