XIX. Mendeko Iraultza Liberalak Europan: Kronologia eta Ondorioak
XIX. Mendeko Iraultza Liberalak Europan
Europan, XIX. mendean zehar, burgesiak zuzendutako hainbat iraultza-saiakera gertatu ziren. Helburu nagusia absolutismoa azpiratzea eta gobernu liberalak ezartzea zen.
1820ko Iraultzak
Lehen errebolta liberalak burgesiak babestutako militarren matxinada armatuak izan ziren. Espainian, adibidez, erregimen liberala ezarri zen hiru urtez. Bi Sizilietako Erresuman (Napoli) eta Sardiniako Erresuman ere antzeko mugimenduak izan ziren.
Aliantza Santuaren armadak errebolta hauek zapaldu zituen, monarkia absolutistak berrezarriz.
Bestalde, Grezian iraultza nazionalista bat gertatu zen, Otomandar Inperiotik banatu eta independentzia lortuz 1830ean.
Amerikako espainiar kolonien independentziak ere jarraipena izan zuen, errepublika berrietan erregimen liberalak ezarriz.
1830eko Iraultzak
1829tik 1835era bitartean, burgesiak zuzendutako iraultzak izan ziren, krisi ekonomikoaren ondorioz herritar xeheen laguntza ere jaso zutenak.
Frantzian, Hiru Eguneko Borrokak eta barrikaden bidez, Karlos X. errege absolutista agintetik kendu eta monarkia liberala aldarrikatu zuten, Luis Filipe Orleanskoa errege izendatuz.
Frantziako matxinada Europako beste herrialde batzuetara zabaldu zen, hala nola Italiara, Poloniara, Prusiara eta Suitza, baina mugimendu hauek porrot egin zuten.
Belgika, iraultza nazionalista baten ondorioz, Herbehereetatik bereizi eta independentzia lortu zuen, monarkia konstituzionala ezarriz.
1848ko Iraultzak
1848ko iraultzei Herrien Udaberria ere deitzen zaie, Europako herri asko absolutismoaren aurka matxinatu baitziren.
Krisialdi ekonomiko larriak herritar askoren parte-hartzea ekarri zuen iraultzetan, baita langile berrien sorrera ere. Horrela, burgesiaren errebindikazio liberalak eta herritar xeheen eskaera sozialak elkartu ziren. Ideia erradikalagoak eta demokratikoagoak aldarrikatu ziren, hala nola sufragio unibertsala, herriaren subiranotasuna eta gizarte-berdintasuna.
Iraultza Frantzian hasi eta Europako beste hiri batzuetara zabaldu zen. Monarkia kendu, errepublika aldarrikatu eta sufragio unibertsala ezarri zen.
Iraultzak Suitza eta Bi Sizilietako Erresumara ere iritsi ziren, eta bietan konstituzio liberalak ezarri ziren.
Berlingo iraultzak, liberalismoarekin batera, Alemania Prusiako erregearen koroapean batzea aldarrikatu zuen, baina erregeak ez zuen proposamena onartu.
Austriar Inperioan ere matxinadak izan ziren, Vienan errebolta liberala eta Bohemian, Hungarian eta Iparraldeko Italian altxamendu nazionalistak.
Iraultzen Balantza
Oro har, iraultza hauek porrot egin bazuten ere, liberalismo politikoa eta erreformak finkatuz joan ziren XIX. mendearen bigarren erdian. Absolutismoa atzean utzi eta liberalismoa nagusitu zen pixkanaka. Langilearen interesekin lotuta, hobekuntza sozialak eta erreforma demokratikoak eskatzen zituzten mugimenduak indartu egin ziren.