Zein gas dira atmosferako nagusiak?

Nitrogenoa (%78) eta oxigenoa (%21) dira nagusiak. Karbono dioxidoa %0,9 da, eta ur lurruna eta hauts partikulak ere badaude.

Non sortzen da ozonoa?

Ozonoa estratosferan sortzen da. Bertan, eguzki izpiek erreakzio endotermikoa eragiten dute oxigenoarekin.

Zer da zirkulazio termohalina?

Tenperatura eta gazitasunaren desberdintasunek eragindako ur dentsitate aldeek sortzen duten zirkulazio globala da. Poloetako ur dentsoak hondoratu eta ekuatorerantz doaz.

Atmosfera, hidrosfera eta zirkulazio termohalina: Lurreko sistemen laburpena

Laburpena

Dokumentuak Lurreko sistemen funtzionamendua aztertzen du: atmosferaren konposizioa eta geruzak, ziklo hidrologikoa, zirkulazio atmosferikoa eta ozeanoen dinamika. Azkenik, tenperaturak, gazitasunak eta dentsitateak eragiten duten zirkulazio termohalina azaltzen du.

Funtsezko puntuak

Atmosfera nitrogenoz (%78) eta oxigenoz (%21) osatuta dago, karbono dioxidoa (%0,9) bero xurgatzaile gisa jokatzen duelarik.
Troposfera da klima fenomeno gehienak gertatzen diren geruza, 9-17 km-ko lodierakoa.
Ozonoa estratosferan sortzen da, eta bertan eguzki izpiekin erreakzio endotermikoaren bidez.
Uraren zikloak beroa garraiatzen du eta lurruntzeak 600 kaloriako energia gastua eragiten du gramoko.
Argiaren arabera, ozeanoa fotikoan (argiduna, ekoizleak dituena) eta afotikoan (argigabea) banatzen da; 100 metrotan argirik ez dago.
Tenperatura altuek lurrunketa handitzen dute eta gatz kontzentrazioa igotzen dute; desberdintasun horiek dentsitate aldeak eragiten dituzte.
Zirkulazio termohalinak poloetako ur hotz eta dentsoak hondoratzen ditu eta korronteak ekuatorerantz bultzatzen ditu, nutrienteak garraiatuz.

Frogatu zeure burua

Atmosfera: Klima eta Bizia Zehazten Duten Sistemak

Klima eta bizia bi sistema elkarreraginez zehazten dira. Atmosfera Lurra inguratzen duen gas geruza da, 500 km-ko lodierakoa.

Atmosferaren Konposizio Nagusia

Nitrogenoa (N): %78
Oxigenoa (O): %21
Karbono dioxidoa (CO2): %0,9 (bero xurgatzaile ahalmen handia du)
Ur lurruna eta hauts partikulak.

Atmosferaren Geruzak

Troposfera (9-17 km, ekuatorean zabalagoa): Klima fenomeno gehienak hemen gertatzen dira. Oxigeno eta Nitrogeno dentsitatea handia da behean, hidrogenoa goian.

Estratosfera (Tropopausa eta Estratopausa artean, 40 km): Gasen dentsitatea troposferan baino txikiagoa da. Eragin txikia du kliman, baina O3 (ozonoa) hemen sortzen da. Ozonoa eratzeko erreakzio endotermikoa (eguzki izpiak) deskonposatu egiten da, eta beroa askatzen da (exotermikoa). Estratopausatik gora ez dago O3rik ez O-rik.

Ziklo Hidrologikoa eta Zirkulazioa

Uraren zikloa sistema sofistikatua da: beroa garraiatu, sakabanatu, erliebeak modelatu eta nutrienteak eta gai kutsatzaileak garraiatzen ditu. Klima orekek ur biltegi guztiak harremanetan jartzen dituzte. Ziklo hidrologikoa materia mugitu eta energia jariatzen duen ziklo biogeokimikoa da.

Uraren Zikloaren Energia

Itsasoko gramo bat ur lurruntzeak 600 kaloriako energia gastua eragiten dio lurreko sistemari. Haizearen zirkulazio orokorraren eraginez, lurrun bihurtu diren milioika gramo ur eremu epel eta hotzetara lekualdatzen dira, kondentsatuz eta euri tanta itxura hartuz. Prozesu honek milioika aldiz 600 kilokaloria (bero) askatzen ditu.

Zirkulazio Atmosferikoa

Lur osoaren gainetik dabilen zirkulazio atmosferikoa da, berotze prozesu ezberdinen ondorioz gertatzen dena. Airea astuna da, eta azpian presioa eragiten die gorputzei, antizikloiak eta depresioak sortuz.

Hidrosfera eta Ozeanoen Dinamika

Hidrosfera hiru egoeratan dago. Presioa modu konstantean banatzen da, sakoneran gora eginez.

Argiaren Banaketa Sakoneran

Zenbat eta hondorago, argi gutxiago dago. 100 metrotan argirik ez dago, eta horrek bi eremu bereizten ditu:

Argiduna (Fotikoa): Ekoizleak (algak) hemen daude.
Argigabea (Afotikoa): Argirik gabeko eremua.

Urak bero espezifikoari esker, ekuatoreko urek dentsitate txikiagoa dute. Ur geldietan, azaleko geruzek hobeto eusten diote beroari, eta tenperatura bertikalean banatzen da. Gatza ur hotzetan hobeto disolbatzen da.

Energia eta Zirkulazio Termohalina

Lurrera modu etengabean heltzen den energia da desoreka gradienteen sortzaile nagusia. Eremuen arteko desberdintasun termikoek gazitasunean aldaketak eragiten dituzte.

Tenperatura, Gazitasuna eta Dentsitatea

Tenperatura altu batek lurruntze prozesu biziagoa eta gatz kontzentrazio handiagoa dakar, gatza ur likidoan geratzen baita. Tenperatura eta gazitasun mailako desberdintasun horiek dentsitate aldeak eragiten dituzte.

Zirkulazio Termohalina

Zirkulazio honi Termohalina deritzo. Poloetako urak, hotzagoak eta dentsitate handiagokoak, hondoratzeko joera dute, eta ekuatorerantz bultzatzen dituzte beren eremuen ur masak. Sortutako korrontea gainazalera igoko da berriro, hondoko geruza sakonetan barrena mugitu ondoren.

Polo eremuetan sortutako hutsuneak eremu epelagoetako gainazaletik etorritako korronte epelek betetzen dituzte. Goranzko korronteek bultzatzen eta lekualdatzen dituzte korronte epelak.

Garrantzia: Korronte hauek nutrienteak ekartzen dituzte; urak pobretu egiten dira hondoratzen direnean, eta aberastu azaleratzean, ozeano batzuen eremu fotikoak aberastuz.