Industria Iraultza: Lehenengo eta Bigarren Faseak

I. Industria Iraultza: Zer da?

XVIII. mendearen erdialdean hasten den prozesu bat da, inpaktu ekonomiko, sozial eta politiko handiak izango dituena. Bi fasetan banatzen da: Lehenengo Industria Iraultza (1760-1840) eta Bigarren Industria Iraultza (1870-1910). Industrializazioak eraldaketa ekonomiko zein demografiko sakonak ekarri zituen, ekonomia industriala sortuz.

Industria agertzeko baldintzak

Britainia Handian bi fenomeno gertatu ziren: Nekazaritza Iraultza eta eztanda demografikoa. Nekazaritza Iraultza landa-eremuko berrikuntzek sustatu zuten: Norfolk sistema, burdinezko goldea, lurren pribatizazioa eta abeltzaintzaren hazkundea.

Eztanda demografikoa

• Elikadura: Ekoizpenaren igoerak jendearen elikadura hobetu zuen.
• Higienea: Hirietan hobetu zen, gaixotasun eta epidemien agerpena murriztuz.
• Medikuntza: Txertoen agerpenak baztangaren desagerpena ekarri zuen.

Faktore horiek guztiak heriotza-tasaren beherakada ekarri zuten, biztanleriaren hazkundea eraginez.

Beste faktore batzuk

• Pentsaera berria: Liberalismo ekonomikoaren agerpenarekin, gobernu britainiarrek industriaren aldeko neurriak hartu zituzten (gremioen ezabapena).
• Mundu-ekonomia: Britainia Handiko koloniek lehen industrien produktuak saltzeko aukera eman zuten.
• Ikatz minerala: Makinen agerpena ahalbidetu zuen.

I. Industria Iraultza: Ezaugarri nagusiak

Ordura arte, manufaktura-lan gehienak lantegi txikietan egiten ziren eskuz. Industria Iraultzarekin sistema hau aldatu egin zen: makinen agerpenarekin (James Watt-en lurrun-makina) produkzioa izugarri handitu zen. Langileak fabriketan pilatu ziren eta lan-banaketa aplikatu zen, produktibitatea igoz.

Sektore nagusiak

• Ehungintza: Kotoiaren eta berrikuntza teknikoen (Spinning Jenny) bidez hazi zen.
• Siderurgia: Harrikatzaren erabilerarekin burdin produkzioa gora egin zuen.

Garraioen Iraultza

Bi asmakuntza nagusi izan ziren: lurrun-itsasontziak (bidaiak azkartuz) eta trenak (1814an asmatuak, barne-merkatua garatuz).

II. Industria Iraultza

Ezaugarri nagusiak

Energia-iturri berriak agertu ziren: elektrizitatea (makinak, garraioa, komunikabideak) eta petrolioa (automobilak).

Industria berriak

• Siderurgia: Altzairuaren produkzioa gora egin zuen Bessemer bihurgailuari esker.
• Industria kimikoa: Produktu berriak (goma, koloratzaileak).
• Industria elektrikoa: Elektrizitatea ekoizteaz arduratzen zen.

Enpresa eta ekoizpen ereduak

Kapital handiak behar zirenez, Sozietate Anonimoak eta bankuak (finantza-kapitalismoa) garrantzitsuak bihurtu ziren. Ekoizpen sistema berriak sortu ziren:

• Taylorismoa: Langilearen espezializazioa zeregin txikietan.
• Fordismoa: Kate-lana eta serieko ekoizpena.

Enpresa-kontzentrazioak

Konpetentzia ekiditeko estrategiak: Kartela, Holdinga eta Trusta.

Industrializazioaren ondorioak

• Hazkunde demografikoa: Heriotza-tasen jaitsiera eta jaiotza-tasen igoera.
• Emigrazioa: Landa-exodoa hirietara eta nazioarteko migrazioak (Ameriketara).

Gizarte Industriala

• Goiko klaseak: Goi burgesia eta noblezia tradizionala.
• Klase ertainak: Profesionalak, funtzionarioak, industrialari txikiak.
• Behe-klaseak: Proletarioak, nekazariak eta jornalariak.