Unibertsitatea mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Frankismoaren Azken Etapa: 1967-1975

Erregimenaren instituzionalizazioa eta ondorengotza

1967an Estatuaren Lege Organikoa onetsi zen; hots, frankismoaren eraikuntza instituzionala bururaino eraman nahi izan zuen Funtsezko Lege berria. Funtsezko Lege batzuk zertxobait aldatu, erretorika faxistaren hizkera ezabatu, erregimenaren izaera monarkikoa berretsi eta etorkizuna "lotua eta ondo lotua" utzi nahi zuen, Francok berak esan zuen moduan. Gainera, Estatuburuaren eta Gobernuburuaren karguak banandu zituen, baina hori ez zen 1973 arte bete.

1969an, eta Ondorengotza Legean xedatutakoarekin bat, Francok Joan Karlos Borboikoa izendatu zuen oinordeko. Printzea oinordeko izendatzeak amaiera eman zien Joan Borboikoaren asmoei, harengan baitzetzan ondorengotza...

Karlos I.a

Helburuak

• Erlijio batasuna (katolizismoa erlijio bakarra)
• Monarkia unibertsala eskuratzea

Errege Katolikoen lurraldeak (Iberiar penintsula) eta Inperio Santua (Europa, Amerika).

Barne Arazoak

• Komuneroen matxinada: Hiriek gorteetara joan eta uko egin zioten zergak ordaintzeari. Karlosek kanpotik ekarritako nobleekin irabazi zuen.
• Germanietako matxinadak: Gizarte gatazkak izan ziren. Agintariek ihes egin zuten izurriaren eraginez; orduan gremioak matxinatu ziren. Erlijio gerrak ere izan ziren. Azkenean nobleek matxinoak garaitu zituzten.

Kanpo Arazoak

• Frantziaren aurka: Frantziari aurre egin behar zion. Paviako guduan Espainia nagusi izan zen. Geroago, Karlos V.aren tropek Erroma arpilatu zuten. 1559. urtean amaitu ziren gerrak, Espainia nagusi

Testua: 1839ko Urriaren 25eko Legea

Isabel II.a Jainkoaren Graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz Espainietako Erregina denak eta, haren adingabetasunean, haren Ama Agurgarria den Maria Kristina Borboikoa Erregina alargunak, Erresumako Erregina Gobernatzaileak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi zera jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta neronek berretsi dudala:

1. art. Euskal probintzietako eta Nafarroako Foruak berresten dira, monarkiaren batasun konstituzionalari inolako kalterik eragin gabe.

2. art. Gobernuak, aukera izan bezain laster eta euskal probintziei eta Nafarroari entzun ondoren, lehen aipatutako Foruetan haien interesa aldarrikatzen duen nahitaezko aldaketa proposatuko dio Gorteei, Nazioaren...

Biurteko Kontserbadorea (1933-1935)

Zentro-eskuinak 1933ko hauteskundeak irabazi zituen. Lerrouxen Alderdi Erradikala jarri zen gobernuan, Gil Roblesen CEDAk lagunduta. Aurreko etapan abiarazitako erreformak geldiarazi zituen, eta 1932ko kolpistak amnistiatu. Horrek ezkerreko taldeen mesfidantza eragin zuen, eta beren jarrerak muturreraino eraman zituzten.

Erreformen Gelditzea eta Urriko Iraultza (1934)

1934an, ezkerreko alderdiek gaizki hartu zuten CEDAko kideak gobernuko ministro izendatzea, eta boterea indarrez eskuratzea erabaki zuten. Horrenbestez, Urriko Iraultza piztu zen.

• Iraultzak arrakasta izan zuen Asturiasen. Orduan, Gobernuak armada bat bidali zuen, Franco jenerala buru zuela. Ondorio nagusiak hauek izan ziren: 30.000 pertsona inguru

HITLERREN BOTEREA ESKURATZEA

Ekonomia krisiaren ondorioz, atsekabeak sortu zituen, herritar asko gobernuaren bizkarra eman zioten eta muturreko alderdien alde jarri ziren, eta industrialariak eta finantziariak alderdi naziari laguntza ematea erabaki zuten.

1932an parlamenturako eta errepublikako presidentea aukeratzeko hauteskundeak egin zituzten eta bertan komunistek eta naziek jaso zituzten boto gehien. Geroago, errepublikako presidentea aukeratzeko hauteskundeetan Hindenburg hautatu zuten berriro. Presidenteak arazo larriari aurre egin behar zion alderdi naziak, boto gehien lortu arren, ez zuen gehiengo argirik lortu eta azkenean, Hindenburgek Hitler Alemaniako kantziler izendatu zuen.

Naziak boterean zeudenean oposizioko alderdiak desegin...

Nazionalismoaren Sorrera

Nazionalismoaren inguruan bi ikusmolde nagusi izan dira:

• Alemaniako erromantikoak: Nazioaren ikuspegi kulturala defendatu zuten.
• Frantziako teorialariak: Nazioaren ikuspegi politikoa proposatu zuten.

Estatuen Politika Nazionalizatzailea

XIX. mendeko estatuek biztanleen nazio-sentimendua eta kohesioa garatu nahi zuten, aberriarekiko harrotasunaren bidez. Hezkuntzan hizkuntza nazionala erabiltzea ezarri zuten, eta ohiturak, banderak eta abar sortu zituzten.

Mugimendu Nazionalista Sakabanatzaileak

Mugimendu nazionalista batzuen eraginez, erakunde politiko batzuetan sakabanatze-prozesuak gertatu ziren. Adibidez:

• 1830ean, Belgika Herbehereetatik banandu eta estatu independente bihurtu zen.
• Austria-Hungariako Inperioak eta Turkiako

11. Eskualdeen BE:TK

1894an Bilbon idatzi zen testu zirkunstantzial honetan, Euskeldun Batzokijaren Estatutuen atal batzuk jasotzen dira. Hauek izan ziren lehen batzokia arautu zuten legeak. Lehen batzokia eta euskal nazionalismoaren sorrera ulertzeko, industrializazioak eta foruen galerak eragindako testuingurua hartu behar da kontuan. Egileak, ziurrenik, Sabino eta Luis Arana anaiak izan ziren. Testua oro har irakurleei zuzenduta dago, eta zehazkiago, euskal nazionalistei. Publikoa eta nazio mailakoa ere badela esan dezakegu.

TA: Helburu Nagusia eta Printzipio Ideologikoak

Euskeldun Batzokija arautuko duten legeak aditzera ematea da helburu nagusia. Batzokiaren zeregin nagusia euskal nazionalismoaren aldekoen arteko lotura sendotzea dela dio,...

Sailkapena

Politika, juridikoa, historikoa, publikoa / Estatutu berezia onartu / Non eta noiz / Bi egun geroago Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian.

Analisia

3 artikuluz eta xedapen iragankor batez osatuta dago:

• 1.a + b + g: Euskal Herria izena / Beren lege eta eskubide propioak / Probintzia bakoitza autonomoa / Euskara = gaztelania, ofiziala.
• 5. Polizia propioa.
• 10. Boterea herriarena da, sufragio unibertsal sekretuaren bidez / Presidentea harremanen ordezkaria.

Gerra zibila: behin-behineko gobernua ezarri zen, lehendakaria zinegotziek hautatu zuten.

Testuingurua

Bigarren Errepublikaren 3 etapak

1. Biurteko Erreformista: (1931-1933)
2. CEDAren muturreko biurtekoa: (1933-1936) Amaieran, eskuinaren eta ezkerraren erradikaltze politikoa gertatu zen. CEDAk

1959tik 1973ra, Espainiako ekonomia inoiz ez bezalako abiaduran hazi zen XX. mendean. Ekonomia-aldaketak eraldakuntza sakona eragin zuen espainiar gizartean. Dena dela, ekonomia eta gizartea bilakatu baziren ere, ez zen politikan berrikuntza sakonik egin, eta frankismoak diktadura izateari eutsi zion. Erregimenari aurre egiteko mugimenduak sortu ziren, eta haien artean, langileen, ikasleen eta auzokideen protestak nabarmendu behar dira. Franco laster desagertzekoa zela argi geratu zen, eta espainiar gizartearen zati handi batek ez zuela frankismoak jarraitzerik nahi.

Espainiako Ekonomiaren Aldaketa

1950eko hamarraldiaren erdialdean begi-bistakoa zen agortuak zeudela Espainiako ekonomia garatzeko aukerak, herrialdea autarkia-sisteman txertatua...

Gatazkaren Ondorioak: Parisko Bakea

Garaitutako herrialdeek sinatutako itunei Parisko Bakea deitzen zaie. Alemaniak sinatu zuena, berriz, Versaillesko Ituna da. Parisko Bakearen helburuak hauek ziren: Alemania suspertzea eragoztea, botereen oreka lortzea eta Errusia bakartuta uztea.

Lurralde Aldaketak

• Alemaniari koloniak kendu zizkioten, eta Europan ere lurrak galdu zituen.
• Austria-Hungaria zatitu zen (adibidez, Austria eta Hungaria).
• Polonia eta Errumania estatu-tapoi bihurtu ziren.

Gerraren Ondorioak: Versaillesko Ituna

Versaillesko Ituna Alemaniak onartu behar izan zuen inposizioa izan zen. Frantziak, mendekua hartu nahian, Alemaniaren mugako lekuak desmilitarizatzea lortu zuen.

Nazioen Elkartea

Nazioen Elkartea herrialde handien arteko arazoak modu...