DBH mailako Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Teoria Atomikoa

Teoria atomikoa

1. Materia unitate txiki, zatiezin eta aldaezinez osaturik dagoela, atomoak.
2. Elementu jakin baten atomo guztiak berdinak direla.
3. Atomoak elkartu egiten direla konposatuak osatuz eta hori egiten dutenean mota bakoitzeko atomo kopuruen arteko erlazioa sinple eta konstantea dela.

Atomoaren Ereduak

Thomsonen Eredua

Atomoak karga positiboa duten esfera trinkoak dira eta elektroiak esfera horretan txertaturik daude.

Rutherforden Eredua

Atomoek nukleo zentral txikia dute. Nukleo horrek karga positiboa du eta bertan biltzen da atomoaren masa ia guztia. Bertan daude, beraz, protoiak eta neutroiak. Elektroiak nukleoaren inguruan biraka dabiltza orbita zirkularretan nukleotik distantzia handira (atomoaren tamainarekin aldaratuta)....

Lotura Ionikoa

Metal baten eta ez-metal baten artean sortzen da. Metalak elektroiak galtzen ditu katioi (+) bihurtuz, eta ez-metalak elektroiak irabazten ditu anioi (-) bihurtuz. Azkenik, katioiek eta anioiek elkar biziki erakartzen dute (erakarpen elektrostatikoa), eta ondorioz, konposatu ioniko solido eta kristalino bat sortzen da. Adibidez: NaCl, CaBr₂.

Propietate Orokorrak

• Giro-tenperaturan fusio-puntu altua duten solido kristalinoak dira.
• Hauskorrak dira eta, kolpatuz gero, kristal txikietan hausten dira.
• Asko uretan disolbagarriak dira.
• Egoera solidoan ez dira elektrizitatearen eroale.
• Disoluzioan edo urtuta daudenean eroale elektriko onak dira.

Lotura Kobalentea

Ez-metal baten eta beste ez-metal baten arteko atomoen artean sortzen da. Bi atomoak...

Disoluzio Prozesua

Disoluzio batzuei ideal esaten zaie, haien osagaien proportzioa nahi adinakoa izan daitekeelako. Halakoa da, adibidez, uraren eta etanolaren disoluzioa.

Disoluzio Asearen Kontzeptua

Likidoetan disolbaturiko solidoen kasuan ez da horrela izaten, likido kantitate jakin batean solutu (solido) kantitate mugatu bat disolba daitekeelako.

Esate baterako, gatza eta ura. Gatz gutxirekin erraz disolbatuko da, baina gatz gehiago jarriz gero, ontziaren hondoan metatuko da. Hori gertatzen denean, disoluzioa ase egin dela esaten dugu.

Tenperatura jakin batean solutu gehiago onartzen ez duen disoluzioari disoluzio ase deritzo.

Disoluzio Prozesuaren Mekanismoa

Ikus dezagun nola disolbatzen den solutu solido bat likido batean:

1. Solidoaren partikulak

Nahasketak eta Substantzia Puruak

Nahasketak: Bi substantzia puru edo gehiagoko sistemak dira, konposizio aldakorra dute eta beren propietateak konposizioaren arabera aldatzen dira.

Disoluzio Motak

• Homogeneoa: Osagaiak ez dira bistaz bereizten.
• Heterogeneoa: Osagaiak bistaz bereizten dira.

Substantzia Puruak

Konposizio finkoa duten sistemak dira. Beren propietateak ere finkoak dira. Propietate bereizgarriak: Fusio Tª, irakite Tª...

Elementuak

Prozedura fisiko edo kimiko arrunten bidez ezin dira deskonposatu.

Konposatuak

Metodo fisiko edo kimiko baten bidez deskonposa daitezke eta elementu bat baino gehiagoz osatuta daude.

Nahasketa Banatzeko Metodoak

• Iragazketa: Solidoa + likidoa banantzeko. Banandu nahi dugun solidoaren partikulak iragazpaperean geratzen

Sistema Heterogeneoak

Sistema heterogeneoak osagai desberdinak dituzten nahasteak dira, eta haien propietateak ez dira berdinak puntu guztietan. Hauek dira banaketa metodo batzuk:

Imanazioa

Imanek substantzia magnetikoak erakartzeko ahalmenean oinarritzen da.

Sublimazioa

Substantzia bat egoera solidotik gasera zuzenki igarotzen da, likido egoeratik pasatu gabe.

Dekantazioa

Dekantazioa erabili ahal izateko, substantziak elkarrekin disolbaezinak eta dentsitate desberdinekoak izan behar dira.

Iragazpena

Nahaste baten osagairen bat disolbatzen ez denean erabil daiteke, solidoa likidotik banatzeko.

Sistema Homogeneoak

Sistema homogeneoek propietate berdinak dituzte puntu guztietan. Adibidez, kafea eta kafea azukrearekin homogeneoak dira, baina bigarrenak osagai...

Eredu Atomikoak

Thomsoneko Eredu Atomikoa

Thomsonen ereduak proposatu zuen atomoa esfera positibo bat zela, eta bertan elektroiak sartuta zeudela, "mahaspasa-opil" baten antzera. Protoiekin elkartzean, elektroiak neutralizatu egiten direla adierazi zuen.

Rutherforden Eredu Atomikoa

Rutherfordek frogatu zuen atomoaren zatirik handiena hutsa dela. Atomoaren erdigunean korpuskulu txiki bat dagoela aurkitu zuen, nukleo izena jarri ziona. Nukleoak karga positibodun partikulak ditu, protoiak. Elektroiak, protoien kantitate berean, nukleoaren inguruan biraka ari dira orbita zirkularretan.

Bohren Eredu Atomikoa

1913an, Niels Bohrek eredu atomiko berri bat plazaratu zuen. Haren arabera:

• Elektroiek erradio zehatz bateko orbita zirkularretan biratzen dute nukleoaren

Elementu kimikoak substantzia sinpleagotan deskonposa daitezkeen substantzia puruak dira. Ehun elementu kimiko inguru daude. Elementu horietatik, konposatu barietate ikaragarri bat sortzen da, hala nola mineralak, substantzia biokimikoak eta teknologia kimikoak sortzen dituen produktuak. Ezagutzen diren konposatu guztiak elkarlotutako elementuen atomoez daude osaturik. Elementuak nola elkartzen diren jakiteko, ezinbestekoa da haien propietateak ezagutzea.

Sistema Periodikoa

Sistema periodiko modernoak 115 elementu ezagun biltzen ditu, talde edo familia izeneko 18 zutabetan multzokatuak, zenbaki atomikoaren (Z) ordena gorakorrean, hidrogenotik hasita, Z=1. Zenbaki atomikoa (Z) da elementuen propietateak zehazten dituena. Beraz, propietate horiek...

Daltonen eredu atomikoa

Daltonek teoria bat proposatzen du aipaturiko legeak justifikatzea baimentzen duen materiaren osaketari buruz. Haren teoriaren oinarrizko ideiak honako hauek dira:

• Materia atomoz osatuta dago.
• Atomoak esferikoak, trinkoak eta zatiezinak dira.
• Elementu baten atomo guztiak berdinak dira, eta gainerako elementuen atomoez bestelakoak.
• Konposatuak zenbait elementuren atomoen batasunez osatuta daude.

Thompsonen eredu atomikoa

Thompsonek esaten zuen atomoak esfera homogeneo eta zatiezinak zirela karga positiboarekin eta elektroiak (lehenengo aldiz aipatzen da partikula subatomiko hau) esferan itsasita zeudela, pastel bateko mahaspasak bezala. Elektroien kantitatea nahikoa izan behar zen karga positiboa berdintzeko.

Rutherforden eredu

Uraren Propietate Nagusiak

1. Disolbatzaile Unibertsala

Ura disolbatzaile ona da; gatzak, beste likido batzuk eta gasak (O₂ eta CO₂) disolbatzen ditu.

2. Bolumenaren Ezohiko Aldaketa

• Beste substantzia guztiek bolumen txikiagoa hartzen dute egoera solidoan, likidoan baino.
• Urak alderantziz jokatzen du, eta bolumen handiagoa hartzen du egoera solidoan, likidoan baino.

Izozten denean, dilatatu egiten da.

3. Gainazal Tentsio Handia

Uraren partikula edo molekulen arteko lotura-indarrak dira.

Uraren azalak lamina edo xafla bat eratzen du.

• Kapilaritatea: Hodi estuetatik igotzeko ahalmena da. Landareek modu honetan xurgatzen dute ura lurzorutik.

4. Bero Ahalmen Handia

Urak bero handia xurgatu behar du bere tenperatura igotzeko.

Zergatik? Bero espezifikoa oso altua...

Materia guztia atomoek osatzen dute. Historian zehar, atomoaren egitura ulertzeko hainbat eredu proposatu dira, gure ezagutza zientifikoa zabalduz.

Daltonen Eredu Atomikoa (XIX. mendea)

• Materia atomoz osatuta dago.
• Atomoak partikula zatiezinak dira.
• Elementu bereko atomoek masa eta propietate berberak dituzte.
• Elementu desberdinetako atomoak elkar daitezke, konposatuak eratuz.
• Erreakzio kimikoetan, atomoen kopurua ez da aldatzen eta ez dira eraldatzen.

Thomsonen Eredu Atomikoa (Aran-pastela)

• Atomoa karga positibodun masa bat da, eta elektroiak masa horretan txertatuta daude era uniformean.
• Karga positiboek elektroiek baino espazio handiagoa betetzen dute.
• Atomoa neutroa da (karga totala nulua).

Rutherforden Eredu Atomikoa

• Karga positibodun partikulak (