Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

LIRIKA:

Dante:
1265-1321. Poeta, prosalari, literaturako teorialari, moralaren filosofo eta pentsalari politikoa. Italiako unitatearen defendatzailea. Korrupzioa → Ondasunak konfiskatu/ Erbesterakondenatu
Jainkotiar komedia: Gaiak: Bere buruari buruzko sentimenduak, Mundu honi eta gerokoari buruzkoak
Petrarca:
1304-1374. Olerkari eta humanista. Gizon modernoa eta humanismoaren aita. Laura. Antzinako Erromako autoreak. Canzonere: 1336-1374, 336 poesia bildu, Ezinezko maitasuna eta sufrimendua

NARRAZIOA:

Boccaccio: 
1313-1375, Bankari baten semea, Idazle eta humanista, Hainbat genero (gai klasikoak, artzaintza, sentimenduak, zaldunak), Bi gertaera eragina bere obran: 1348ko Izurrite Beltza eta Petrarcarekin adikisdetasuna. Decameron: 1351-1353, Ipuin...

NON: Balkanetako penintsula, mediterraneoaren ekialdean, asia txikian, Egeo eta Joniko uharteetan (Helade). Ez zen inoiz esatuta bateratua izan. ALDIAK: Arkaikoa: k.a. IX, Klasikoa eta Helenistikoa: k.a I. GARAI ARKAIKOA: Polisen sorrera, Polis hiri estatu bat zen, lege, armada eta agobernu propioa zuten. (Ad: Atenas: demokrazia (guztien gobernua), Esparta: Aristoi 'hoberenak' (diktadoreak). HEDAPENA: Mendebalderantz edatu zire, ekialderantz hedatu, eta koloniak fundatu zituzten. GARAI KLASIKOA: Atenasko eta Esparteko polisen nagusitasuna eta etengabeko gerrak dira aldi horren ezaugarriak. Atenas da polis demokratikoen adibide ezagunena. Atenas izan zen Greziako polis handi eta ahaltsuenetako bat, espartako gobernu era oligarkia izan zen. GARAI...

Sarrera eta Historiografiaren Jatorria

Historiografia gertaera historikoen azterketa kritikoa da. Generoa K.a. I. mendean hasi zen garatzen, Errepublika garaiko krisiarekin batera. Historiografiaren aitzindariak greziarrak izan ziren.

Analistika: K.a. III. Mendeko Aitzindariak

Errepublika garaira arte, K.a. III. mendean, Analistika deritzogun korronte historiografikoa azpimarra daiteke. Obrei Annales izena ematen zaie, eta gertaera historikoak urtez urte idaztean datza. Grekoz idatzita daude, eta famatuena Fabio Piktor izan zen.

Julio Zesar: Historiografia Erromatarraren Hasiera

Historiografia erromatarraren benetako hasiera Julio Zesarrek eman zuen. Jeneral erromatar honek galiarren konkistak aurrera eraman zituen, eta Ponpeioren aurkako lehen...

Banaketak:

Ekitaldia (Acto): Antzezlan osoaren zati nagusien banaketa, zati bakoitza tramaren garapenaren egoera bat adierazten du.

Eszena: Akzio dramatikoaren iraupenak non pertsonaien sarrerak eta irteerak izango dira hauek markatuko dituztenak.
Kuadroa: Giro fisikoa edo eszenografia bakoitza. Eszenografia aldaketak, kuadro aldaketa adierazten du.
Beste Elementu Batzuk
Akotzioa: Idazlea edo dramaturgoa antzezleak zuzentzeko ematen dituen indikazioak dira

Aparte: Pertsonaiak altu hitz egiten duenean baina beste pertsonaiei zuzendu gabe, hartzailea bakarra publikoa denean.

Mutis: Pertsonai batek eszenatik desagertzen denean.
Dramaturgoa: Testu dramatikoaren egilea.

Pertsonaiak: Idazleak sortutako gizakiak, konfliktoen gertakizunak sufrituko dituztenak....

Kamile izeneko ipuin baten analisi linguistikoa da honako hau, haur literaturaren testuinguruan.

Fonetika eta Fonologia

Soinu Gatazkatsuenak

• Fonemak bereiztea: Txistukariak (z, s, x) eta afrikatuak (tz, ts, tx).
• Bustidura: in (baina) eta il (nabilenean).
• Adinaren araberako ahoskera: RR (zaharrak) eta j (joaten, jartzen) `y´ edo `dx´ gisa, baina ez `z´.

Adierazkortasuna

• S > X aldaketa: Adibidez, "musu zaharrak" > "muxu goxo-goxoak".
• Z > X aldaketa: Adibidez, "gozo" > "goxo-goxoak".

Grafia

• Ipuinaren izenburua minuskulaz idatzita dago (jabekuntzari dagokionez).

Lexikoa

Hitz Elkarketa

• Adierazkortasuna lantzeko erabiltzen da, adibidez: "poliki-poliki", "azkar-azkar"...

Eratorpena

• Gozotasuna emateko: "maitekor", "sekretutxo".

Maileguak

• Umearen erregistrora

Prosa Greziar Klasikoan

Poesia baino geroago sortu zen prosa. Lehenengo lanak testu sakratuak, zuzenbidezkoak eta politikoak izan ziren. Historia eta filosofia greziar prosaren bi literatura genero nagusiak izan ziren.

Historia

Historiako lehen lanek itsas bidaiak kontatzen zituzten, periplo deituak. Logografoek ere idatzi zituzten.

Herodoto (K.a. 484-425)

• Lan handiena: Historiak. Bederatzi liburuk osatua, bakoitzak musa baten izena zeraman.
• Helburua: Pertsiako Inperioaren eta greziarren arteko gerrak kontatzea.
• Bi bide nagusi erabili zituen:
  • Logografoen idatzietatik: mitologia eta poetetatik hartu zituen datuak.
  • Bere bidaiez: lurralde ezagunetara bidaiatu zuen. Hasierako ildo hori utzi eta herrietako gertaerak ere sartu zituen. Bigarren liburua Egiptori

Manieristak eta Neoterikoak

Manieristek eta neoterikoek poemaren formari ematen diote garrantzi gehiena. Erotopaegnia (amodio-jokoak) lantzen dituzte eta lexikoaren berritzaileak dira. K.a. I. mendean, poetae novi edo neoteriko deituriko poeta talde bat sortu zen. Gustura onartu zuten izen hori, nahiz eta Zizeronek ezarritakoa izan kutsu despektiboaz. Poema laburrak baina edertasun eta perfekzio osokoak ziren. Ordezkari nagusiak: Lizinio Kalvo, Helvio Zinna eta Furio Bibakulo, eta guztien gainetik, Lutazio Katulo.

Katulo

Valerio Katulo (k.a. 84-54). Bizitza eta obra oso lotuak daude, bere bizitza bere olerkietan islatzen baita. Grinaz eta pasioz beteriko olerkiak idatzi zituen. Verona hirian jaio zen eta bere aita Zesarren laguna izan zen. Lagunarteko...

Julio Zesar

Bizitza

Julio Zesar Erroman jaio zen K.a. 100. urtean. Iulii familiakoa zen, Erromako familia aristokratiko zaharrenetako bat. Militarra eta politikaria izan zen, eta 41 urterekin kontsul izatera iritsi zen. Geroago, bi gerratan protagonista izan zen:

• Galiaren aurkako gerra (K.a. 58-50): Gerra honen ondorioz, Zesarrek Galia osoa konkistatu zuen.
• Gerra Zibila (K.a. 49-45): Gerra hau irabaztean, diktadore izendatu zuten eta botere guztiak bere esku hartu zituen.

Azkenean, senatariek Zesar Errepublika suntsitzen ari zela ikusita, K.a. 44. urtean hil zuten.

Idazlanak

Parte hartu zuen bi gerrei buruz idatzi zuen: "Commentarii de Bello Gallico" (7 liburu) eta "Commentarii de Bello Civili" (3 liburu).

Lanen Ezaugarriak

Zesarrek idaztean zuen helburua...

Nietzsche

Friedrich Wilhelm Nietzsche (Prusia, 1844 - Alemania, 1900) filosofoa txikitatik gaixorik egon zen, genetikoa izan zitekeen gaitz batek jota. Zalditik erorita eta sifilisak jota, gaixotasuna okerrera egin zuen, zoramenera bideratuz. Teologia eta Filologia Klasikoa ikasi zituen unibertsitatean, baina Teologia utzi eta beste unibertsitate batera joan zen. Prusiar sutsua izanik, Austriaren aurkako gerran parte hartu zuen. 24 urterekin, Basileako Unibertsitateko irakasle izendatu zuten. Bertan, Wagner eta Schopenhauer ezagutu eta lagun egin zituen, baina Wagnerrekin haserretu eta ez zuen berriro harremanik izan. Basileako katedra utzi eta Dionisos, Jainko alaia, ulertzen saiatu zen, bidaiatuz bere gaixotasunagatik, baina azkenean bakarrik...