DBH mailako Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Atomoaren Kontzeptu Historikoa

Leuzipo eta Demokrito (Ikuspegi Etena)

Materia partikula oso txiki eta zatiezinez osatuta zegoen (hau da, atomoz osatua), eta partikula horiek hutsean barrena higitzen ziren.

Aristoteles (Ikuspegi Jarraitua)

Aristotelesek ukatu egiten zituen atomoaren ideia eta hutsaren existentzia. Haren ikuspegi jarraituaren arabera, materia lau elementu presokratikoak konbinatuta osatzen zen: lurra, ura, airea eta sua. Lau elementu horiek betetzen zuten espazioa, eta mundu materialaren berezko izaera eta ezaugarriak eratzen zituzten.

Daltonen Teoria Atomikoa

Daltonen Postulatuak

1. Materia partikula txiki, bereizi eta zatiezinez osatuta dago, eta atomo esaten zaie partikula horiei.
2. Elementu beraren atomo guztiek masa eta propietate berdinak

atomoaren partikulak: materia partikula ñimiñoz osatuta dago. Partikula horiek, elkarrengandik bereiziak eta zatiezinak, atomoak dira./atomo guztiak berdinak dituzten substantziei elementuak esaten zaie/elementu bakoitzaren atomoek masa eta propietate bereizigarriak dituzte./ elementu desberdinetako atomo kopuru zehatzak elkartzen direnean konposatuak eratzen dituzte/ konposatu baten atomoek, atomo konposatuak deituek masa eta propietate berberak dituzte.

Zientzalariek ikertzen jarraitu zuten eta ohartuziren atomo partikula txikiagoz osaturik dagoela. Partikula azpiatomikoak.

Elektroia: izpi katodikoen osagaia elektroiak dira, karga negatiboa eta oso masa txikia dituzten partikula batzuk.    protoia: hidrogenoaren kasuan, kanal-izpiak karga...

Disoluzio Motak eta Osagaiak

• Diluituak: Solutu kantitate txikia duten disoluzioei esaten zaie.
• Kontzentratuak: Solutu kantitate handia duten disoluzioei esaten zaie.
• Aseak: Tenperatura zehatz batean solutu gehiago hartu ezin duten disoluzioei esaten zaie.
• Disolbatzailea: Disoluzioetan proportziorik handiena duen osagaia da.
• Solutua: Proportziorik txikiena duen osagaia da. Bat baino gehiago izan daitezke.

Nahasteak Banantzeko Metodoak

Kristalizazioa

Likidoetan disolbatutako solidoak banatzeko erabiltzen da prozedura hau; esaterako, uretan disolbatutako gatz arrunta banatzeko. Horretarako, disoluzio horren ura lurrunduko dugu, eta ontziaren hondoan solutuaren kristalak geratuko dira. Laborategian, kristalizadore bat erabiltzen da prozesu hau egiteko....

Masaren Kontserbazioaren Legea (Lavoisier-en Legea)

Materia ez da sortzen ezta desagertzen ere, eraldatu egiten da.

Erreakzio kimiko guztietan, erreaktiboen eta produktuen masen batura berdina da.

Doikuntza

Masaren kontserbazioaren legea betetzeko, konposatu bakoitzari dagokion koefiziente estekiometrikoa idazten da, elementu bakoitzaren atomo kopuru bera egon dadin erreaktiboetan eta produktuetan.

Talken Teoria

• Bi substantziek erreakzionatzeko, talka egin behar dute.
• Talka egiteaz gain, erreakzioa gertatzeko, molekulen orientazioak eta abiadurak egokiak izan behar dira.
• Gainera, talka egitean, molekulen arteko lotura zaharrak hautsi eta lotura berriak sortzeko nahikoa energia egon behar da. Honi aktibazio-energia deritzo.

Erreakzioaren Abiaduran Eragiten

Eredu Atomikoen Bilakaera

Elementuen Antolaketa Atomikoaren Aurrekariak

Jarraian, elementuen konfigurazio elektronikoaren adibide batzuk:

• 1s²
• 2s² 2p⁶
• 3s² 3p⁶ 3d¹⁰
• 4s² 4p⁶ 4d¹⁰ 4f¹⁴
• 5s² 5p⁶ 5d¹⁰ 5f
• 6s² 6p⁶ 6d¹⁰
• 7s² 7p⁶

Gas Nobleak

• He: Helioa
• Ne: Neona
• Ar: Argona
• Kr: Kriptona
• Xe: Xeona
• Rn: Radona

Metalen Sailkapena

Trantzizio Metalak

• Cd: Kadmioa
• Sc: Eskandioa
• Ag: Zilarra
• Ti: Titanioa
• Pd: Paladioa
• V: Banadioa
• Zn: Zinka
• Cr: Kromoa
• Cu: Kobrea
• Mn: Manganesoa
• Ni: Nikela
• Fe: Burdina
• Hg: Merkurioa
• Co: Kobaltoa
• Pt: Platinoa
• Au: Urrea

Metal Arinak

• H: Hidrogenoa
• Cs: Zesioa
• Li: Litioa
• Ba: Barioa
• Be: Berilioa
• Fr: Frantzizioa
• Na: Sodioa
• Ra: Radioa
• Mg: Magnesioa
• K: Potasioa
• Ca: Kaltzioa
• Rb: Rubidioa
• Sr: Estrontzioa

Partikula Atomikoak eta Ekuazioak

• Atomo zenbakia (Z)
• Protoi

1. Atomoaren Partikulak

Materiaren osagaiak ulertzeko bidean, hainbat aurkikuntza garrantzitsu egin ziren:

• 1803an: John Dalton. Teoria atomikoa proposatu zuen, materia atomo izeneko partikulez osatua zegoela adieraziz.
• XX. mendearen hasieran: Atomoaren barruan partikula txikiagoak zeudela frogatu zen.

Elektroiak

• 1897an: J.J. Thomson. Atomo guztien barruan negatiboki kargatutako partikulak (elektroiak) zeudela aurkitu zuen.
• 1912an: Robert Millikan. Elektroien masa eta karga neurtu zituen.

Protoiak eta Neutroiak

• Ernest Rutherford. Protoia aurkitu zuen. Partikula honek elektroiaren karga bera du, baina positiboa.
• James Chadwick. Neutroia aurkitu zuen. Protoien antzeko masa du, baina kargarik gabea da.

2. Eredu Atomikoak

Thomsonen Eredu Atomikoa

Thomsonen...

Konposatu Kimikoen Zerrenda eta Izenak

Disoluzioak

Sustantzia bat edo gehiago beste batean modu homogeneo batean dispertsatzen denean ematen da.

-Disolbatzailea

-Solutua

-Faktore garrantzitsua: disolbatzailean eta solutuan dauden indar intermolekularrak.

Disolbatzaile partikulak bananduta  + Solutu partikulak bananduta

Disolbatzailea      + Solutu partikulak bananduta

Disolbatzailea   + Solutua

Disoluzioak

ΔH > 0 solutuaren partikulak banatzeko

ΔH2 > 0 disolbatzailearen partikulak banatzeko

ΔH3 > 0 solutu + disolbatzailearen erakarpena

ΔH =ΔH1 + ΔH2 + ΔH3 < 0 , exotermikoa

-Disoluzio eraketa=Berezko edo espontaneo batean=> prozesu endotermiko batzutan entropia desordena igo=> disoluzioa eratzeko tendentzia igo

-Disoluzio saturatuak

-Disoluzio gainsaturatuak

-

Elektroskopioa: Karga Elektrikoa Detektatzeko Tresna

ELEKTROSKOPIOA:

Zer da elektroskopio bat?

Gorputz bat kargatuta dagoen jakiteko erabiltzen den tresna bat da.

Zein da bere funtzioa?

Elektroskopiora kargatuta dagoen gorputza hurbildu eta bere elektroiak aluminiozko xafletan zehar banatuko dira. Karga berdina izango dutenez, aluminiozko xaflak elkarrengandik banatuta egongo dira.

Zelan dakigu gorputz bat kargatuta dagoela?

Xaflak banatzean direnean jakingo dugu, hurbildutako gorputza kargatuta dagoelako.

Globo bat artilearekin igurtzen dugunean, zer karga elektriko transferitzen da?

Elektroiak beti; protoiak ez dira transmititzen, bestela elementua aldatuko genuke.

Ioiak eta Taula Periodikoa

IOIAK

• Anioiak: Karga negatiboa (-)
• Katioiak: Karga positiboa