Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Zerbitzuak: Euskal Ekonomiaren Tertziarizazioa

Euskadin, zerbitzuen sektoreak biztanleria aktiboaren parte handiena hartzen du. Euskal ekonomia tertziarizatua dago gaur egun, nahiz eta tradizio handiko jarduerak (metalak, kasu) desagertu diren. Zerbitzuen hazkundea 60ko hamarkadatik aurrera eman da, faktore hauen ondorioz:

• Industriaren bultzada: Hainbat jarduera osagarriren beharra sortu zen, hala nola finantzak eta garraioa.
• Bizi-mailaren hobekuntza: Biztanleen eskaria aisiara zabaldu da.
• 70-80ko krisi ekonomikoa: Pertsona asko sektore tradizionaletatik kanpo geratu ziren.
• Zerbitzu publikoen hazkundea.

1.1. Merkataritza

Euskadin gora egin du atzerriarekiko salerosketak, moneta bakarra eta salgaien ibilbide librea bermatzen duten arauei esker....

Industria Iraultzaren Aldaketa Ekonomikoak

Nekazaritza Iraultza eta Inbertsioak

• Nekazaritza Ugaldu eta Industrian Inbertitu: Makina berriek ekoizpena handitu zuten.
• Eskulanaren eta bezeroen kopurua handitu zen.
• Antolamendu berri bat ezarri zen.
• Nekazaritza Iraultza (B.H.): Ikatz eta burdin ugari, garraio sistema ona, tabakoa, azukrea, esklaboa...
• Berrikuntzak Nekazaritzan: Patata, artoa eta antzeko espezie berriak sartu ziren.
• Lugorri sistema bertan behera utzi zen.
• Produkzioa hazi zen makina berriei esker: goldeak, sega makinak, gari jotzeko makinak.
• Enclosure Movement: Lurrak itxi ziren; aberatsek lur handiak zituzten eta, ondorioz, txiroek bertan lan egin behar izan zuten.

Ehungintzaren Aldaketak eta Produkzio Bide Berriak

• Ehungailuek langile bakoitzaren

Biztanleria Piramidearen Azterketa

Hasteko, sexuaren arabera bi eremu bereizten dira: ezkerrean gizonak eta eskuinean emakumeak. Oinarrizko segmentuak aztertuz, gizon kopurua handiagoa dela ikusten da; izan ere, arrazoi genetikoengatik, gizonezkoen jaiotza-tasa emakumezkoena baino handiagoa da. Gutxi gorabehera, jaiotzen diren 100 emakumeko 105 gizon sortzen dira.

Erdiko segmentuetan, gizon eta emakume kopuruak parekatzen dira, gizonek lan eta trafiko istripu gehiago dituztelako. Goiko segmentuei begira, ohartzen gara emakume kopurua gizonena baino altuagoa dela. Honen arrazoi nagusiak emakumezkoen bizi-itxaropena altuagoa dela (84 urte) eta gizonezkoen bizi-baldintzak muturrekoagoak izan direla dira.

Adin-taldeak eta Piramidearen Forma

Adinaren...

Iturri demografikoak

• Zentsua: Une jakin bateko biztanleriaren zenbaketa. Espainian 10 urtetik behin egiten da. Azkenekoa 2011n izan zen eta 47 milioi pertsona garela dio.
• Udal errolda: Udal barrutietako biztanleen erregistroa, urtero berrizten dena. Biztanleriari buruzko datu demografiko, ekonomiko eta sozialak biltzen dira. Erregistro administratiboa da.
• Erregistro zibilak: Jaiotzen, ezkontzen eta heriotzen datuak. INEk erabiltzen ditu haien taula estatistikoak eratzeko.
• Beste iturri batzuk: Banku-datuak eta galdeketak.

Adierazle demografikoak

• Jaiotza-tasa (JT): Leku batean urte batean izandako jaiotzen eta urte horretako biztanleria osoaren arteko erlazioa, milakoetan. Espainian egun %10,96koa da. Atzerakadaren arrazoi asko daude: ikasketak, ohitura

Hirugarren sektorean gizarteari zerbitzuak ematen dizkioten jarduerak sartzen dira. Sektore heterogeneoa da, garraioa, turismoa eta merkataritza biltzen ditu, besteak beste.

Hirugarren Sektorearen Hazkundearen Arrazoiak

1. Bizi-maila igotzeari esker, zerbitzu gehiago kontsumi daitezke eta espezializatuagoak izan behar dira.
2. Nekazaritza-eginkizunak mekanizatu dira eta, ondorioz, nekazaritzako biztanleria hirugarren sektorera igaro da.
3. Industriaren bilakaerak hirugarren sektoreari mesede egin dio: industria-garapenak zerbitzuen hazkundea bultzatu du, teknologia berriak gehitu ditu, eskulan gutxiago behar da eta zerbitzu ugari eskaintzen dira.
4. Hirugarren sektoreko jarduerak garatzean, zerbitzu ugari bultzatu dira. Turismoa, ostalaritza eta garraioak sustatu

Garraioaren garrantzia eta funtzioak

Garraioa pertsonak eta salgaiak leku geografikoen artean lekualdatzeko jarduera da. Garraioak oso inportanteak dira lurralde-antolamenduan dituzten eraginengatik: politikoak, demografikoak, ekonomikoak, sozialak eta kulturalak. Aldi berean, garraio-sareek lurraldea egituratzen dute.

Espainiako garraio-sistemaren ezaugarriak eta arazoak

Espainiako garraio-sistemak hobekuntza handiak izan ditu 1980ko hamarkadaren erdialdetik, baina arazoak ere baditu, eta garraio-politikek horiek konpontzen saiatzen dira.

Baldintza fisikoak eta kostuak

Inguru fisikoa ez da mesedegarria: erliebea gorabeheratsua denez, aldapa handiak daude eta trenbideak zein errepideak egitea zaila da. Baldintza horien eraginez, kostuak handitu...

INDUSTRIAREN KOKAPENA

Euskal Herriko eskualde industrialen ezaugarrietako bat banaketa desorekatua izatea da. Hiri industrial nagusiek triangelu bat osatzen dute (Donostia, Bilbo eta Gasteiz). Hala ere, Donostia eta Bilboren arteko lotura sendoagoa da Durangoaldea eta Deba haranak osatutako korridore industrialaren bidez. Bilbo eta Gasteiz, eta Donostia eta Gasteizen artean, berriz, hutsune bat nabari da.

Euskal Herriko Industria Gune Nagusiak

Orokorrean, Euskal Herriko industria-gune nagusiak hauek dira:

• Bilbo Handia
• Nerbioi itsasadarra
• Ibaizabalgo harana
• Debako harana
• Urolako harana
• Oriako harana
• Donostialdea
• Baionako ingurua

Bilbo Handia eta Nerbioi Itsasadarra

Guztietatik nagusia Bilbo Handia dugu. Bertako portuak eta burdin meategiak gertu egoteak...

Industria aurreko urbanizazioa

Hiriak sortu zirenetik industrializazioa hasi arte luzatzen da. Urbanizazio-tasa (hiriko biztanleriaren ehunekoa) urria eta egonkorra zen; hau da, hiriko eta landako biztanleen hazkundeak paraleloak ziren.

Faktore nagusiak

Faktoreak honako hauek izan ziren:

• Ekonomiko-militarrak: hiriak lurraldea kontrolatzen zuen.
• Politiko-administratiboak: agintaritza politikoaren egoitza eta lurraldea antolatzeko oinarria ziren.
• Ekonomikoak: inguruko baliabideak kontrolatu eta eskulangintza-jarduerak garatzen zituzten.
• Erreligiosoak: agintaritza erlijiosoaren egoitza izaten ziren.
• Kulturalak: kultura guneak eta hezkuntza guneak biltzen zituzten.

Hainbat etapa

1. Antzinaroan

   K.a. IX. eta VIII. mendeetako feniziar eta greziar kolonizazioan

Hiri eta Nekazaritza Eremuen Definizioak

Hiri Egiturak

Alde Zaharra

Alde Zaharra. Hirien jatorritik XIX. mendearen erdialdera, industrializazioa hasi arte, urbanizatutako hiriaren zatia da. Gaur egungo hirietan azalera txikia hartzen du, baina balio handia du kultura ondare handia delako.

Zabalgunea

Zabalgunea. Hiri askotan XIX. eta XX. mendeetan zehar eraikitako auze berriak. Aurretik zegoen hazkunde nahaspilatuari erantzun planifikatua emanez, zabalguneak Erdi Aroko harresiak bota eta alde zaharraren ondoan ipini ziren. Erregulartasun handiko plano koadroak edo erradialak erabiliz, kalitate handiko eraikinak altxatu ziren, funtsean bertan burgesia bizitzeko.

CBD (Central Business District)

CBD. Hiriko merkataritza eta negozio-jarduera elkartzen...

ºGarraioa pertsonak eta salgaiak leku geografikoen artean lekualdatzen dituen jarduera da. Hainbat motatakoa izan daiteke:leehorrejoa, itsasokoa. ºGarraio-sistema garraioa ahalbidetzen duten baliabideen eta azpiegituren multzoa da. Baliabideen osagai mugikorrak dira eta azpiegitura eraikin finkoak dira.ºGarraioak oso garrantzitsuak dira, esparru guztietan eta lurralde -antolaketan gauzatzen dituzten eginkizunegatik; Garrioek gauzatutako eginkizunak politikoak, demografikoak, ekonomikoak, sozialak eta nazioartekoak.ºGarraioak lurralde antolaketan eragina dute, esangura bakoitzean: -Garraioek eta lurrakdeek elkarreragina dute: biztanleriaren banaketan eta garapen ekonomikoetan dauden desoreka espazialak, hiri-nukleo eta nukleo ekonomiko nagusien...