II. Errepublika: Biurteko Kontserbadorea eta Fronte Popularra

Biurteko Kontserbadorea (1933-1935)

Zentro-eskuinak 1933ko hauteskundeak irabazi zituen. Lerrouxen Alderdi Erradikala jarri zen gobernuan, Gil Roblesen CEDAk lagunduta. Aurreko etapan abiarazitako erreformak geldiarazi zituen, eta 1932ko kolpistak amnistiatu. Horrek ezkerreko taldeen mesfidantza eragin zuen, eta beren jarrerak muturreraino eraman zituzten.

Erreformen Gelditzea eta Urriko Iraultza (1934)

1934an, ezkerreko alderdiek gaizki hartu zuten CEDAko kideak gobernuko ministro izendatzea, eta boterea indarrez eskuratzea erabaki zuten. Horrenbestez, Urriko Iraultza piztu zen.

• Iraultzak arrakasta izan zuen Asturiasen. Orduan, Gobernuak armada bat bidali zuen, Franco jenerala buru zuela. Ondorio nagusiak hauek izan ziren: 30.000 pertsona inguru kartzelatu zituzten, hildako ugari egon ziren, eta Errepublikaren proiektuak porrot egin zuen Asturiasen.
• Katalunian, berriz, gobernu autonomoak bat egin zuen matxinadarekin, eta Lluís Companys presidenteak Kataluniako Estatua aldarrikatu zuen. Matxinadak porrot egin zuen, eta Gobernu zentralak Generalitatea desegin eta gobernu autonomoko buruzagiak espetxeratu zituen.

Iraultza zapaldu ondoren, gobernuak krisi garaia bizi izan zuen. Ideologia desadostasunak eta Alderdi Erradikaleko kideen ustelkeria kasuak zirela eta, gobernu koalizioa amaitu zen, eta hauteskundeetarako deia egin zen. Hauek 1936ko otsailean egin ziren.

Fronte Popularra (1936)

Ezkerra elkartuta aurkeztu zen hauteskundeetara, Fronte Popularra koalizioan. Hainbat taldek osatzen zuten, hala nola: sozialistek, komunistek, alderdi errepublikanoek eta zenbait indar abertzalek. Gainera, anarkisten babesa ere izan zuten. Beste aldean, eskuinean, muturreko liderren garrantzia areagotu zen: Calvo Sotelorena eta José Antonio Primo de Riverarena, Espainiako Falange alderdi faxistaren buruzagiarena.

Hauteskundeak eta Gobernu Berria (1936)

Hauteskundeak ezkerrekoek irabazi zituzten, oso modu estuan. Hala ere, eserlekuen gehiengoa lortu zuten, hein handi batean eskuineko indarrak ez zirelako batera aurkeztu. Gobernu berriak erreforma politikari ekin zion berriro, eta Urriko Iraultzako presoak askatu zituen. Niceto Alcalá Zamora presidentea kargutik kendu zuten, eta Manuel Azaña izendatu zuten Errepublikako presidente.

Tentsioaren Gorakada eta Gerra Zibilaren Ataria

Kalean, tentsioa eta polarizazioa gero eta handiagoak ziren. Horrek ondorio latzak ekarri zituen: greba ugari, elizen erretzeak, eta istilu armatuak falangisten eta langile erakundeetako kideen artean, hildako asko eraginez. Aldi berean, zenbait militar, Mola jenerala buru zutela, Errepublika indarrez kentzeko konspirazioa prestatzen hasi ziren.

Azkenik, tentsioa areagotu egin zen: 1936ko uztailaren 12an, pistolari eskuindarrek José Castillo teniente ezkertiarra erail zuten. Haren kideek, mendekuz, hurrengo egunean José Calvo Sotelo eskuineko buruzagia erail zuten. Gertaera horrek Afrikako iparraldeko Espainiako tropen altxamendua azkartu zuen; 1936ko uztailaren 17an matxinatu ziren, Franco jenerala buruzagietako bat zela.