Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Santi Onaindia: Euskal Poesiaren Suspertzailea

Santi Onaindia karmeldarrak gure poesiaren historian oinarrizkoak izan diren bi argitalpen gauzatu zituen: Milla euskal olerki eder antologia eta Olerki izeneko poesia aldizkaria. Lehenari dagokionez, garaian egina izateko, lan erraldoia izan zela aitortu behar da. Ordura arte kaleratutako poesia bildumarik osatuena genuen, ezinbesteko lanabesa gure literaturaren ezagupenerako (50eko hamarkadan). Bigarrenak, Olerki aldizkariak, 1960ko hamarkadan, plataforma ederra eskaini zien adin guztietako poeteei. Joan Mari Lekuona, Bitoriano Gandiaga eta Gabriel Aresti, zaharren artean. Mikel Lasa eta Joxe Azurmendi, gazteen artean.

Iparraldeko Bi Poeta: Iratzeder eta Jon Mirande

Iratzeder beneditarrak antzerki...

Poesiaren Bilakaera

Liburuez gainera, hainbat aldiz aipatu ditugun EGAN eta EUZKO-GOGOA aldizkariak izan ziren poesia lanen babeslekua, oraintxe ikusiko dugun OLERTI aldizkariarekin batera. Besterik da kantari berrien bitartez olerkari zahar eta garaikideen poemek lortu zuten entzute zabala.

Aita Onaindia Suspertzaile

Santi Onaindia karmeldarrak gure poesiaren historian oinarrizko gertatu diren bi argitalpen gauzatu zituen: “Milla euskal olerki eder” antologia eta OLERTI izeneko poesia aldizkaria. Lehenari zenbait akats egotzi zioten, baina egin zen garaian egina izateko, lan erraldoia dela aitortu behar da. Ordura arte kaleraturiko poesia bildumarik osatuena genuen.

Bigarrenak, OLERTI aldizkariak, 1960ko hamarkadan plataforma ederra eskaini...

Galdera Motak

Zati-galderak

Galdetzaile baten bidez eskatzen da ezagutu nahi den informazioa.

Bai/Ez Erako Galderak

Ez daukate galdetzailerik. Informazio-eskaera bat, proposamen bat, etab. baieztatzeko ala ezeztatzeko eskatzen zaio solaskideari. Adibidez: "Dendatik zatoz?" (bai ala ez?)

Zehar-galderak

Adierazpen-perpaus edo beste galde-perpaus baten barruan dauden galderak dira. Adibidez: "Non bizi da?" galderari erantzuten dio "Badakit non bizi den" esaldiak.

Zehar-galderak aditz hauekin erabiltzen dira: esan, jakin, gogoratu, entzun, galdetu, kontatu, ikusi, etab.

Mendeko Perpausetan

• Zati-galdera, edo galdetzaile baten bidez egiten dena.
• Bai/ez erakoa, edo erantzunean bai ala ez esatea eskatzen duena.

-(e)n Partikula

Aditzari -(e)n partikula erantsi...

Eleberri Existentzialista

Jose Luis Alvarez Enparantza "Txillardegi"k (Donostian jaioa) Leturiaren egunkari ezkutua (lehenbiziko nobela modernoa) publikatu zuenean, euskal nobelagintzak aro berri bati ekiten ziola zirudien. Gaia, giroa, kokapena ezohikoak ziren. Ausartegiak ere bai batzuentzat. Ez zuten denek begi onez ikusi erlijio aldetik liburuari zerion heterodoxia. Egia esan, badu eleberri honek Unamunoren ukitua; baita une hartan Europan hain modan zeuden Jean Paul Sartre eta Albert Camus idazle existentzialisten kutsua ere. Lehen pertsonan idatzia izateak eta protagonistak egiten dituen gogoeta filosofikoek taxu berezia eransten diote liburuari.

Txillardegiren bigarren nobelan, Peru Leartzako, eguneroko bizimodu aspergarriak eta denboraren...

Nobelagintzaren Bilakaera

Ameriketan gauzatutako eleberrietan idazmolde erraz eta herrikoiagoak erabili zirela ikusi da. Dena dela, ez zuten behar adinako eraginik izango hemengo gizarte literarioan, atzerrian inprimatutako liburu horiek zabaltzeko oztopo handiak baitzeuden.

Garai hartan, euskal liburugintzak hainbat zailtasun zituen:

• Gobernuaren zentsurak indartsu jarraitzen zuen.
• Hizkuntzaren beraren egoera oso larria zen oraindik.
• Munduko korronte literarioak ezagutzeko erraztasunik ez zegoen.
• Euskal liburugintzak azpiegitura zeharo amateurra zeukan.

Eleberri Historikoa

Nobela mota honetarako joera aspalditxokoa zen Euskal Herrian. Navarro Villosladaren edo Arturo Campiónen erdarazko eleberri historikoek arrakasta handia izan zuten. Txomin Agirre...

Euskal Idazle eta Hizkuntzaren Azterketa

Jose Manuel Etxeita (Josetxo, Jaioterri maitia), Anabitarte (Usauri, Donostia).

Evaristo Bustintza, Jean Etxepare.

Politika eta Gobernantza

Agintarien Erantzukizuna

• Gobernariek ez lukete herritarrek baino bizimodu hobea izan behar.
• Agintariek ez lukete aberastasun-grinik izan behar; bestela, agintea eta herria hondoratu egingo lirateke.
• Agintari izatea ez da gauza ona, zama bat baizik; bestela, bide okerretik joango litzateke.

Demokrazia Garaikidearen Arazoak

• Gaur egungo demokrazian, interes politikoek ongizateak baino garrantzi handiagoa dute.
• Nazioarteko botere ekonomikoek komunikabide asko kontrolpean dituzte, iritzi-askatasuna mugatuz.
• Platonen gobernu-sistemak ere akatsak zituen (herritarrek ez lukete inposatutako sistema bat onartuko).
• Ezinezkoa da gobernu-sistema perfektu bat eratzea, guztiek baitituzte hutsuneak. Agintaria herritarrek aukeratu beharko lukete.

Pedro Agirre Azpilikueta "Axular": Lanak eta Estiloa

"Guero" liburuaren ezaugarriak

• Hizkuntza: Bere euskalkian idatzia, Sarako euskalkian.
• Sinonimia erabili zuen testuan zehar, ahalik eta euskaldun gehienetara iritsi ahal izateko.
• Hartzailea: Euskalduna, ez analfabetoa eta ezta jakintsua ere.
• Gaia: Erlijioa, alferkeria.
• Lelo nagusia: Ez utzi gerorako, orain egin dezakezuna.
• Helburua: Kristauak onbideratzea, bide ona erakustea. Aszetika liburua da.
• Beste idazle batzuen eragina:
  • Materreren lana (bertatik hainbat ideia hartu zituen).
  • Leizarragaren lana (aipamen berbera: euskaldun guztietara iristeko zailtasuna).

Axularren estiloa

• Errekurtso linguistiko eta erretoriko asko erabiltzen ditu.
• Anaforak erabiltzen ditu.
• Ezaugarririk garrantzitsuena: egitura edo elementu

Gogoan dut, haurtzaroan, goizero amak nola uzten zidan ohe gainean nire eskolako uniformea. Horrek lasaitasun handia eragiten zidan. Nire uniforme maitea, gainera oso polita zen. Eskolan janzkera bera genuen, denok berdinak ginen. Hara ikastera joaten ginen, eta ez jantziak erakustera.

Orain, berriz, eskola batera joaten bagara, ohart gaitezke egoera guztiz aldatu dela. Azken belaunaldietakoak parrandara joango balira bezala joaten dira eskolara. Jakina da hori kezkatzekoa dela; zeren eta eskoletan minimo batzuk errespetatu behar diren. Nik, behintzat, uniformea ezarriko nuke zentro guztietan, hala pribatuetan, nola publikoetan.

Begi bistan dago janzkerak bereizten gaituela. Uniformea erabiltzearen ondorioz, berdintasuna lor...