Hilkortasuna eta bizi-itxaropena Espainian

Hilkortasuna eta heriotza-tasa: kontzeptuak

Hilkortasuna biztanleria jakin batean eta une jakin batean gertaturiko heriotzen kopurua da. Heriotza-tasak urtebetean hildako pertsonen eta urte horretako biztanle-kopuru absolutuaren arteko erlazioa adierazten du.

Haurren heriotza-tasa, urtea bete baino lehen hildako haurren kopuruaren eta urte horretan jaiotako guztien arteko erlazioa da, milakotan adierazten dena.

Heriotza-tasaren kalkulua eta mailak

Heriotza-tasa kalkulatzeko formula hau erabiltzen da:

Heriotza-tasa = (urtebetean hildakoen kopurua / biztanleria osoa) x 1.000

Hiru maila nagusi bereizten dira:

• HT altua: ‰25etik gorakoa.
• HT ertaina: ‰15-25 artekoa.
• HT baxua: ‰15etik beherakoa.

Hilkortasunaren bilakaera historikoa Espainian

Espainian, heriotzen kopurua berandu jaitsi da Europako beste herrialde batzuekin alderatuta. Hilkortasun estrukturalaren jaitsiera tinkotuz joan zen, batez ere higienean egindako hobekuntzei esker; inoiz ez zen ‰30eko tasa gainditu.

Hondamendiengatiko gorakadek jarraitu egin zuten, gerrateei eta gripe-epidemiei lotuta: 1918ko epidemiak tasa ‰33raino igoarazi zuen. 20ko hamarkadan ‰20ra jaitsi zen eta 50eko hamarkadatik aurrera ez da ‰10eko tasa gainditu. Baliorik baxuena, ‰8, 1989an lortu zen.

Lurralde-desberdintasunak eta faktoreak

XX. mendearen hasieratik, heriotza-tasarik handienak bi Gazteletan, Andaluzian eta Extremaduran izan ziren; eskualde horiek garapen-maila urrikoak eta haurren heriotza-tasa altukoak izan ziren. Ondorioz, gazte-saldo handiek emigratu egin zuten.

1995eko eta 2000ko erroldaren arabera, tasarik altuenak Gaztela eta Leon, Kantabria, Galizia, Balearrak, Asturias eta Aragoikoak ziren. Baxuenak, berriz, Ceuta eta Melilla, Kanariak, Madril, Murtzia, Andaluzia eta EAEkoak. Desberdintasunak ez ziren autonomia-erkidegoen artean bakarrik ezarri, baita hiriguneen eta landa-eremuen artean ere.

Desberdintasun horiek migrazio-mugimenduek, osasun-zaintza izateko aukerak, elikadurak edo bizi-moduek markatu zituzten.

Haurren hilkortasuna eta bizi-itxaropena

1900ean, 1.000 hildakotik 385,5 urte bete gabeak ziren. 50eko hamarkadatik aurrera, hobekuntza mediko, higieniko eta elikadurazkoek heriotza-tasak nabarmen apaldu zituzten.

Mendearen hasieran, batez besteko bizi-itxaropena 33,85 urtekoa zen gizonezkoentzat eta 35,70ekoa emakumeentzat Espainian. Gaur egun, gizonezkoena 74,5 urtekoa da eta emakumeena 81,5 urtekoa; bizi-itxaropen oso altuak dira.