Etika eta Morala: Oinarrizko Kontzeptuak eta Ikuspegiak

Morala eta Etika: Oinarrizko Kontzeptuak

• Morala:

  • Gizarteak zer den on edo gaizki jotzen duen arau eta balioen multzoa da.

  • Gure portaera zuzentzen duten ohiturak eta arauak dira.

  • Kultura bakoitzaren araberakoa da; ez da beti berdina guztiontzat.

• Etika:

  • Moral horren inguruko hausnarketa filosofikoa da.

  • Galdera hauek jorratzen ditu: Zer da ondo egotea? Zergatik egin behar dugu zuzena?

  • Etikaren bidez moral desberdinak kritikoki aztertzen ditugu eta printzipio unibertsalak bilatzen saiatzen gara.

• Etikaren hiru funtzio nagusiak:

  1. Kontzeptuak argitu: Ongia, zoriontasuna, bertutea...

  2. Morala arrazoitu: Zergatik dira onak edo txarrak ekintza batzuk?

  3. Erabilera praktikoa: Teknologia, bioetika, ingurumenaren etika...

Kontzientzia eta Judizio Morala

• Kontzientzia morala: Pertsonak bere ekintzak moralki epaitzeko duen gaitasuna da.

  • Gure ekintzek ondorio onak ala txarrak dituzten, eta horien bidez nola jokatu erabakitzen dugu.

• Moralaren garapena (Kohlbergen arabera):

  1. Maila prekonbentzionala: Haurrak zigor edo sariaren arabera jokatzen du.

  2. Maila konbentzionala: Arauen eta gizartearen onespenaren arabera jokatzen da.

  3. Maila poskonbentzionala: Pertsona bere printzipio moral propioetan oinarritzen da, nahiz eta arauekin kontraesanetan egon.

• Judizio morala egiteko 3 osagai:

  1. Intentzioa (zer asmorekin egiten den)

  2. Ekintza bera (zer egiten den)

  3. Ondorioak (zer gertatzen den horren ondorioz)

Arau Moralak eta Kanten Ikuspegia

• Kantek bi motatako agindu moral bereizten dituzte:

  1. Inperatibo hipotetikoak: Baldintzazkoak dira; “zerbait nahi baduzu, egin hau”.

  2. Inperatibo kategorikoak: Baldintzarik gabe bete behar diren arauak dira; “bete beti, guztiontzat egokia balitz bezala”.

Kantentzat ekintza bat morala da betebeharrez egiten bada, ez onurarengatik edo beldurragatik.

Ongia, Bertutea eta Zoriontasuna

• Grezia zaharrean, etikaren helburua zoriontasuna zen. Hori lortzeko, bizitza bertutetsua izan behar da.

• Sokrates: Ez dago benetako zoriontasunik bertuterik gabe. Jende gaiztoa ez da benetan zoriontsua.

• Platon: Arimaren harmonia behar da zoriontasunerako.

• Aristoteles: Erdibidearen bertutea defendatzen du; ez muturreko jarrerarik.

Betebeharra eta Morala Kanten Arabera

• Kantentzat, ekintza zuzena ez da zertan zoriontsua izan behar.

• Gizakiok arrazoia dugu, eta horri esker betebeharra ulertu eta bete dezakegu.

• Moralaren oinarria ez da zoriontasuna, baizik eta betebehar morala.

Unibertsalismoa eta Erlatibismoa Etikan

• Unibertsalismoa:

  • Balio moral batzuk guztiontzat baliagarriak eta egokiak dira.

  • Adibidez: gizaki guztiak errespetatu behar dira.

  • Kant eta Giza Eskubideak ikuspegi hau babesten dute.

• Erlatibismoa:

  • Balio moralak kulturaren, gizartearen edo pertsonaren arabera aldatzen dira.

  • Ezin da esan balio moral bakar bat guztiontzat egokia denik.

  • Subjektibismoa: Norberaren iritzia da egia bakarra.

  • Erlatibismo motak:

    • Emotibismoa: Moralaren inguruko esaldiak emozioen adierazpenak besterik ez dira.

Etika Unibertsal Minimoa: Victoria Camps

• Proposatzen du etikak gutxieneko printzipio unibertsal batzuk eduki behar dituela, bizikidetza posible egiteko.

• Ez da moral guztien gainetik egotea, baizik eta oinarri etiko komunak bilatzea:

  • Bizitza duina.

  • Justizia.

  • Errespetua.

  • Askatasuna.

• Gizarte globalizatuan, kultura desberdinen arteko elkarbizitza posible izan dadin, gutxieneko balio partekatuak behar dira.