Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

2.perts: Nor=zu zaitez. Nor nori=zu niri zakizkit. Nor-nork=zuk ezazu. Nor-nori-nork=zuk iezadazu

GAIA

Summerhill Eskola eta Hezkuntza Librea

Sarrera: A.S. Neill eta Bere Eskola

Zati hau Summerhill liburuan agertzen da, Alexander Sutherland Neill egilearena. Liburu honek Summerhill eskola deskribatzen du, Londresen kokatuta zegoena eta bere garaian eragin handia izan zuena, ikasgela haietan ematen zen hezkuntza progresistarengatik.

Neillek Summerhill eskola anti-autoritarismoan oinarritutako ideiarekin sortu zuen. Helburua gizarte-sistema tradizionalari aurre egitea zen, eta horretarako eredu pedagogiko berritzaileak sortu zituen. Eskola eredu horien helburua haurra zoriontasunean hezitzea zen. Izan ere, Summerhill autogobernuan oinarrituta dago: bilerak egiten dituzte, eta horietan arauak adosten dira; pertsona bakoitzak boto bidez hartzen du...

Nolako ondorioak ekarri zizkion gerrak euskarazko literaturgintzari? Oso ondorio gogorrak jasan zituen. Alde batetik aurreko urteetan nabarmendutako idazle batzuk gerran hil ziren, beste asko presondegian eta batzuk atzerrira alde gin zuten. Aitzol eta Lauaxeta izan ziren ezagunenak, fusilatuak izan zirelako. Agintari berrien erruz, XX. Mendean bultzaturiko hainbat lan eta egitasmo etenda gelditu ziren.

Atzerriko Literaturaren Idazlerik Esanguratsuenak

• Monzon, “Urrundik”
• Zaitegi, “Galdeketa”
• Eizagirre, “Ekaitzpean”

Euzko Gogoa eta Euskalduna Iparraldean

Zaitegik Euskaltzaindiari egin zion ekarpenik aipagarriena EUZKO GOGOA da, Guatemalan eratu, zuzen eta kaleratu zen kultur aldizkaria. “Euskalduna” aurreko mendeaz geroztik astean...

Enpresa Kontzeptu Juridikoa

Ekonomia unitate organiko gisa definitzen da enpresa. Ikuspegi juridikotik begiratuta, alde subjektiboa edo objektiboa bereizi dezakegu. Alde subjektiboa antolatzailearen jarduera da eta enpresa ideiari lotuko zaio. Alde objektiboa, berriz, jarduera edo ideia horren zerbitzura antolaturiko tresnak eta establezimenduak, negozio ideiak lotuko zaizkio.

Jardueraren Osagaiak

Enpresaren izaerako jarduera osagaiak hauek dira:

• Jarduera hori ekonomikoa izan behar da.
• Jarduera planifikatua izan behar da, zentzuzko egitasmo baten arabera.
• Lanbide jarduera izan behar da, sistematikoa eta iraukorra.

Jardueraren helburua ondasun nahiz zerbitzuak ekoiztea edota horiek merkatuan trukatzea izan behar da.

Merkataritza-establezimendua

Enpresariak...

Axularren Gero: Forma eta Hizkuntza

5.4. Forma Ederrez Azaldua

Literaturaren aldetik, maisulan batek forma lirain eta gatz-piperduna izan behar du. Gehienek aitortzen diote liraintasun hori Axularren Gero liburuari. Handik eta hemendik jasotako aipuak bere erara moldatuta eskaintzen dizkigu Axularrek: ideia batetik bestera, perpaus batetik bestera, bortxakeriarik gabe, berez pasatzen delarik.

5.5. Hizkuntza Ongi Menderatzea

Herriko hizkuntzan ere maisu izatea dagokio maisulan bati. Gero liburuaren hizkuntza bera da ezaugarririk hoberena liburu hau Euskal Herriko fruitu jatorra dela ohartzeko. Hitz-jokoek, alusioek, errefrauek, ateraldiek, umore-kolpeek… denek dute euskal kutsu gozoa. Gero esaldi labur, trinko eta sarkorrez josirik bezala dago....

Euskararen Ordena Ez Markatua: SOA Egitura

Euskararen oinarrizko ordena normala da, neutroa ere deitzen zaio. SOA ordena da: Subjektua-Osagarriak-Aditza (SOA).

Bi objektu baldin baditu, hauetan ere ordena jakin bat dago: nondik, noraren aurretik. Baina SOA ordena hau ez da beti mantentzen. Arrazoiak hauek dira:

• Perpauseko osagarrietako bat luzea edo konplexua delako.
• Aditz batzuk esaldiaren hasieran joateko ohitura dutelako.

Norekin eta Zertaz Kasuen Erabilera

Norekin kasua:

Konpainia adierazten du, batez ere bizidunekin erabiltzen da (adibidez: bizidunekin, katuarekin).

Zertaz kasua:

Tresna zentzua hartzen du (adibidez: urdinez, palaz, tiroz).

Kazetaritzaren Ezaugarri Nagusiak

Kazetaritzak hainbat ezaugarri berezi ditu, bai eremu sozialean, bai komunikazio...

Lore Jokoak

Lore Jokoak Anton Abadiak eratu zituen lehen aldiz Urruñan, 1853an. Hainbat jokoren artean, bertso sorta onenarentzat saria jarri zuen. Urtero antolatzen zen lehiaketa horretan, Iparraldeko bertsolari ezagunenek hartzen zuten parte. Hegoaldera 1879an iritsi ziren, Elizondora, eta pixkanaka, Hegoaldea Iparraldeari nagusitu zitzaion. Saritutako lanik hoberenak Donostiako Euskal-Erria aldizkarian argitaratzen zituzten. Jokoek aldizkariak iraun zuen bitartean iraun zuten. Iparraldeko bertsolari famatuenetako batzuk: Otaño, Muxika eta Barbier.

Eusko Ikaskuntza

Eusko Ikaskuntza Oñatin sortu zen, 1918an. Oñatiko biltzarraz gain, beste hainbat egin ziren Iruñean, Gernikan, Gasteizen, Bilbon eta Bergaran. Sortu berriak ziren ikastoletako...

Politika eta ekonomia

XVI. mendea, Euskal Herrian, Nafarroaren inbasioarekin hasi zen. Karlos I.a erregeak guztiz konkistatu zituen Nafarroa Garaiko azken lurrak: 1522an, Amaiurko gaztelua, eta 1524an, Hondarribia.

Euskal Herriko lurraldeetan, nabarmen indartu ziren harreman komertzialak. Bilboko portuak, esaterako, Espainiako artilearen joan-etorria bideratzen zuen, eta harreman estua egin zuten Flandriak eta Europako beste portu batzuekin.

Antzinatik, euskal arrantzaleak balearen ehizan aritu ziren. Halaber, XVI. mendea burdingintzaren urrezko garaia izan zen Euskal Herrian.

Errenazimentua

XIV-XV. mendeetan, Italia inguruan bizi zen giro filosofiko eta kultural bereziak ideologia berria barreiatu zuen Europan zehar, Errenazimentua, hain zuzen...

Manuel Larramendiren Lan Nagusiak

• El imposible vencido. Arte de la Lengua Bascongada (Ezina, egina) (1729)

  Euskal gramatika ezinezkoa zela ziotenei ezin erantzun tinkoagorik eman. Gaztelaniatik abiatuta euskara ikasteko metodoa bada ere, euskarazko lantzat har daiteke. Hiru ataletan banatzen da: deklinabidea eta aditza, sintaxia eta prosodia (azentuaren azterketa).

• Diccionario trilingüe: Castellano, Bascuence y Latín (Hiztegi hirueleduna) (1745)

  Larramendiren lanik eztabaidagarriena da, eta horregatik, agian, ezagunena. Bere akats eta guzti, eragin handia izan du euskal literaturan. Erdarazko hitz guztiei euskal ordaina eman nahi die, eta horrek hitzak asmatzera eraman zuen behin baino gehiagotan. Berak asmatutako hitzak eta herrian jasotakoak