DBH mailako Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Atomoaren Oinarrizko Egitura

Atomoa materiaren oinarrizko unitatea da. Nukleo batez eta inguruan biraka dabiltzan elektroiez osatuta dago.

Oinarrizko Partikulak

• Protoiak: Karga positiboa duten partikulak, nukleoan kokatuta.
• Neutroiak: Kargarik gabeko partikulak, nukleoan kokatuta.
• Elektroiak: Karga negatiboa duten partikulak, nukleoaren inguruan biraka.

Kontzeptu Nagusiak

• Zenbaki Atomikoa (Z): Nukleoan dauden protoien kopurua. Elementu kimikoa definitzen du.
• Masa Atomikoa (A): Protoien eta neutroien kopuruaren batura. Kalkulua: (% * masa atomikoa + beste % * beste masa) / 100.
• Isotopoak: Elementu bereko atomoak dira, protoi kopuru bera dute, baina neutroi kopuru ezberdina; beraz, masa atomikoa aldatzen da.
• Ioia: Atomo batek elektroiak galtzen edo irabazten

Tenperatura

Gorputz baten tenperatura haren partikulen mugimenduaren mende dagoen propietatea da. Gorputz baten tenperatura (T) hura osatzen duten partikulen batez besteko energia zinetikoa neurtzeko modu bat da.

Beroa

Tenperatura desberdina duten bi gorputzek elkar ukitzen dutenean batetik bestera transferitzen den energia da beroa.

Bero-transferentzia eta Oreka Termikoa

Tenperatura desberdina duten bi gorputz kontaktuan jartzean, tenperatura altuena duen gorputzak beroa ematen dio tenperatura baxuena duenari, bien tenperaturak berdindu arte. Hori gertatzen denean, bi gorputzek oreka termikoa lortu dutela diogu.

Tenperatura desberdina duten bi gorputz kontaktuan jarriz gero, beroa trukatzen dute. Trukatzen duten bero kantitatea gorputzaren barne-...

Megalito motak

Erabilera ez dago oso argi, baina ziurrenik erlijioarekin zerikusia izango zuen edo, bestela, komunitatearen lurraldea mugarritzeko.

Megalito mota hauek dira:

• Menhirra: Harrizko monolito handia.
• Menhir errenkada: Bata bestearen ondoan ilaran jarritako menhirrak (harri bloke bat).
• Harrrespila: Biribilean jarritako menhirrak. Santutegi direla uste da.
• Trikuharria: Ganbera estalia, bata bestearen gainean jarritako harriz. Bi horizontalean eta beste bat goian.
• Tumulua: Trikuharria lurrez edo harriz estaltzen denean.

Metal aroa

K.a. seigarren milurtekoan gaude (Neolitoan).

Non bizi gara? Non hasten da Metal Aroa hau?

Urrea, zilarra eta kobrea lantzen zituzten, baina K.a. laugarren milurteko arte metalgintza ez zen erabat hedatu.

Metalgintza.

Elementu Kimikoen Taldeak

H-LI-NA-RB-CS-FR: Metal alkalinoak.

BE-MG-CA-SR-BA-RA: Metal lurralkalinoak.

HE-NE-AR-KR-XE-RN: Gas nobleak (geldoak).

F-CL-BR-I-AT: Halogenoak.

O-S-SE-TE-PO-UUH: Anfigenoak.

Kontzeptu Kimiko Garrantzitsuak

• Orbital atomikoa: Elektroiak egon daitezkeen probabilitate handiko espazio-eremua (%90etik gorako probabilitatea).
• Konfigurazio elektronikoa: Atomo batean elektroiak nukleoaren inguruan nola kokatzen diren deskribatzen duen modua.
• Balentzia-elektroiak: Atomoen jokabide kimikoa baldintzatzen duten elektroiak, normalean azken energia-mailan kokatzen direnak.

Propietate Kimikoak eta Loturak

• Propietate Periodikoa: Elementu kimikoen ezaugarriak, sistema periodikoan duten kokapenaren arabera aztertzen direnak.
• Lotura Ionikoa: Zeinu

1) Arrheniusen teoria

Arrheniusen teoria: Disoziazio ionikoaren teoria aurkeztu zuen. Horren arabera, substantzia asko ur-disoziotan jartzen direnean, hautsi edo disoziatu egiten dira, ioi positibo eta negatibo bihurtuz.

Azidoa: Ur-disoziotan disoziatzean hidrogeno ioia (H₊) ematen edo eratzen duen substantzia da.

Basea: Ur-disoziotan disoziatzean hidroxido ioia (OH⁻) ematen edo eratzen duen substantzia da.

Neutralizazio-erreakzioa: Azido batek base batekin zeharo erreakzionatzen duenean, gatza eta ura eratzen dira. Beste era batera esanda, azidoaren H₊ ioia eta basearen OH⁻ ioia elkartzen direnean disoziatu gabeko H₂O sortzen da.

2) Brønsted eta Lowryren teoria

Brønsted‑Lowry teoria:

Azidoa: Beste substantzia bati H⁺ ioi bat (protoi bat)...

Rutherforden Eredu Atomikoa

XX. mendearen hasieran, Ernest Rutherford fisikariak (1871-1937), erradioaktibitatea ikertzen ari zela, esperimentu bat egin zuen, atomoaren egitura aztertzeko aukera eman zuena. Esperimentuan, urrezko xafla mehe-mehe bat material erradioaktibo batetik zetozen alfa partikulekin (helio nukleoak) bonbardatu zen.

Behaketak

• Partikula gehienek desbideratu gabe zeharkatzen zuten xafla.
• Batzuek desbideratze txikiak izaten zituzten, eta beste batzuek handiagoak.
• Harrigarriro, partikula gutxi batzuek errebotatu egiten zuten.

Ondorioak

• Ematen du atomoa ia hutsik dagoela.
• Aldaratuta ateratzeko, alfa partikulek positiboki kargatutako masa handiko zona txiki baten aurka egin behar dute talka. Zona horri atomoaren nukleoa deitu zion.
• Partikula

Geosferaren konposizioa

Geosferaren % 98,6 8 elementuk osatzen dute: O, Al, Ca, K, Si, Fe, Na eta Mg. Elementu hauek ez dira forma askean aurkitzen, elkarren artean lotuta baizik.

Mineralak eta haien sorrera

Elementu ezberdinak lotzean mineralak sortzen dira, eta mineralak elkartzean, berriz, arrokak.

Mineralen propietateak

• Solidoa da.
• Ez-organikoa da.
• Prozesu natural baten bidez eratzen da.
• Konposizio kimiko homogeneoa du.
• Baldintza tarte jakin batean egonkorra da.
• Kristal-egitura du.

Kristalizazioa eta egitura

Minerala hazten denean, bere elementuak ahalik eta gertuen jartzen saiatzen dira, espazio txikiena hutsiz. Atomoen tamainaren arabera, elementuak era batera edo bestera antola daitezke.

Kristal-egitura

Atomo, ioi edo molekulen dimentsio-ordenamendu...

Eredu Atomikoa eta Taula Periodikoa

Ioiak eta Katioiak

Ioiak elektroi gutxiegi edo gehiegi dituzten atomoak dira, eta, hortaz, karga elektrikoa dute. Atomoek elektroiak irabazi edo galdu ditzakete. Elektroiak galtzen dituztenean ioi positiboak sortzen dira; horiei katioi deritze.

Taula Periodikoa

Taula Periodikoan, elementuak euren atomo zenbakiaren goranzko ordenan sailkatzen dira. Periodo izeneko 2, 8, 18 eta 32 elementuko ilaretan antzeko propietate kimikoak dituzten guztiak elkarren azpian kokatzen dira; horri talde esaten zaio.

Elementu Kimikoen Sailkapena

Metalak

Metalak elementu ugarienak dira. Haien propietate nagusiak hauek dira:

• Zuriak eta grisaxkak dira, bi salbuespenekin (Au eta Cu), eta metalezko disdira dute.
• Elektrizitatearen eta beroaren

·Nahastea: zenbait substantziaren konbinazo bat da; substantziaren proportzioa aldakorra izan daiteke, eta haiek banantzeko, prozedura fisikoak balia ditezke. ·Substantzia purua: kontzentrazio finkoa eta propietate bereizgarri batzuk dituen materia-mota da. Substantzia bakunak: atomo mota batez konposatuta daude. Substantzia konposatua: Proportzio jakin batean konposatuta daude elementu kimiko bat baino gehiagoz osatuta daude. Iragaztea: Likido batez eta hartan disolbagarria ez den solido batez osatutako nahaste heterogeneo baten osagaiak banantzeko erabiltzen den metodo bat da.Dekantazioa: Solido edo likido batez eta dentsitate txikiagoko likido batez osatutako nahaste heterogeneo baten osagaiak banantzako metodo bat da dekantazioa.Banantze