DBH mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Euskararen Jatorria: Enigma Bat

Euskararen jatorria enigma bat izan da eta da hizkuntzalaritzarentzat. Euskara ez dator latinetik, ezta honen sorburua den indoeuroparretik ere. Bestela esanda, Europako hizkuntzak bi familia nagusitan banatzen dira, baina euskara ez da sartzen bi familia horietan. Gure inguruan ditugun hizkuntzak, aldiz, hizkuntza indoeuroparren barruan kokatzen dira. Izan ere, jatorria Siberian duen hizkuntza indoeuroparretik beste hainbat hizkuntza jaio ziren, Siberiatik Europa barrena hedatu ziren biztanleek hizkuntza desberdinak garatu zituztelako lekuaren arabera.

Euskararen Jatorriari Buruzko Teoriak

• Tubalismoa: Erlijio kristauaren arabera, Jainkoak hizkuntza guztiak sortu zituen Babeleko Dorrean. Hasiera batean bizi ziren

Pedro Ignazio Barrutiaren Acto para la Nochebuena Antzezlanaren Edizio Kritikoa

Sarrera

Pedro Ignazio Barrutia Arrasaten jaio zen 1682an. Notario lanak egin zituen Arrasaten. Berarena da ezagutzen dugun lehen euskal antzerki lana, Acto para la Nochebuena (Gabonetako ikuskizuna), uste denez XVIII. mendearen hasieran idatzia, ekialdeko bizkaieraz. Antzezlana oro har euskaraz idatzita egon arren, akotazioak gazteleraz daude. Eskuizkribua Joan Carlos Gerra euskalari arrasatearrak aurkitu zuen XIX. mendearen bukaeran.

Grafiari dagokionez, originalean hainbat aldaketa eman ondoren, gerora, Azkuek Euskalzale aldizkarian argitaratu zuen lehenengo aldiz. Jarraian, originala galdu egin zen. 1960. urtean, Arestik Azkuek egindako lanaren ildotik, berriz argitaratu...

Nor kasua

Nor-Nork kasua

Nor-

Fatalismoaren ustea

Bide bat dago zin dena gure patua (destinoa).

Ezin dugu ezer egin gure patuaren (destinoaren) aurka.

Zerbait egin dezakegu gure patuaren (destinoaren) aurka.

Fatalismoak ez du esan gure askatasunari buruz.

Ez gara batere askeak, dioen hori da fatalismoaren baieztapena.

Guztiz askeak bagara, dioen hori ere bai.

Ikusi dugun bezala

Mitoak beti izan dira gezurrak.

Biologiak ez dauka inolako zerikusirik mitoetan.

Biologiak zerikusi handia badauka mitoetan.

Ekintza bat etikoa izateko

Egilea askea ez da izan behar.

Egilea erantzulea izan behar da.

Aurreko bi esaldiak egiazkoak dira.

Determinismo biologikoaren ustea

Biologiak ez dauka zerikusirik egiten dugunarekin.

Ezin dugu ezer egin biologiaren aurka.

Zerbait egin al da biologiaren baldintzen...

Gabriel Aresti eta Euskararen Literatura Batasuna

Gabriel Aresti izena beti agertuko da euskararen literatura batasunarekin.

Literatura mundua aldatzeko gaia zela uste ez idatziz zuen Gabriel Arestik eta bere lanak garrantzi handia hartu zuen, poesiaren eta antzerkiaren bidez bere ideiak gizarteratuz ituelarik frankismoaren aurka eta frankismoak eraikitako gizarte moldeen aurka.

Euskaltzaindian ere, euskara batuaren inguruko eztabaidetan parte hartu zuen, Arantzazuko bilkuran, sektore tradizionalista itxienaren aurrean batuaren aldeko aldarrikapen sutsua eginez. Horregatik, baita gizarte gaiekikobere ikuspegi aurrerakoiagatik eta bere euskaldun berri izaera harro aldarrikatzeagatik, oso gaizki hartu zuten sektore horiek.

Gazteek ez zekiten euskaraz...

Euskarazko Hitz Arkaikoen Hiztegia

Dokumentu honek euskarazko hitz arkaiko eta mugakideen zerrenda bat eskaintzen du, bakoitza bere esanahiarekin. Hitz hauek euskara klasikoko testuetan aurki daitezke.

A-tik G-ra

• Gatigatu: trabatu
• Kurulloa: kurriloa
• Diotsa: esaten dio
• Ongina: ongilea

Z eta B arteko hitzak

• Zorko: zorizango
• Aloger: sari
• Bagagoz: bagaude
• Potin: batel
• Be: ere
• Begoala: bazegoela
• Triketa: sarea lotzeko
• Eskota: soka mota
• Tosta: txalupako jarlekua

O eta U hitzak

• Otzara: saskia
• Itandu: galdetu
• Geuntsan: genion
• Ustekida: konfiantza
• Otuko jakon: bururatu
• Dau: du
• Esaeuskun: esan zigun
• Azkortuteagaitik: adoretzeagatik
• Orpozik: oinutsik
• Erramoak: arraunak

N eta Z hitzak

• Neban: nuen
• Arrenetan: otoitzean
• Done: santu
• Geuntsazan: genizkien
• Zabunetan: kulunketan
• Destainazkoa:

Lehen pertsonako narratzailea:kontalaria kontakizuneko pertsonaia da, normalean protagonista. Eta haren ikuspegi subjetibotik erakusten dizkigu gertakariak eta beste pertsonaiak ere. Bigarren pertsonako narratzailea:Narratzaileak zuka kontatzen dio istorioa kontakizuneko pertsonaia bati, edo bere buruari. Kontakizun modernoetan aurkitzen dira narratzaile hauek.

Narratzaile orojalea:Pertsonaiak esan, egin, pentsatu eta sentitzen dutena ere kontatzen dute eta gertaerei buruzko iritziak ere eman ahal ditu. Narratzaile objetiboa:Pertsonaien ekintzak eta hitzak erakusten dizkigu, baina pertsonaien barnean sartu gabe. Lekuko hutsa da.

Julene azpeitia:(XIX-XX)Leku askoan bizi zen:mexikon, gorlizen.. Bere interesguneak, umeak eta euskara ziren.Lehenengo...

80 HAMARKADA: