Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Joaquin Costa

Testu mota: Lehen mailako testu narratzaile publikoa. Egilea: Joaquín Costa, legegizon, irakasle eta ekonomiako liburuen idazlea, Berrezarkuntzaren aitzindaria. Hartzailea: Publikoa. Data: 1901.

Ideia nagusia: Jauntxokeriaren deskribapena eta kritika. Bi azpi-ideia nabarmentzen dira: Berrezarkuntzaren hauteskunde-sistemaren hiru atalak (primateak, gobernadore zibilak eta jauntxoak) eta demokrazian dituen ondorio kaltegarriak.

2. Echevarria

Testu mota: Lehen mailako testu publiko eta narratzailea. Egilea: Federico Echevarria, enpresari bilbotarra, Bilboko Labe Garaien sortzailea eta zinegotzi kontserbadorea. Hartzailea: Publikoa, bereziki Espainiako Gobernua. Data: 1893.

Ideia nagusia: Babes-legeen beharra. Echevarriak librekanbismoaren...

Faxismoaren ekintzak eta kudeaketa Italian

Faxismoak gizartearen onarpenaren bila jo zuen, herritarren artean adostasun handia lortu zuten baliabideak erabiliz. Mussolinik bere burua legitimatu nahi zuen; horretarako, kudeaketa eraginkorra garatu zuen hobekuntza ekonomiko handiak lortzeko.

Ekonomia eta gizarte-politika

Obra handien politika aplikatu zuen. Industria sustatu zuen, kanpoko lehiaren aurkako neurriak hartuz eta autarkia edo bertako produkzioa garatuz. Hala ere, bizi-mailak behera egin zuen eta langabeziak gora.

Gizartearen arloan, faxismoaren ezaugarri nagusia korporatibismoa izan zen, hau da, ugazaben eta langileen arteko adostasun-doktrina teorikoa. Liskarretan, estatua izaten zen epailea.

Erregimen faxistak gizarte-neurri batzuk ere...

Municheko Kontubernioa: Testuingurua eta Analisia

Kokapena eta Jatorria

Municheko Kontubernioa 1962an gertatu zen, Alemania Federaleko hirian. Mugimendu Europarrak bultzatutako ekimena izan zen, erregimen frankista egonkortuta zegoen garaian. Manifestu honek Espainiari Europan sartzeko bete beharreko baldintzak gogorarazten zizkion erregimenari. Intelektual nagusia Salvador de Madariaga izan zen, eta guztira 118 pertsonalitatek parte hartu zuten, nahiz eta atzerriko errepublikanoek, komunistek eta anarkistek ez zuten parte hartu.

Eskatutako Baldintza Demokratikoak

Manifestuak erregimenari aldaketa sakonak eskatzen zizkion Europan integratzeko:

• Ordezkaritza demokratikoa: Hauteskunde libreak.
• Pertsonen eskubideak: Oinarrizko eskubideak, hala nola iritzia

Gerrako komunismoa eta proletariotzaren diktadura

Gerrako komunismoa: Sistema politikoa non industria nazionalizatu, landa kolektibizatu eta nekazariei aleak konfiskatu ziren, denen artean banatzeko.

Proletariotzaren diktadura: Leninen oinarrietako bat zen; erabaki guztiak Alderdi Komunistak hartzen zituen eta beste alderdi politiko guztiak debekatuta zeuden.

NEP-a: Ekonomia-politika berria

Ekonomia suspertzeko helburuarekin sortu zen:

• Nekazariek askatasunez lurra landu eta produktua saldu zezaketen.
• Barne merkataritza librea.
• Enpresa txikiak pribatuak izatea baimendu zen.

Ondorioak: Ekonomia hazi zen, dirua irabazi zen, burgesia txiki bat sortu zen eta klase sozialak agertu ziren.

Zer zen SESB?

Estatu berri bat zen: Sobietar Errepublika Sozialisten

1. Identifikazioa

Testu hau lehen mailako iturria da eta helburu politiko argia du. Hartzaile nagusia garaiko Espainiako Gobernua da, hau da, erregimen frankistako kideak, Europan integratu ahal izateko egin beharreko aldaketak jorratu behar baitzituzten.

2. Barne Azterketa

Testuaren ideia nagusia zera da: Espainiak Europako kide izan nahi badu, estatu demokratiko bat bilakatu behar duela. Ideia hori sarreran azaltzen da, eta ondoren, Municheko Konferentzian proposatutako puntu garrantzitsuenak biltzen ditu:

• Espainiak benetako erakunde demokratikoak eratzea.
• Erkidego naturalen izaera aitortzea.
• Askatasun sindikalak baieztatzea eta langileen eskubideak bermatzea.
• Alderdi politikoak antolatzeko askatasuna bermatzea.

3. Testuingurua

Testua Francoren diktaduraren...

Lehen Industria Iraultza: Kausak eta Oinarriak

Lehen Industria Iraultza hiru aldaketa nagusiren ondorioz sortu zen: biztanleriaren hazkundea, nekazaritzaren hedapena eta ekonomia-pentsamoldearen aldaketa.

Demografia Iraultza (XVIII. mendearen amaiera)

Jaiotza-tasa altua mantendu zen, baina heriotza-tasa murriztu egin zen. Horren ondorioz, biztanleria azkar hazten hasi zen, eta horri demografia iraultza deritzo. Kontsumoak gora egin zuen.

Nekazaritza-Hedapena XVIII. Mendean

Ekonomia-aldaketak lehen sektorean hasi ziren:

• Nekazaritza teknikak hobetu ziren: Laboreen txandaketa, burdinazko goldearen erabilera, ureztatze-sistemak hobetzea, makina berrien sorrera eta ongarri kimikoen erabilera.
• Abeltzaintza eraldatu zen: Laborantza-lurrak abereentzako bazka

Kartografia eta esplorazioen aroa

Kartografia mapa geografikoak aztertzen eta sortzen dituen zientzia da; hau da, lurralde baten ezaugarri geografikoak irudikatzen dituen adierazpen grafikoa da.

Esploratzaile nagusiak

• Kristobal Kolon
• Juan Sebastián Elcano

Biak Espainiako Koroaren zerbitzura aritu ziren (1492-1522 bitartean).

Tordesillasko Ituna (1494)

1494. urtean, esplorazioak zirela eta, Gaztelaren eta Portugalen artean sortutako liskarrei amaiera eman nahian, Aita Santuak irudizko lerro batez erdibitu zuen mundua Tordesillasko Itunaren bitartez. Cabo Verdetik 370 legoa mendebaldera zehaztu zuten kolonien banaketa.

Konstantinoplaren

Potentzia handien arrazoiak

Ekonomia faktoreak

• Koloniak aduana-zergarik gabeko merkatu bihurtu ziren.
• Herrialde kolonizatzaileek kapitalak inbertitzeko eremuak bilatu zituzten (portuak irekiz).
• Baliabide natural ugariko lurraldeak kolonizatu zituzten (lehengai merkeak lortzeko).

Politika faktoreak

• Potentziek toki estrategikoak konkistatu zituzten.
• Lurralde-hedapenak prestigioa handitu zuen.
• Gobernuek migrazioak bultzatzen zituzten.

Ideologia faktoreak

• Mendebaldean ideologia arrazistak nagusitu ziren.
• Kristautasunera bihurtzeko misioak sortu ziren Afrikan eta Asian.
• Jakin-min zientifikoak konkistak egitera bultzatu zuen.
• Britainia Handian, Frantzian, AEBn eta Alemanian geografia-elkarteak sortu ziren, eurozentrismoa indartuz.

Konkista prozesua

• Britainia Handia

XIX. mendeko kontzeptu historiko eta politikoen glosarioa

Frantziako politika eta gizartea

• Bonapartismoa: Napoleon III.ak ezarritako politika. Nahiz eta boterea herriak eman, autoritatea izan behar zuela uste zuen.
• Greba-eskubidea: Frantziako langileei Inperio Liberalaren garaian eman zitzaien kontzesioa. Beraien eskubideak errebindikatzeko greba egiten uzten ziena.
• Komuna: 1871ko martxoan, Prusiako tropek Frantziako hiriburua setiatzen zutenean piztu zen matxinada da.
• Irakaskuntza laikoa: Erakunde eta doktrina erlijioso bati lotuta ez dagoen hezkuntza-sistema.
• Dreyfus afera: Dreyfus ofizial jaunaren inguruan sortu zen auzi judizial eta politikoa.

Britainia Handia eta Viktoriar Aroa

• Viktoriar Aroa: Viktoria I.aren erregealdia (1837-1901) izan zen.

Industriaren hastapenak eta testuinguru historikoa

XIX. mendearen erdialdean, Bizkaiko industriak eraldaketa sakona bizi izan zuen. Hasierako fasean, 1841etik 1855era, burdinoletatik fabriketarako trantsizioan, lehen labe garaiak egur-ikatzezkoak izan ziren. Lan-teknikak eskasak zirenez, produktibitatea txikia zen eta, horregatik, ezin zuten Ingalaterrako ekoizpenarekin lehiatu. Aldaketa 1855ean hasi zen, burdin erauzketa hazi zenean, eta, 1856-1861 bitartean, harri-ikatza erabiltzeari esker, produkzioak gorakada handia izan zuen.

Berrikuntza teknologikoak eta lege-aldaketak erabakigarriak izan ziren. 1868an Bessemer bihurgailua asmatu zen eta meatzaritzarako lege berriak sortu ziren, adibidez, Figuerolaren Meategien Legea, meategiak modu modernoan...