Ilustrazioa eta Zoriontasuna Filosofian: Kant, Agustin eta Akinokoa

Ilustrazioa: Ezaugarri Orokorrak eta Eragina

Ilustrazioa XVIII. mendeko pentsamendu-mugimendu garrantzitsua izan zen, arrazoian eta gizateriaren hobekuntzan oinarritutakoa. Pertsonak modu kritiko, autonomo eta analitikoan pentsatzen ikastea sustatu zuen, eta zientzia eta hezkuntza erabiliz gizakien bizi-baldintzak hobetzeko aukera zegoela uste zuen. Garapenaren ideia indartu zen, belaunaldiz belaunaldi lorpenak pilatu eta gizartea etengabe hobetuko zela sinetsita.

Ilustrazioak liburuen erabilera handitu zuen, entziklopediak eta hiztegiak argitaratuz, eta derrigorrezko hezkuntzaren aldeko ideiak ere bultzatu zituen. Deismo izeneko erlijio-ikuspegia zabaldu zen, Jainkoaren existentzia onartzen zuena, baina aldi berean sinesmen tradizionalak zalantzan jartzen hasi ziren. Ideia hauek indartu ziren:

• Tolerantzia eta askatasuna.
• Ekonomian: liberalismoa.
• Politikan: giza eskubideak, legearen aurreko berdintasuna, botereen banaketa eta kontratu sozialaren kontzeptua.

Mugimendu hau Britainia Handian hasi zen, liberalismo eta deismoarekin lotuta. Frantzian, Entziklopediaren inguruan antolatu zen eta iraultza prestatzeko ideiak sortu zituen, Diderot, Voltaire eta Rousseau bezalako pentsalariekin. Prusian, despotismo ilustratua nagusitu zen: gobernu zentralizatua izan arren, kultura eta modernizazioaren aldeko erreformak egin ziren. Garai honek Mendebaldeko historian ideia garrantzitsuak utzi zituen, hala nola, herriaren boterea, konstituzioak eta askatasun-eskubideak.

Kant eta Ilustrazioa: "Sapere Aude!"

Kanten arabera, Ilustrazioa gizakiak bere "adingabetasunetik" ateratzea da, hau da, bere arrazoia modu autonomoan erabiltzen hastea eta beste batzuen kontrol edo aginduetatik askatzea. Adingabetasun hori ez dator burugabekeriatik, baizik eta alferkeria eta koldarkeriatik; askok nahiago dute beste batzuen esanak jarraitu pentsatzea eta erabakiak hartzea beraien gain hartzea baino. Horregatik, Kantek “Sapere aude!” edo “Ausartu zaitez pentsatzera!” leloa proposatzen du, pentsamendu kritiko eta aske baten alde eginez, autonomia eta askatasuna bultzatuz. Beraz, Ilustrazioa adimena eta borondatea askatzeko prozesu bat da, non pertsonak bere kabuz pentsatu eta erabaki behar duen.

Kanten arabera, Ilustraziorako bi oztopo nagusi daude:

• Barnekoak: beldurra, alferkeria eta koldarkeria.
• Kanpokoak: erlijio-tutoretzak, gobernuaren kontrolak eta tradizioek sortzen dituzten mugak, horiek guztiek pentsamendu autonomoa oztopatzen baitute.

Horiek gainditzeko, Kantek argi esaten du gizakiak askatasuna izan behar duela pentsatzeko eta bere iritziak adierazteko, beste inoren menpe egon gabe.

Kantentzat, Ilustrazioa ez da soilik ezagutza gehiago lortzea; pentsamendu autonomoa izatea eta erantzukizunez bizitzea da. “Sapere aude!” esaldian laburbiltzen dira Ilustrazioaren ideia nagusiak: askatasuna, autonomia, erantzukizuna eta burujabetza. Azken batean, gizakiak bere adimena modu kritiko eta askean erabiltzea da helburua.

Zoriontasuna Erdi Aroko Filosofian

San Agustin Hiponakoa

San Agustin Hiponakoak, Patristikako pentsalari handienetako batek, zoriontasunaren gaia ikuspegi guztiz erlijioso batetik jorratu zuen. Berarentzat, ondasun materialak iragankorrak dira eta ezin dute benetako zorionik eman. Ondasun iraunkorrak, ordea, Jainkoarekiko harremana bezala, benetako zorionaren sorburu dira. Agustinek baieztatzen zuen: "Jainkoaren jabe dena zoriontsua da", zeren Jainkoa aurkitzean bakarrik, betiereko ongia, arimak bakea eta betetasuna aurki zitzakeela uste baitzuen. Bere Aitorpenak lanean, bere zorion-bilaketa pertsonala kontatu zuen, eta horrek eraman zuen mundu-plazerrak atzean uztera eta benetako gogobetetasuna Jainkoarengan bakarrik dagoela aitortzera.

Tomas Akinokoa

Tomas Akinokoak ere, Eskolastikako ordezkariak, zorionaz hausnartu zuen, baina fedea eta arrazoia uztartzen zituen ikuspegi batetik. Aristotelesek inspiratuta, Akinok azken zoriona Jainkoarengan dagoela esan zuen, baina gizakia harengana bere adimena garatuz eta bertuteak landuz hurbil zitekeela defendatu zuen. Agustinek zoriona Jainkoaren opari gisa ikusten zuen bitartean, zeinera Jainkoaren fedearen eta graziaren bidez iristen baikara, Akinok planteatzen zuen arrazoimenak eta giza ekintzek zeregin garrantzitsua dutela zorion horretarako bidean. Beste autore batzuek ere, hala nola Boeciok, gai honi ekarpena egin zioten, adieraziz benetako zoriona ez dagoela aberastasunen edo zoriaren menpe, baizik eta barne-ondasunen mende, hala nola jakinduriaren eta bertutearen mende.

Ondorioak

Pentsalari hauek zenbait alderditan ezberdinak diren arren, bat datoz zoriontasuna ez dagoela materialean, baizik eta goraxeago eta betierekoago den zerbaitetan. Erdi Aroko filosofiak zoriontasuna gizakiaren helbururik handiena bezala aurkezten du, baina ez lortzen erraza den zerbait bezala: esfortzua, hausnarketa eta jainkozkoarekiko lotura eskatzen ditu.

Laburbilduz, Erdi Aroko filosofoentzat zoriona posible da, baina munduko plazerrak gainditzen ditu. Betetasun egoera bat da, Jainkoarengana bideratuz eta bertutea praktikatuz bakarrik lortzen dena. Ondare horrek benetan zoriontsu egiten gaituenaz hausnartzeko inspirazioa izaten jarraitzen du.