Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Alegiak

Alegiaren fenomenoa XVII-XIX. mendeetan ezagutzen du gure literaturak. Euskal alegilariek greko klasikotik, latinetik, eta gaztelania eta frantsesetik obrak itzuli edota ederki asko egokitu izan dituzte. Alegiak fantasiaz beteriko narrazio laburrak dira. Ezaugarri nabarmenetarikoa animaliak pertsona bihurturik aritzea da. Helburu satiriko eta moral-zuzentzailea dute; eta irakaspenaz bultzatzen dira. Arreta handia jarri dute hizkuntza erraza eta ulergarria izan dadin, helburua, beti ere, pedagogikoa baita. Alegilariak (gizonak denak) itzultzailetzat jotzen badira ere, zuzenagoa da guztiak ere itzultzaile-egokitzailetzat hartzea.

Euskal alegilariek bertsoz nahiz prosaz jardun izan dute.

Alegilari aipagarriak

Aurrendaria Esopo da. Esan liteke...

Idatzizko euskal literaturaren hastapenak XVI. mendean ezarri behar dira, bai mende honetan, bai hurrengoan, Iparraldeko idazleen nagusitasuna erabatekoa izanik.

Gure lehen idazleak plazaratu zireneko mendean aldaketa handiak gertatu ziren arlo guztietan. Europan zehar herri hizkuntzen aldeko korronteak nabariak ziren, latina ordezkatuz idatzizko zereginetan nagusitzen ari zirelarik. Bestalde, erlijioari dagokionez ere, garrantzizko aldaketak gertatu ziren: Joana Albreteko Nafarroako erreginak Erreforma Protestantea Ipar Euskal Herrian hedatzeko saioa burutu zuen, horretarako liturgia-liburuak euskaraz prestataraziz.

Horrela, XVI. mendean, goi mailako poeta batekin abiatzen dira gure letrak: Bernart Etxepare. Bera da euskarazko lehen liburuaren...

Gaia: Euskal Eleberria Gerraostean

Gerraosteko Euskal Eleberriaren Testuingurua

Iparraldean, narrazio laburrak eta ipuinak mamitzen ziren, baina nobelarik ez, Jon Miranderen Haur Besoetakoa izan ezik. Hegoaldean, argitaratzeko debekuak kendu zituztenean, kopuruari dagokionez, produkzio itxurosoa egon zela esaten da. Beste arazo batzuk ere bazeuden: gobernuaren zentsurak indartsu jarraitzen zuen, eta hizkuntzaren egoera oso larria zen. Oraindik ez zegoen munduko korronte literarioak ezagutzeko erraztasunik, eta horregatik, euskal liburugintzak azpiegitura amateurra zeukan.

Txillardegi eta Euskal Eleberri Modernoa

Txillardegik gerraostean egin zuen lehen agerraldia. 1957an hasi zen Eraberrikuntza. Ohitura eleberriaren hausturatik sortu zen Euskal

Lore Jokoak: Jatorria eta Garrantzia

Lore Jokoak Antonie d'Abbadia zientzialariak eratu zituen lehenbiziz 1853an, Lapurdiko Urruñan, euskal jai gisa. Mugaz bestalde, 1879an, Elizondon ere ospatu ziren. Geroztik, Euskal Herriaren alde askotan ezagutu zituzten jai hauek, nahiz eta pixkanaka Hegoaldea Iparraldeari nagusitu zitzaion. Lore Jokoak jaialdi moduko kultur ospakizunak ziren, herriaren nortasuna sustatzeko. Saritutako lan onenak Donostiako Euskal-Erria aldizkarian argitaratzen zituzten. Iparraldean, Jean Baptiste Elissamburu eta Jean Barbier dira ezagunenak. Hegoaldean, Felipe Arrese Beitia.

Euskaltzaleak Elkartea: Euskararen Sustapena

Elgoibarko euskal jai batean bildu zen taldetxo batek hurrengo urtean Euskararen Eguna antolatu zuen Arrasaten....

Hizkuntzaren Corpusa eta Estatusa

Hizkuntzaren corpusaren inguruan hitz egiten dugunean, hizkuntza berari eragiten dioten elementuez ari gara. Hau da, hizkuntza beraren inguruan hartutako erabakiak dira. Adibidez, gramatika, hiztegia edo hitzen ordena erabakitzean hizkuntzaren corpusaz ari gara. Eredu estandarraren garapena horren adibide argia da, hizkuntza berari eragiten baitio.

Corpusa zaintzearen onurak

Corpusa zaintzeak onura nabarmenak dakartza:

• Prestigioa: Aldaera estandarrak prestigioa ematen dio hizkuntzari.
• Kultura: Kultura-edukiak garatzeko bideak handitzen ditu.
• Komunikazioa: Hiztunen arteko komunikazioa hobetzen du.
• Terminologia: Erabilera-esparru askotan (kirolak, politika, informatika...) terminologia prestatzen eta egokitzen du.
• Euskara

Itzulpengintza Euskaraz

Zer da itzulpengintza?

Itzultzea hizkuntza batean adierazitakoa beste hizkuntza batean ematea da. Itzultzaileak, bai zentzuari bai estiloari dagokienez, jatorrizko testuan esaten dena ahalik eta zehatzenen islatzen saiatu behar du, ahaztu gabe berak moldatutako testua naturala eta ulergarria izan behar duela itzulpena irakurriko dutenentzat. Itzulpengintzak garrantzi handia du bizitzaren hainbat arlotan: zientzian, literaturan, merkataritzan, eta abar.

Euskarazko itzulpengintzaren historia

Joannes Leizarragaren Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria (1571) da ezagutzen dugun lehen euskal itzulpena. Nafarroako erregina Joana Albretek eman zion Leizarragari Bibliako Testamentu Berria itzultzeko agindua. Lan horren bitartez,...

Ramon Saizarbitoria: Euskal literaturaren erreferente

Ramon Saizarbitoria Donostian jaio zen 1944an. Idazleak kazetaritzako kolaborazioak egin ditu eta saiakeran ere jardun du. Baina Saizarbitoria ezaguna izatea, irakurleek eta sariek eman diotena, eleberrigintzari esker izan da.

Eleberri nagusiak

• Egunero hasten delako (1969): Bere lehen eleberria da, euskal literaturan bide urratzaile eta haustailea. Argumentua: Gisele Bergierrek abortatu egin nahi du eta horretarako Riemmensera bidaiatzen du. Kritikak obra honetan bere kontaketa-teknika balioesten du, zinemako kameraren ikuskera gogorarazten baitu.
• 100 metro (1976): Euskal eleberri irakurrienen artean dago. Donostiako Konstituzio plazan poliziarengandik ihesi doan mutil gaztearen hil aurreko

Xabier Munibe: Literatur Emaitzak eta "El Borracho Burlado"

Xabier Munibek idatzia. Gabon Sariak (1762) Ilustrazioko lehen izpia da antzerki honetan. Kanta herrikoiak ditu, jolaskorra eta jakintzaz betea dago. Lehen aldiz kontzeptu berriak agertzen dira gure literaturan. Barrutiaren herri-teatroaren antzik ez du.

1764an, "El Borracho Burlado" (Peñafloridako kondeak idatzitako antzerkia) antzeztu zuten Bergaran. Kantuak euskaraz eta gainerakoa erdaraz. Munibe antzerki neoklasikoaren ildotik doa. Ez du gabonetako ikuskizunarekin itxurarik, ez edukiz ezta formaz ere.

Antzerkiaren sarreran hiru unitateak aipatzen saiatu zen: ekintza, denbora eta lekua. Euskara eta erdara nahastea akatsa dela iruditzen zaio.

"Acto para la Nochebuena": Hego Euskal Herriko