Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lurra eta Ura

Lurraren gainazalaren %70 ura da; horregatik, gure planeta "Planeta Urdina" deitzen zaio. Hala ere, munduko hamar pertsonetatik bik ez dute edateko ur segurua eskuratzeko aukerarik.

Lurreko Uraren Banaketa

• %97,5 ur gazia da.
• %2,5 bakarrik da ur geza.

Edateko Uraren Eskuragarritasuna Eskualdeka

• Saharaz azpiko Afrika: %57.
• Latinoamerika eta Karibe: %86.
• Ekialdeko Asia eta Ozeano Barekoa: %100.
• Asiako hego-ekialdea: %85.
• Afrikako iparraldea eta Ekialde Ertaina: %87.
• Herrialde Garatuak: %100.

Uraren Irisgarritasuna

3 pertsonatik 1ek (%33 inguru) ez du edateko ur segurua lortzeko aukerarik.

Mundu osoan, 2.100 milioi pertsona baino gehiagok ez dute edateko ura eskura.

Saneamendu-sistemen Gabeziak

Munduan, 10etik 6k (%60) ez dute saneamendu egokirik....

Lurrazala etengabe aldatzen ari da agente geologikoen eraginez. Sei agente nagusi daude, eguzki energiari esker funtzionatzen dutenak. Eguzki energiak aire masen eta uraren zikloa eragiten du. Agente hauek dira:

• Haizea
• Glaziarrak
• Ur basak
• Ibaiak
• Lurpeko ura
• Itsasoak

Agente geologikoek harrizko materialak garraiatzen dituzte goragunetatik arro sedimentarioetara. Gainera, desplazatzen den fluidoaz osatuta daude: airea, ura eta izotza.

Haizea

Definizioa: Mugitzen den aire masa da haizea. Mugimendu horren bidez materialak garraiatzen ditu energiaren arabera. Material handiak ere eraman ditzake, adibidez, legarrak.

Deflazioa: Leku horretan partikula finak eramaten dituenean, lekua higatzen da, eta horri deflazioa deritzo.

Urradura eolikoa: Haizeak harea eramaten...

Lurraren sorrera

Unibertsoaren sorrera eta eboluzioa aztertzeko, Big Bang teorian oinarritzen den kosmologiaren eredu estandarra erabiltzen dute gaur egungo zientzialari gehienek. Eredu horren arabera, unibertsoa gorputz puntual baten leherketatik sortu zen, duela 13.700 milioi urte gutxi gorabehera, eta grabitazio-indarrak funtsezko eginkizuna izan du ordutik era guztietako egituren eraketan: galaxia-kumuluak, izarrak, gurea bezalako planetak.

Lurraren jatorria

Duela 5 Ga (5.000 milioi urte) gutxi gorabehera, gure eguzki-sistema oso bestelakoa zen: protoeguzki bat zuen gure izar bihurtuko zen astro bat, eta astro horren inguruko diskoa osatzen zuten gasa eta hautsa oso kontzentratuta zeuden. Disko protoplanetario horretan, Eguzkiaren inguruan...

1. CO₂-aren grafikoak

• Atmosferako CO₂-aren kontzentrazioa handitzen ari da.
• CO₂-a berotegi-efektuko gasa da.
• CO₂ gehiago egoteak berotegi-efektua indartzen du eta berotze globala areagotzen du.
• Grafiko bat aztertzean: joera azaldu, interpretatu eta ondorioa atera.

2. Klima-aldaketa

• Lurraren historian klima-aldaketak gertatu dira, baina gaur egungoa oso azkar gertatzen ari da.
• Gaur egungo klima-aldaketaren eragile nagusia gizakiaren jarduera da.
• Erregai fosilak erretzeak CO₂ kantitatea handitzen du.
• Berotegi-efektu naturala beharrezkoa da bizitzarako; gizakiak, ordea, indartu egin du.

Ebidentziak:

• Tenperatura globala igo da.
• Glaziarrak urtzen ari dira.
• Itsas maila igotzen ari da.

3. Korronte termohalinoak eta AMOCa

• Korronte termohalinoak: Uraren

Atmosfera

Atmosfera Lurraren azalera solidoa eta likidoa inguratzen duen gasezko geruza da. Grabitateari esker lurrari lotuta dago eta eguzkitik datorren erradiazioaren kontrako ezkutua da. Lurreko atmosfera osatzen duen gas nahasteari airea deitzen zaio. Altueraren arabera presio atmosferikoa aldatu egiten da: itsas mailan presio maximoa dago eta altuera handitzean gero eta gutxiago.

Airearen kutsadura gizakiak eragiten duen airearen konposizio naturalaren aldaketa da, horrek ingurunearentzat kaltegarri bihurtzen badu. Prozesu industrialak, energia lorpena, erregai fosilen erreketa eta garraioak airearen konposizioa aldatzen dute, kutsadura sortuz.

%IMAGE_0%

1. Atmosferaren egitura

1.1 Atmosferaren geruzak

Bere konposizioaren arabera bi geruza bereizten...

Toxikoa: ingestioz, inhalazioz, injekzioz edo azaleko xurgapenez. Eliminazioa: eskrezioa (giltzurrunak, izerdia), desintoxikazioa (kimikoki aldatuz, gibela), biltegiratzea/metatzea (koipea). ED: dosi efektiboa, efektu sentitua sortzen duena. TD: dosi toxikoa, eragin itzulgarria. LD: dosi letala. LD₅₀: populazioaren erdia hiltzen duen dosia.

Higiene industriala

Aurreikusi, identifikatu (diseinatu, operatu, lagundu, zuzendu), ebaluatu magnitudea eta kontrolatu.

• Ordezkapena: arrisku handiko produktua edo ekipoa arriskutsu gutxiagoagatik aldatu.
• Arintzea: arrisku gutxiago duten baldintzetan erabili produktua.
• Isolamendua: arriskua eta iturria ekipotik bereizi.
• Areagotzea: produktu kantitatea murriztu.
• Konfinamendua: gela edo ekipoa presio negatiboan mantendu.