Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Hegoaldeko teatroaren hastapenak

Antzerkia Iparraldean baino beranduago eta motelago agertu zitzaigun Hegoaldean. Hemen ez genuen ezagutu hango herri teatroak mende askotan zehar izandako tradizio aberatsa. Hala ere, zerbaiten aztarnak geratu zaizkigu: XVIII. mendeko aletxo batzuk ezagutzen ditugu.

Garrantzitsuenak eta lan aipagarriak

Garrantzitsuenak honako hauek dira: Frantzisko Xabier Muniberen El borracho burlado opera irrigarri elebiduna, eta Barrutiaren Acto para la Nochebuena (edo Gabonetako ikuskizuna).

Frantzisko Xabier Munibe

Munibe, Peñafloridako kontea, Azkoitiko Zalduntxo ilustratuen burua zen. Hizkuntza asko zekizkien eta noizean behin euskaraz ere idazten zuen. Obra honetan euskara eta gaztelania nahasian darabiltza; kantatutako...

1936an, lehen Autonomia Estatutua onartu eta Eusko Jaurlaritza sortu zen.

XX. mendeko kultura-mugimenduak

Europan, bigarren hamarkadan, abangoardiak sortu ziren (besteak beste: ultraismoa, dadaismoa, espresionismoa eta surrealismoa).

Euskal Herriko kultur ekimenak

XX. mendeko lehen hiru hamarkadetan, euskara erabiltzearen aurkako legeak garatu ziren. Aldi berean, erdaldun asko etorri ziren industrietan lan egitera eta Primo de Riveraren diktadura ezarri zen. Hala ere, mugarri garrantzitsuak egon ziren:

• 1914: Lehen ikastola Donostian eta lehen eskola-liburuak sortu ziren.
• 1918: Euskaltzaindia sortu zen, Resurreccion Maria Azkue buru zela.

XX. mende hasierako prosagintza

Literaturaren pizkundea gertatu zen, bi genero nagusitan banatuta: ipuina eta eleberria....

Eboluzioaren Teoriak

Fixismoa

George Cuvier (1769-1832) naturalista ospetsuak proposatutako teoria honen arabera, espezie guztiak independenteak dira eta sortu zirenetik bere horretan iraun dute, inolako aldaketarik gabe.

Eboluzionismoa

Unibertsoa eta bizi mota guztiak nolabaiteko garapenaren emaitza dira, eta espezieen aniztasuna, aldiz, aldaketaren eta egokitzapenaren ondorioa da.

Transformismoa

Teoria honen arabera, lehen espezieak denboran zehar transformatu egin ziren eta beste espezie berriak sortu ziren.

Teoria Eboluzionista Nagusiak

Lamarckismoa

Jean Baptiste de Monet, Lamarckeko zaldunak argitaratutako eboluzio biologikoaren lehen teoria globala da. Bere oinarriak honako hauek dira:

• Progresio pixkanaka: Organismo sinpleetatik konplexuetaraino

Menderakuntza: Perpaus Sintaxia

Menderakuntza: Menderakuntza perpaus bat beste baten barruan txertatzean datza. Txertatutako perpausari mendekoa esaten zaio, eta perpaus nagusiaren osagai bilakatzen da. Nagusia eta mendekoa ez dira maila berekoak. Perpausak lotzeko alborakuntzaz edo juntagailuaz lotzen dira. Menderakuntzan, menderagailuekin lotzen da. Menderagailuak aurrizkiak edo aditzaren alboan jarritako hitzak dira, eta mendeko perpauseko aditzari eransten zaizkio. Mendeko aditza, bestetik, jokatua edo jokatugabea izan daiteke.

Mendeko Perpausak eta Menderagailuak

Mendeko perpausak hainbat motatakoak izan daitezke, haien funtzioaren arabera:

• Perpaus osagarriak: -ela/enik.
• Perpaus ergatiboak: -en.
• Denborazko perpausak: -enean.
• Moduzko perpausak:

Josef eta Aingeruaren arteko elkarrizketa

Josef: «Izorra sentitzen dot neure espose. Aditu ezin dot zer dan nik kausia, dozella bat ain garbia nolan zaran zu, Maria. Nola da posible? Ai, ai, ai, ene! Eztot nik merezitzen zeugaz gelditzea. Zer egingo neuke, ai, ene tristea? Fuerza jat juatia, inposible egotea zeugainik ausente. Ai, ai, ai, ene!» (echese a dormir) (aparece el ángel)

Aingerua: «Josef, itzi bekio pentsamentu orri, biotzeko penea desterra bidi; zure esposeagan ezta posible iñok edirotzea ulparik batere. Labur da gizonaren adimentua aditzeko Jaunaren ordenadua. Espiritu Santuak keriza eginik, Jesusa jaioko da Birjineagainik.» (váse)

Josef: «Beti zaode, Jauna, faboreginen. Ojala nik baneki agradezitzen. Zeu zara ene Jauna, zeurea...

Ahots narratzailearen aniztasuna

Liburuaren ezaugarri interesgarrienetako bat bi narratzaile mota bereiztea da:

• Narrazio nagusia: Joana da narratzailea, lehen pertsonan. Bere ikuspegi subjektiboak hurbiltasuna eta enpatia sortzen ditu irakurlearengan.
• Grazianaren istorioak: Hirugarren pertsonako narratzailea erabiltzen da. Askotan orojakilea da, eta horrek ahozko kontakizunen kutsua ematen die pasarte horiei.

Hizkuntza literarioaren aberastasuna

Obrak hizkuntza aberats eta askotarikoa darabil, errekurtso literario ugari uztartuz:

• Irudiak eta erritmoa: Konparazioek irudi biziak sortzen dituzte, eta errepikapenek indarra ematen diote testuari.
• Estilo baliabideak: Sinonimoen pilaketak eta onomatopeiak hizkuntza aberasten dute.
• Tradizioa: Esapide zaharrek,

Eguneroko Adierazpenak eta Zuzenketa Gramatikalak

18:26an ireki dituzte denda ezberdinak. 1991ko maiatzaren 26an jaio ziren zure anaia-arreba txikiak. Datorren ikasturtean hizkuntza-eskolan emango dute izena hainbat neskek. Urtarriletik maiatzera, ostegunetan, goizeko 07:30ean aterako gara etxetik. Ekonomia-arloko bilera gaueko zortzi eta erditan amaitu zen; proposamenaren inguruko bozketan, sei lau egin zuten. Ez zaitu inork ere ezagutu, hezkuntza-proiektuan aritu ginenetik urte asko igaro dira eta. Gaur goizean zerbait erosi al duzu? Ezer ez. Norbaiti adierazi al diozu? Inori ez. Zenbait eskolatan ez dago ikasketa-planik. Makina bat mutili gertatu zaie hori. Eta hori gutxi balitz, ia inor ez da konturatu! Makina bat hizlarik parte hartuko...

Euskarazko Perpausen Analisia eta Loturak

Perpaus Konsekutiboa

• HainBESTE/Halako + ezen/non + (en) bait

Perpaus Kausazkoak

• (e)lako, T(z)eagatik, t(z)earren, eta. bait, genez gero, zela eta, dela medio, ze eta.

Perpaus Kontzesiboak

• Arren, nahiz eta, eginagatik, baina. Jakinda ere, duelarik ere, zarela ere.

Perpaus Denborazkoak

• Den bakoitzean, eta gero, denez geroztik, bezain pronto, nitzelarik.

Perpaus Baldintzazkoak

• Izanez gero, joatekotan, ezik/ezean, BA.

Perpaus Konparaziozkoak

• Baino, zailagoa/hobeto/gehiago/gutxiago -EN LEGEZ.

Perpaus Moduzkoak

• En moduan, balitz bezala, ondorio gisa.

Perpaus Erlatiboak

• IZENLAGUNA -TAKO/DAKO/RIKO.

Perpaus Konpletiboak

• Dela, denik, zutena, zinelakoan, joateko, edatea.

Zehar Galderak

• EA, ala ez.

Perpaus Helburuzkoak

• ZERTARA egitera,

GARAIA:

Euskara batuaren sorreran parte artu egiten du. 

60-70.Ko amarkadan idatzi →gauzak aldatzen asita daude. 

Ikastolak eta gau eskolak sortzen, euskarazko argitaletxeak …→fankismoaren azkenengo urteak dira. 

Ez dok 13 taldea →mugimendu kultural bat dira →abeslariekin batera poetak, margolariak, arquitektoak,... →euskarari bultzada andia eman zioten.  // ez dok 13ren garrantzia aipatu bear da. 

Alfabetatze kanpaina egiten da →

Durangoko azoka osapetzen asi egiten da. 

Euskara batuaren asiera, Arantzasuko Bilera. 

→IKASTOLAK KLANDESTINITATEAN.

BIZITZA:

Ama izkuntza gaztelera → baina bera euskara bere kabuz ikasten asi. 

21 urterekin publikatzen asi egin zen eta traduktore lana egiten ere aritu egin zen. 

Oso garrantzitsuak...

Jaioberrietan pairatutako estresaren eraginak

Aitziber Aguirre Ruiz de Arkautek Elhuyar aldizkarian argitaratutako testu honen helburu nagusia, jaio berritan pairatutako estresa eta helduaroan eragiten duen depresioaren inguruko informazioa ematea den neurrian, azalpen testu baten aurrean gaudela esango nuke.

Testuaren ezaugarriak

Dena den, gizarte gaiak ukitzen dituen testua dela antzematen da; beraz, esan dezakegu autoreak arazo (estresa) bati aurre egiteko konponbide moduko bat emateko asmoa ere duela. Bestalde, autoreak tonu neutro eta objektiboa hartzen du testu osoan zehar eta ez dago bere presentziaren aztarnarik. Hirugarren pertsonan dago idatzita (adibidez, "ikusi dute", "deratu dira"…), inongo esapide baloratiborik gabe, deskriptiboak...