Kimika eta Fisikako Oinarrizko Kontzeptuen Hiztegia

Atomoa

Materia osatzen duen oinarrizko egitura mikroskopikoa da. Elementu bat zatitzean, bere propietate kimikoak galtzen ez dituen partikularik txikienari atomo deritzo. Bere egiturak bi atal nagusi ditu.

Bateria (adibidez, pila)

Erreakzio kimiko batzuei esker energia gordetzeko gai den gailu bat da. Erreakzio horiek, gertatzen diren bitartean, energia askatzen dute, zehazki, energia elektriko moduan.

Disoluzioa

Bi osagaiz edo gehiagoz osaturiko nahaste homogeneoa da. Osagai nagusiak hauek dira:

• Disolbatzailea: proportzio handienean dagoen osagaia.
• Solutua: proportzio txikienean dagoen osagaia edo osagaiak.

Disoluzioak aztertzean, dentsitatea eta kontzentrazioa bezalako magnitudeak kontuan hartu behar dira.

Elektrodoa

Zirkuitu elektriko batean zati metalikoak eta ez-metalikoak konektatzen dituen eroale elektrikoa da.

Elektrizitatea

Karga elektrikoaren fluxuak sortzen dituen fenomeno fisikoen multzoari deritzo. Energia mota bat da, materiaren oinarrizko partikulak (protoiak eta elektroiak) desorekan daudenean agertzen dena. Hain zuzen, elektroien pilaketak eta mugimenduak sortzen dute elektrizitatea.

Energia Mekanikoa

Lan mekaniko bihur daitekeen energiari deritzo. Bi energia motaren batura da:

• Energia zinetikoa: mugimenduari lotutako energia.
• Energia potentziala: posizioari lotutako energia.

Erreakzio Fisikoa

Materiaren izaera kimikoa aldatzen ez duen prozesua da. Aldaketaren aurretik eta ondoren, materiak formula kimiko bera mantentzen du. Aldaketa fisiko ohikoenak egoera-aldaketak dira. Adibidez, arrautza bat labanaz erdibitzea.

Erreakzio Kimikoa

Substantzia bat edo gehiago (erreaktiboak) eraldatu eta beste substantzia desberdin batzuk (produktuak) sortzen dituen prozesua da. Prozesu honetan, substantzien izaera kimikoa aldatu egiten da.

Fotosintesia

Landareen zati berdeetan gertatzen den prozesu biokimikoa da. Eguzkiaren energia erabiliz, izerdi landugabea izerdi landu bihurtzen dute. Prozesu hau egiteko, landareek atmosferako karbono dioxidoa hartzen dute eta hondakin gisa oxigenoa askatzen dute.

Fusio-puntua

Substantzia bat egoera solidotik egoera likidora igarotzeko behar duen tenperatura zehatza da.

Ioia

Elektroiak galdu edo irabazi dituen atomo edo molekula da, eta, ondorioz, karga elektriko netoa du. Bi mota daude:

• Katioia: karga positiboa du, elektroiak galdu dituelako (adibidez: Na⁺, Ca²⁺).
• Anioia: karga negatiboa du, elektroiak irabazi dituelako (adibidez: Cl⁻).

Kaloria (cal)

Fisikan bero-kantitatea neurtzeko erabiltzen den unitate bat da. Definizioz, presio atmosferiko normalean ur gramo baten tenperatura gradu zentigradu bat igotzeko behar den bero-kantitatea da.

Errekuntza (Konbustioa)

Erreakzio kimiko exotermiko bat da, non erregai bat oxigenoarekin konbinatzen den. Prozesu horretan, beroa eta argia (sua) askatzen dira, eta produktu gisa oxidoak sortzen dira.