Aristotelesen Filosofia: Hilemorfismoa, Etika eta Politika
Hilemorfismoa eta ezagutzaren teoria
Aristotelesek zentzumenen bidezko ezagutza eta ezagutza arrazionala bereizi zituen, baina balorazio ezberdinekin: zentzumenak ezagutza jasotzeko iturria dira. Zentzumenen bidez objektu singularrak eta zehatzak hauteman ditzakegu; ezagutza arrazionalaren bitartez, aldiz, gauza zehatzen esentzia unibertsalak jaso ditzakegu.
Zentzumenen bidez errealitate partikularrak eta hautemangarriak jasotzen ditugu, eta, ondoren, arrazoimenak kontzeptuak sortzen ditu esentzia unibertsalak adierazteko.
Sentsazioa eta esperientzia abiapuntu gisa
Sentsazioak eta esperientziak dira ezagutzaren abiapuntua; substantzien errealitatearekin harremanean jartzen gaituzte. Adimenetik lortzen dugu ezagutza sakona: substantzien kausak eta printzipioak (adibidez, kausa formala edo esentzia). Platonekin gertatzen zen bezala, Aristotelesen ustez ere ezagutzea objektuaren esentziaren berri ematea da; hortaz, ezagutza unibertsalari deritzo. Forma substantziaren baitan dagoenez, ezinbestekoa da lehenik zentzumenen bidez substantzia hautematea.
Politika eta Etika: Giza jokabidearen zientzia
Aristotelesen etika eta politika giza jokabide ona, justua eta zoriontsua aztertzen duten zientzia praktikoak dira:
- Etika: Banakako mailan eragiten du.
- Politika: Komunitate edo estatu mailan eragiten du.
Etikaren helburua politikan burutzen da. Gizakia animalia politikoa da; bere izateko modua soziala da eta polisean bakarrik aurki dezake zoriona. Ez dago moral indibidualik polisetik banandua.
Bertutea eta Justizia
Morala jakintza teoriko hutsa baino gehiago da: praktika bat da. Gizakia ez da automatikoki ona bihurtzen jakintsua izateagatik; bere bertutea behin eta berriz aktualizatu behar du. Eginaren eginez bilakatzen gara neurritsu eta zuzen. Bertutea ohitura onen ondorioa da.
Justizia bi modutara uler daiteke:
- Legeari obeditzea, ohiturak sortzen baititu.
- Ondasunen banaketa zuzena.
Bere politikan, Aristotelesek esklabotza naturaltzat jotzen du, esklaboak tresna bizidun gisa definituz.