Simone de Beauvoir: Emakumearen Existentzialismoa eta Askatasuna

2.3. Totalitarismoaren Jatorria

I. Mundu Gerrak eta 1929ko krisialdiak gizarte europarraren gainbehera ekarri zuten. Egoera horrek muturreko politikak sustatu zituen, eta agintari autoritarioak demokratikoki iritsi ziren boterera.

Hannah Arendt-ek, "Totalitarismoaren Jatorria" liburuan, estatu totalitarioen sorrera aztertzen du. Azaltzen du nola ezabatzen duten askatasuna pixkanaka, erabateko nagusitasuna lortu arte. Lege espezifikoak ezarri eta alderdi politiko bakarrak kontrolatzen du boterea, fanatismoa bultzatuz. Estatua menderatzeko, legeak bortxatu eta beldurra erabiltzen dute. Helburua gizakia ezereztea da: juridikoki (eskubiderik gabe), moralki (indarkeria normalizatuz) eta indibidualki. Arendt-ek gaizkia arazo politiko gisa aztertzen du, Stalinen eta Hitlerren erregimenak aztertuz. Biak, desberdintasun ideologikoak izan arren, terrorean eta legearen manipulazioan oinarritu ziren. Stalinen erregimena bere marxismoaren interpretazioan oinarritu zen, eta nazionalsozialismoak, Nietzscheren teoriei oker interpretatuz, nazionalismoa eta sozialismoa batu zituen.

Mendebaldeko gizarteak masa-gizonaren sorrera baldintzatu zuen. Ortega y Gasset-ek kontzeptu hori garatu zuen lehen aldiz, gizabanakoaren konformismoa eta indibidualtasun eza azalduz. Arendt-ek indibidualismo gregarioaz hitz egiten du, loturarik gabeko eta gidaritzarik gabeko gizarteaz. Totalitarismoak masa-gizon hori erabiltzen du bere ideiak inposatzeko.

Filosofia Existentzialisten Ideia Nagusiak

Existentzialismoa XX. mendeko korronte filosofikoa da, gizakiaren esperientzia indibidualean, askatasunean eta erantzukizunean oinarrituta. Adar asko ditu eta ez dago definizio unibertsal bat, baina baditu ezaugarri komunak.

Ezagutzari dagokionez, esperientzia subjektiboa objektibotasuna baino garrantzitsuagoa da. Gerra arteko garaian eta II. Mundu Gerraren ondoren garatu zen, Heidegger eta Sartre ordezkari nagusiak izanik. Nietzscheren bitalismoa berreskuratu zuen. Gerrek suntsitutako gizakiari lehentasuna ematea zen helburua. Heriotzaren eta absurduaren kontzientzia giza esperientziaren funtsezkoak dira, existentziaren eta zentzurik gabeko mundu baten esanahiaren inguruko galderak planteatuz.

Existentzialismoak eragin handia izan zuen Simone de Beauvoir-engan. Berarentzat, existentziaren arazoa askatasunari lotuta dago. Gizabanakoak garenez, gure existentzia gauzatzearen erantzukizuna gure gain hartu behar dugu.

Eichmann Jerusalemen eta Gaitzaren Banalitatea

Adolf Eichmann Holokaustoaren antolatzaileetako bat izan zen. Juduak kontzentrazio-esparruetara deportatzeaz arduratu zen. 1961ean Israelen epaitu eta heriotza-zigorra ezarri zioten.

Hannah Arendt epaiketan egon zen, New Yorker aldizkariaren ordezkari gisa. 1964an liburu bat argitaratu zuen epaiketaren inguruan, akusatuaren nortasuna eta motibazioak azalduz.

Arendt-ek "gaitzaren banalitatea" kontzeptua erabili zuen gaizkiaren kontzientzia eza adierazteko. Sistema totalitarioetan, funtzionarioek aginduak betetzen zituzten zalantza moralik gabe, Eichmann-ek bezala.

Gaitzaren banalitatea pentsamendu kritikoaren faltarekin lotuta dago, masa-gizonarekin. Arendt-ek defendatu zuen totalitarismoak masa-gizon hori erabiltzen duela bere ideiak inposatzeko.

2.1. Zer da Emakumea Izatea? "Emakume" Kategoriaren Problematika

Simone de Beauvoir-ek "Zer da emakumea izatea?" galdera jorratu zuen 1949an argitaratutako "Bigarren Sexua" liburuan. Bertan, emakumearen egoera aztertzen du gizartean.

Beauvoir-ek argudiatzen du emakumea izatea ez dela kontu biologikoa, eraikuntza soziala baizik. "Emakumea ez da jaiotzen, eraikitzen da" esaldiarekin adierazi zuen genero femeninoa gizarteak ezarritako arauen bidez eraikitzen dela. Emakumea "bestea" bezala definitzen dela azaltzen du, gizona behar duelarik bere burua definitzeko.

Beauvoir-en ustez, emakume esentzial bilakatzeak eskubide eta autonomia berdintasuna aldarrikatzea dakar. Askatasuna eta transzendentzia dira borroka horren arrakastaren irizpideak. Bere lana funtsezkoa izan zen feminismoarentzat.

2.2. Zahartzaroa Simone de Beauvoir-en Obran

Simone de Beauvoir-ek 1970eko "Zahartzaroa" liburuan zahartzearen esperientzia aztertzen du ikuspegi existentzialistatik. Zahartzaroa ezin da definizio analitiko batean bildu, bere osotasunean aztertu behar da.

Beauvoir-en ustez, zahartzaroa ez da soilik kontu biologikoa, gizarte-eraikuntza baizik. Gizarteak gaztetasuna balioesten du eta zahartzaroa gainbehera gisa ikusten du. Adinekoek beren nortasuna eta helburuak mantentzeko erronkei aurre egin behar diete. Zahartzaroa balio eta garrantzi galera gisa hautematen dela kritikatzen du.

Zahartzaroa bizitzako etapa natural gisa birbaloratzearen alde egiten du, esperientzia eta jakinduria errespetatuz.

Simone de Beauvoir: "Bestea"-ren Filosofia

Simone de Beauvoir-ek "bestea"-ren filosofia Hegelen Nagusia eta Esklabuaren dialektika oinarritzat hartuta garatu zuen. Nagusiak esklabua menderatzen du, baina gero mendekotasuna sortzen da.

"Bigarren Sexua" liburuan, Beauvoir-ek dialektika hori erabiltzen du generoen arteko harremana azaltzeko. Gizona subjektua da, eta emakumea "bestea", objektua. Emakumea mendekotasun egoeran dago gizonezkoarekiko.

Emakumeak bere burua subjektu gisa baieztatzen duenean lortuko da berdintasuna.

Simone de Beauvoir: Moral "Anbiguo" Baten Alde

Simone de Beauvoir-ek askatasuna, etika eta morala jorratu zituen. "Bigarren Sexua" liburuan, emakumearen ambiguotasun morala aztertzen du gizarte patriarkal batean.

Moral ambiguoak erabaki moralei aurre egitean sortzen den konplexutasun etikoari egiten dio erreferentzia.

Beauvoir-ek dio askatasuna eta erantzukizuna funtsezkoak direla ambiguotasun hori gainditzeko. Genero-berdintasunaren alde egiten du eta askatasunak erantzukizuna dakarrela argudiatzen du.

Beauvoir-ek arau sozialak zalantzan jartzera eta bizitzan benetakotasuna bilatzera gonbidatzen gaitu.

TERMINOAK

Feminitatea: Historian zehar, emakumea gizonaren mende egon da. Beauvoir-ek kategoria hori ukatzen du, ez baitu uste gizakiok esentzia bat dugunik. Feminitatea gizarteak ezarritakoa da.

Destinoa/Patua: Beauvoir-ek patuaren kontzeptua kritikatzen du. Gizakia bilakaera historiko bat da. Askatasuna destinoaren eta biologiaren gainetik jartzen du.

Emakumea: Simone de Beauvoir-en arabera, emakumea ezin da biologikoki definitu. Gizona izan da gizakia definitzeko erreferentzia. Emakumea "bestea" da, objektua. Kulturak ezarritako femeninoaren kontzeptua oinarritzat hartuta eraikitzen dute emakumeek euren burua.

Sexuen arteko borroka: Simone de Beauvoir-en arabera, sexuen arteko borroka gizonen eta emakumeen arteko desberdintasunek sortzen dute. Gizarte-egiturek genero-rolak mantentzen dituzte. Borroka horrek genero-berdintasuna bilatzen du.