DBH mailako Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Lotura metalikoen propietateak

Lotura metalikoek honako propietateak dituzte:

• Fusio eta irakite-puntu altuak: Orokorrean, periodoan zehar handitu eta taldean txikitzen dira, nahiz eta salbuespenak egon.
• Dentsitate altua: Egitura trinkoak osatzen dituzte.
• Eroankortasuna: Eroale termiko eta elektriko oso onak dira.
• Bestelakoak: Distiratsuak, zailak eta harikorrak dira.

Materiaren egoerak

Materiaren egoera partikulen arteko energia zinetikoaren eta erakarpen-indarren arteko balantzeak definitzen du.

Gasak

Molekulak distantzia handira daude eta mugimendu kaotiko konstantean daude. Molekulen batez besteko energia zinetikoa beraien arteko erakarpen-indarrak baino handiagoa da.

Likidoak

isuri daitezke eta ontziaren forma hartzen dute.

Solidoek erakarpen indar...

Nola Sailkatzen da Materia?

Unibotasunaren Arabera

Konposizioaren Arabera

Substantzia Puruak

Eredu Atomikoak: Thomson, Rutherford, Bohr eta Egungo Eredua

Eredu zientifikoa: gertaera elektrikoak azaltzeko tresna

Hasierako jardueretan behatu eta aztertu dituzun gertaerak azaltzeko, beharbada, eredu bat, irudi mental bat, osatzen hasi zara. Gogora ezazu zientzian eredu bat zer den. Eredu zientifikoa ideia-multzo batez osatuta dago. Ideia horiek behatutako gertaerak azaldu eta beste zenbait egoera aurresateko gai izan behar dute.

Baina garbi eduki behar duzu errealitatean gertatzen dena (ikusi duzuna) eta eredua bi gauza desberdin direla. Eredua irudi mentala baino ez da, ideia-multzo bat, eta gertatzen dena azaltzeko eta gertatuko dena iragartzeko gai den bitartean balio du bakarrik. Balio ez duela ikusten denean, aldatu eta osatu egin behar...

Disoluzioak

• % Masa: (Solutuaren masa / Disoluzioaren masa) × 100
  • Disoluzioaren masa = Solutuaren masa + Disolbatzailearen masa
• % Bolumena: (Solutuaren bolumena / Disoluzioaren bolumena) × 100
• g/L: Solutuaren gramoak (m) / Disoluzioaren litroak (V)
• Dentsitatea: Disoluzioaren masa / Disoluzioaren bolumena

Arkimedesen Printzipioa

• Hondoratuta: Objektuaren bolumena = Murgildutako bolumena
• Flotatzen du: Pisu Erreala = Bultzada
• Pisu Erreala: Objektuaren dentsitatea × Objektuaren bolumena × Grabitatea (g)
• Pisu Erreala: Masa × Grabitatea (g)
• Bultzada: Fluidoaren dentsitatea (Ura: 1000 kg/m³ edo 1 g/cm³) × Murgildutako bolumena × Grabitatea (g)
• Itxurazko Pisua: Pisu Erreala - Bultzada

Atomoen Egitura

• Konfigurazio Elektronikoa: Elektroi kopurua zehazten du

Lotura Ionikoa

Lotura ionikoa metal eta ez-metalen artean gertatzen da. Metalak elektroiak ematen dizkio ez-metalari; beraz, elektroi-transferentzia gertatzen da. Metala elektroia eman eta katioi bihurtzen da, eta ez-metala elektroiak hartu eta anioi bihurtzen da. Ondorioz, katioi eta anioien arteko lotura da.

Katioiak anioiez inguratzen dira, edo anioiak katioiez, sare kristalinoa osatuz. Ioien artean indar elektrostatiko handiak sortzen dira.

Konposatu Ionikoen Adibideak

• Gatz bitarrak: NaCl, MgF₂
• Gatz hirutarrak: KClO₃, NaNO₃
• Oxido eta hidroxido batzuk: CaO, MgO, KOH

Konposatu Ionikoen Propietateak

• Giro-tenperaturan, fusio-puntu altua duten solidoak dira.
• Hauskorrak dira.
• Disolbagarriak uretan.
• Egoera solidoan daudenean, ez dute elektrizitaterik eroaten.

Elementuak eta Konposatuak

Prozesu Fisiko eta Kimikoak

• Prozesu Fisikoa: Nahaste baten osagaiak banatzeko erabiltzen diren prozedurak dira, non materiaren ezaugarriak ez diren aldatzen eta ez den beste materia desberdinik sortzen.

  Oharra: Substantziaren izaera ez da aldatzen.

• Prozesu Kimikoa: Prozesu horietan substantzia baten izaera aldatzen da edo substantzia berriak sortzen dira.

  Oharra: Substantziaren izaera aldatu egiten da.

Kontzeptu Garrantzitsuak

Konposatua:

Substantzia puruak dira, metodo kimikoen bidez bestelako substantzia bakunagotan deskonposa daitezkeenak.

Elementuak:

Substantzia puruak dira, metodo kimikoen bidez bestelako substantzia bakunagotan deskonposa ezin daitezkeenak.

Isotopoak:

Elementu kimiko berberaren atomo desberdinak dira, neutroi

Oinarrizko Kontzeptu Kimikoak

Masa Molekularra (Mr)

Masa molekularra (Mr) molekula batek masa atomikoaren unitatea zenbat aldiz duen adierazten duen zenbakia da.

Mola

Mol bat substantzia-kantitatean, Avogadroren konstanteak adierazten duen partikula kopurua dago (6,022·10²³). Partikula horiek atomoak, molekulak nahiz ioiak izan daitezke.

Masa Molarra (M)

Substantzia baten masa molarra (M) substantzia horren mol baten masa da.

Gasen Bolumen Molarra

Edozein gasen bolumen molarra, baldintza normaletan (1 atm eta 0 °C), 22,4 L-koa da, eta 6,022·10²³ gas-molekula ditu.

Disoluzioen Konposizioa

Disoluzio baten konposizioa hura osatzen duten osagaien proportzioa da. Hainbat modu daude adierazteko:

• Molaritatea

  Osagai baten molaritateak (M) osagai horren zenbat

Materiaren Osagaiak Bereiztea

Substantzien propietate fisiko eta kimikoetan oinarritzen dira nahasteen osagaiak bereizteko metodoak.

Nahaste Heterogeneoen Substantziak Bereiztea

Baheketa

Tamaina desberdineko partikulez osatuta dauden substantzia solidoen nahasteak bereizteko erabiltzen da. Bahea zulodun lanabes bat da, partikula xeheenei pasatzen uzten diena eta handienei ez diena. Adibidez: irina bahetzea.

Iragazketa

Solidoz eta likidoz osatutako nahasteak bereizteko erabiltzen da. Nahastea iragazki batean zehar iraganarazten da, eta partikula solidoak, handiagoak izanik, iragazkian geratzen dira. Adibidez: hareaz eta urez osaturiko nahaste bat iragaztea.

Propietate Magnetikoak

Substantzietako batek propietate magnetikoak dituenean, iman bat erabiltzen...

Atomoa

Materia osatzen duen oinarrizko egitura mikroskopikoa da. Elementu bat zatitzean, bere propietate kimikoak galtzen ez dituen partikularik txikienari atomo deritzo. Bere egiturak bi atal nagusi ditu.

Bateria (adibidez, pila)

Erreakzio kimiko batzuei esker energia gordetzeko gai den gailu bat da. Erreakzio horiek, gertatzen diren bitartean, energia askatzen dute, zehazki, energia elektriko moduan.

Disoluzioa

Bi osagaiz edo gehiagoz osaturiko nahaste homogeneoa da. Osagai nagusiak hauek dira:

• Disolbatzailea: proportzio handienean dagoen osagaia.
• Solutua: proportzio txikienean dagoen osagaia edo osagaiak.

Disoluzioak aztertzean, dentsitatea eta kontzentrazioa bezalako magnitudeak kontuan hartu behar dira.

Elektrodoa

Zirkuitu elektriko batean zati...

Disolbagarritasuna: Disolbatzaile jakin batean disolba daitekeen gehieneko solutu kantitatea da. G solutu/100ml(L) disolbatzaile. Motak: Diluitua: disolbatzaile kantitatearekin alderatuz solutu giztu duena. Kontzentratua: " solutu asko duena. Asea: solutu gehiago ezin duen hartu disoluzioari esaten zaio.|Gasen disolb. T gor dis. Beh,solidoak ez bezala.|| Teoria atomista greziar filosofo batzuek defendatu zuten: Leuzipo, Demokrito, Dalton.En enuntziatu nagusiak: ·materia atomoz osaturik dago · elementu kimiko baten atomo guztiek masa eta porpietate berberak dituzte, eta beste edozein elementuren atomoen desberdinak dira · konposatuak zenbait elementuren atomoak konbinatuz sortzen dira.Nitrogeno dioxidoa=NO2,sufre dioxidoa=SO2,kobre oxidoa=...