DBH mailako Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Erreakzio Kimiko Motak

1. Sintesi-erreakzioak

Bi substantzia edo gehiago (A eta B) konbinatzen dira substantzia konplexuago bat (C) sortzeko.

Formula orokorra: A + B → C

• Erreaktiboak: Gutxienez bi substantzia.
• Produktuak: Substantzia bakar bat sortzen da.

Adibidea: Burdina(III) oxidoaren eraketa (erreakzioa ez dago doituta adibide honetan):
Fe(s) + O2(g) → Fe2O3(s)

2. Deskonposizio-erreakzioak

Substantzia konplexu bat (A) bi substantzia sinpleagoetan edo gehiagotan (B eta C) deskonposatzen da.

Formula orokorra: A → B + C

• Erreaktiboak: Substantzia bakar bat egoten da.
• Produktuak: Bi substantzia edo gehiago sortzen dira.

Adibidea: Uraren deskonposizioa (erreakzioa ez dago doituta adibide honetan):
H2O(l) → H2(g) + O2(g)

3. Azido-base erreakzioak (

Sistema heterogeneoak

Osagaiak begi hutsez edo mikroskopioz bereiz daitezke.

Imanazioa

Imanek substantzia magnetikoak erakartzeko ahalmenean oinarritzen da.

Sublimazioa

Substantzia bat egoera solidotik gasera zuzenki igarotzen da.

Dekantazioa

Dekantazioa erabili ahal izateko, substantziak elkarrekin disolbaezinak eta dentsitate desberdinekoak izan behar dira.

Iragazpena

Nahaste baten osagairen bat disolbatzen ez denean erabil daiteke.

Sistema homogeneoak

Propietate berdinak dituzte puntu guztietan. Adibidez, kafea eta kafea azukrearekin homogeneoak dira, baina bigarrenak osagai bat gehiago du.

Kristalizazioa

Solido bat disoluzio batetik banatzea lortuko dugu. Likidoa galdu egiten da, lurrundu egiten denean.

Destilazioa

Bi irakite-puntuen arteko desberdintasuna...

Masa Kg, Luzera M, Temp Gradu, Abiadu m/s, Bolume m3, Dentsi g/cc.

Bolu Konstante-ia konst-ez da konst, Forma berezko forma-ontziaren forma har dezake-ontziaren forma, Konprimiga ez-ez da erreza-erreza da.

Nahaste magnetikoaren bidez, burdina-ura, harea eta gatza (filtrazioa), harea-ura eta gatza (lurrunketa), ura-gatza.

Altzairu aleazioa-airea-ur minerala, hareadun ura-suero fisiologiko, karbono dioxidoa-gatz arrunta, oxigeno-burelina-ur destilatua.

Atomoen bi alde nukeoa eta geruza, erdigunea nukleoa da, bertan masa, karga positiboak daude, kanpoaldean elektroiak, mugimenduan daude, karga negatiboko, masa proteina, bider gutxiago, neutroiak nukleoan, ez dute kargarik, ia ia protoiren berdina.

Magnitu: Oinarrizko magnitudeen konbinazio matematikoak

Zientzia: Definizioa eta Adarrak

Zientzia behaketaren, esperimentazioaren eta arrazoiketaren bidez munduari buruz lortutako ezagutza multzoa da. Honako adar nagusi hauek bereizten dira:

• Fisika: Materiaren berezko izaera aldatu gabe, materian gertatzen diren aldaketak aztertzen dituen zientzia.
• Kimika: Substantzien konposizioa, konbinazioak eta substantzien izaerari berari eragiten dioten aldaketak aztertzen dituen zientzia.

Materiaren Propietateak

Materiaren propietateak orokorrak eta bereizgarriak izan daitezke:

• Propietate orokorrak: Substantzia identifikatzeko baliorik ez dutenak (adibidez, masa, bolumena eta tenperatura).
• Propietate bereizgarriak: Substantzia bakoitzean berezko balioa eta berezia dutenak (adibidez, dentsitatea, urtze-puntua, irakite-

Erreakzio Kimikoak

Erreakzio kimikoak substantzia batzuk beste substantzia batzuk bihurtzen dituzten aldaketak edo prozesuak dira; aldaketa kimikoak dira, eta erreakzio kimiko esaten zaie. Erreakzio kimikoak ekuazio kimikoen bidez adierazten dira. Erreaktiboen formulak lehenengo atalean adierazten dira, eta produktuenak, bigarrenean. Erreakzioaren noranzkoa gezi baten bidez adierazten da. Koefizienteek substantzia bakoitzaren kantitatea adierazten dute, adibidez:

Etanola + Oxigenoa (erreaktiboak) => Karbono dioxidoa + Ura (produktuak)

Erreakzio Motak

• Sintesia: bi substantzia edo gehiago elkartzen dira bakar bat eratzeko. A + B => AB.
• Neutralizazioa: azido batek eta base batek erreakzionatzen dute gatza eta ura emateko.
• Ordezpena: erreaktiboetan