Geologia3,73 KB
1. CO₂-aren grafikoak
- Atmosferako CO₂-aren kontzentrazioa handitzen ari da.
- CO₂-a berotegi-efektuko gasa da.
- CO₂ gehiago egoteak berotegi-efektua indartzen du eta berotze globala areagotzen du.
- Grafiko bat aztertzean: joera azaldu, interpretatu eta ondorioa atera.
2. Klima-aldaketa
- Lurraren historian klima-aldaketak gertatu dira, baina gaur egungoa oso azkar gertatzen ari da.
- Gaur egungo klima-aldaketaren eragile nagusia gizakiaren jarduera da.
- Erregai fosilak erretzeak CO₂ kantitatea handitzen du.
- Berotegi-efektu naturala beharrezkoa da bizitzarako; gizakiak, ordea, indartu egin du.
Ebidentziak:
- Tenperatura globala igo da.
- Glaziarrak urtzen ari dira.
- Itsas maila igotzen ari da.
3. Korronte termohalinoak eta AMOCa
- Korronte termohalinoak: Uraren tenperaturaren eta gazitasunaren ondoriozko dentsitate-desberdintasunek eragindako ozeano-korronteak dira.
- Funtzioa: Beroa planetan banatzen dute eta klimaren erregulazioan laguntzen dute.
- Arriskua: Berotze globalak izotza urtzea eragiten du. Ur gezak gazitasuna eta dentsitatea murrizten ditu, eta korronteak moteldu daitezke.
AMOCa moteltzen bada:
- Europako klima alda daiteke.
- Tenperaturak eta prezipitazioak alda daitezke.
- Itsas ekosistemetan eragina izan dezake.
4. Atmosferako zirkulazioa
- Hadley zelula (0°–30°): Ekuatorean aire beroa igo egiten da; 30° inguruan airea jaitsi egiten da.
- Ferrel zelula (30°–60°): Latitude ertainetako aire-zirkulazioa.
- Zelula polarra (60°–90°): Poloetan aire hotza jaitsi egiten da.
- Alisioak (Trade Winds): Tropikoetatik ekuatorerantz doazen haizeak.
- Westerlies: Mendebaldetik ekialdera jotzen duten haizeak, latitude ertainetan.
- Polar Easterlies: Poloetatik latitude baxuagoetarantz jotzen duten haizeak.
- Jet stream: Goi-atmosferako haize-korronte azkarrak.
- Coriolis efektua: Lurraren errotazioaren ondorioz, haizeen eta korronteen norabidea desbideratzen da.
5. Berotegi-efektua
- Berotegi-efektu naturala beharrezkoa da Lurraren tenperatura bizitzarako egokia izateko.
- Berotegi-efektuko gas nagusiak: CO₂, metanoa (CH₄) eta oxido nitrosoa (N₂O).
- Erregai fosilak erretzeak eta baso-soiltzeak gas horien kantitatea handitzen dute.
- Ondorioa: Berotze globala eta klima-aldaketa.
6. Klima-aldaketaren ondorioak
- Tenperaturaren igoera orokorra.
- Glaziarren eta izotzaren urtzea.
- Itsas mailaren igoera.
- Lehorte eta bero-bolada gehiago gertatzea.
- Ekosistemen eta biodibertsitatearen galera.
7. One Health eta zoonosiak
- One Health: Gizakien, animalien eta ingurumenaren osasuna elkarri lotuta dagoela dioen ikuspegi integrala.
- Zoonosiak: Animalietatik gizakietara transmiti daitezkeen gaixotasun infekziosoak.
8. Klima-aldaketari aurre egitea
- Arintzea (mitigazioa): Klima-aldaketaren arrazoiak murriztea; adibidez, CO₂-isuriak gutxitzea.
- Egokitzea (adaptazioa): Klima-aldaketaren ondorioetara moldatzea; adibidez, lehorteetarako neurriak hartzea.
- Parisko Akordioa: Klima-aldaketa mugatzeko eta berotze globala kontrolatzeko nazioarteko ituna.
