Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Filosofia Mundu Modernoan

Modernitatea Erdi Aroa amaitzean hasten da eta XVIII. mendearen amaieran kokatzen dugu, iraultza zientifikoarekin batera. Aro honetan Koperniko, Kepler, Galileo eta Newton nabarmentzen dira.

Zientziaren eta epistemologiaren garapena

Zientziaren metodo esperimentalak hipotesiak esperimentuen bidez errealitatearekin konparatuz garatzen zituen teoriak. Unibertsoaren ikuskera ere aldatu egin zen: eredu geozentrikotik eredu heliozentrikora.

Aro honetako filosofia ezagutzearen teorian (epistemologia) zentratuko da batez ere; ezagutzen duen subjektua izango da filosofiaren erdigunea, ez natura.

Arrazionalismoa

Europa kontinentalean garatu zen. Descartesek zientzia garatzeko guztiz ziurra zen ezagutza topatu nahi zuen:

• Zalantzan

Zer da Jakitea?

Jakin eta jakintza hitzak, ezagutu eta ezagutza hitzen sinonimotzat jo daitezke. Galdetzen dugu zer ote diren bizi ahala topatzen ditugun objektu horiek guztiak, eta zer den objektu horien guztien multzoa: errealitatea. Gu geu nor garen galdetzen dugu, eta nor diren gurekin bizi direnak. Hori guztia zergatik existitzen den galdetzen dugu, eta zergatik dagoen modu batean antolatuta, eta ez beste batean. Galderek errealitateaz jabetzera garamatzate, hura gure egiteko, adierazteko eta geinerakoei haren berri emateko; sistematizatzeko eta gure tradizio kulturalean eransteko. Jakintzak historikoak dira ezinbestean. Izan ere, errealitatearen berri ematen saiatzen dira eta errealitate horretan gertatzen diren aldaketei lotuta.

Jakintza-

ARIMA: Gizakia gorputz eta arimaz osaturik dago eta haien arteko lotura substatziala da. Gorputzaren ezaugarri esentzial guztiak jasotzen dituena da eta gorputzari bizia ematen diona. Arimaren hiru maila bereizi zituen: Begetatiboa, sentipenezkoa eta arrazionala.

ARRAZOIA: Bere filosofia praktikoan, etika-eudaimonista azaltzen digu arrazoia, konkretuko, bertute dianoetikoetan sailkatzen digun. Arima arrazionala dela berezko arima dugun bakarra eta pentsamenduaren bidez ematen dela.

BERTUTEA: Bertuteak bikaintasuna esan nahi du. Gizakiak ditugun posibilitateak ahalik eta hobekien gauzatzeko ohitura da bertutea, hau da, arimaren funtzio bat ongi betetzeko joera. Bertutea ez da jaiotzetik dugun gauza bat, ikasi egiten dena baizik. Bi mota bereizi...

Filosofiaren Oinarrizko Ezaugarriak

Filosofiaren Irizpide Nagusiak:

1. Filosofiak erantzun arrazionalak bilatzen ditu, mitoetan eta tradizioan oinarritutako azalpenak onartzen ez dituelako. Filosofatzen dugunean, argudiatutako azalpenak aurkitu nahi ditugu, gure erantzunak justifikatzeko.
2. Filosofiak erantzun unibertsalak lortu nahi ditu, egiten ditugun galdera nagusiei buruzko azalpen orokorrak izango direnak. Filosofiaren eta gainerako jakintzen arteko aldea da jakintza horiek errealitatearen arlo bereziak aztertzen dituztela. Filosofiaren helburua jakintza oso bat lortzea da, gai jakinak eta espezifikoak baino harago doana.
3. Filosofiaren galderak errotikoak dira, funtsezko erantzunak eta gauzen zentzu sakonak aurkitzen saiatzen direlako. Filosofatzen

Platonen Ideien Teoriaren kritika: Hilemorfismoa

Platonek eta Aristotelesek errealitatea ezagutu daitekeela diote, eszeptizismoa baztertuz. Dena dela, ontologia desberdinak dituzte biek.

Errealismoa vs Idealismoa

Platonen arabera, mundu sentikorra ez da benetako errealitatea. Aristotelesen arabera, aldiz, errealitate substantziala eta errealitate akzidentala daude:

• Errealitate substantziala: Zenzumenez hautematen dugun errealitatea (1. substantzia) eta esentzia unibertsalak (2. substantzia).
• Errealitate akzidentala: Hautematen diren ezaugarriak (kolorea, kantitatea...).

Platonen idealismoaren aurrean, Aristotelesek errealismoa defendatu zuen.

Teoria hilemorfikoa eta aldaketa

Platonek mundu sentikorraren aldaketak azaltzeko, mundu hori kopia bat dela...

Sofistak eta Atenasko Demokrazia

Atenasko sistema politiko nagusia demokrazia zenean, herritarrek batzar politikoetan hitz egiteko aukera zuten, eta beraien betebeharra zen foroetan eztabaidatzea, entzutea eta erabakitzea. Komunitatean bizitzeko, arrakasta izateko eta nork bere interesak babesteko, argudio sendoak erabiltzen jakin behar zen. Egoera horretan hartu zuten indarra sofistek. Izan ere, hauek kanpotarrak zirenez, ez zuten foroetan parte hartzeko eskubiderik, eta erretorika eskolak eta elkarrizketa metodoak saltzen zizkieten herritarrei.

Sofisten Pentsamendua eta Erlatibismoa

Sofisten iritziz, Naturak (Physis) ez luke ikergai izan behar, gizakiak kontrolatu ezin duelako. Beraz, unibertsoari buruzko gogoetak baztertu eta arazo berriak...

Nihilismoa eta Jainkoaren Heriotzaren Ondorioak

Nihilismoa Jainkoaren heriotzaren ondorio da. Une horretara arte indarrean egon diren balioak, gizakiari babesa eta argibidea ematen zizkiotenak, bertan geratuko dira itota. Kristautasunak pairatzeko gomendatzen die nahigabean eta itolarrian bizi direnei; horregatik, mantasuna hartzen dute bizi-eredutzat.

Historiako urrats guztiek helmuga zehatz bat dutela pentsatzen dugu. Historiako gertakariek halako helbururik ez dutela ikustean, etsipena sortzen da, geroago sumina, eta amaitzeko nihilismoaren sentikizunak. Gizakia ohartzen da munduak azalpenik ez duela. Gizakiak idealismoak bizitzarekiko sortzen duen hutsalkeria faltsuan sinesten ez duelarik, baiezkoa eman behar dio bizitzari, gogo biziz eta...

Tractatus Logico-Philosophicus: Helburua eta Egitura

Tractatus liburuaren helburua egia logikoaren izaera argitzea eta munduaren egitura ezagutzea izango da. Horretarako, hizkuntza ideala bilatuko du, logika-matematika oinarri gisa izango duena hain zuzen ere.

Liburuaren banaketa

Liburua bi zati nagusitan bana genezake:

• Mundua, pentsamendua eta hizkuntza.
• Proposizio egiazkoak, zentzudunak eta pseudo-proposizioak.

Hizkuntzaren, Pentsamenduaren eta Errealitatearen arteko Erlazioa

Liburu honetan planteatzen den ideietako bat hizkuntzaren, pentsamenduaren eta errealitatearen arteko erlazioa da, eta hala, muga berberak dituztela erakutsiko digu. Wittgenstein-en hitzetan, hizkuntza perfektuak gertakariak deskribatzen dituen proposizio edo esanahiak ditu,...

Platonen ideien teoriaren oinarriak

Haitzuloaren mitoaren oinarrian eta Platonen pentsamendu osoaren oinarrian ideien teoria dago. Honen arabera, gobernante filosofoa izateko ideiak ezagutu behar dira, eta ezagutza hori kontzeptuen bitartez biltzen da. Mundu fisikoa mugikorra denez, benetako ezagutza aldaezina den eremu batean kokatu behar da: mundu ulergarrian edo ideien munduan.

Bi munduen bereizketa

Hau guztia kontuan hartuz, Platonek bi mundu bereizten ditu:

• Ideien mundua: Bertan ideiak kokatzen dira; aldaezina da eta jakituria adierazten du. Haitzuloaren mitoarekin parekatuz, kanpoko aldea litzateke.
• Gauza sentigarrien mundua: Mundu honetan gauza sentigarriak daude (zentzuen bitartez hautematen direnak); aldakorra da eta ez du jakituria adierazten.

Descartes: Askatasuna eta grinak

Descartes-en gizakiaren ikuspegia: askatasuna eta grinak. Descartes, bere metafisikan oinarrituz, zalantza sortzen du: inperfekzioagatik eta askatasunagatik. Inperfekzioaren zalantza zalantza izateagatik sortzen da; eta hori baieztatzeko perfekzioaren ideia erabiltzen da.

Perfekzioaren ideia eta ideien motak

Perfekzioaren ideia ezagutzeko hiru ideia mota hartzen dira kontuan:

• Faktizioak
• Innatak
• Adventiziak

Hori kontuan hartuta, innatak dira perfekzioaren ideiak; hau da, gure barruan betidanik egon diren ideiak.

Askatasunaren zalantza eta ekintza

Askatasunaren zalantza gizakiak nahi duena egiten duelako sortzen da. Gainera, gizakiak ekintzak egiten dituela ere esaten da. Ekintza horiek nahita edo nahigabe egin daitezke....