Unibertsitatea mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gastu Kengarriak

Gastu kengarriak laguntza teknikoa emanda edo ondasun higigarriak negozioa edo meatzeak errentatu edo azpierrentatuta lortzen diren etekinei soilik aplikatzen zaizkie. Oro har, etekinak lortzeko beharrezko gastuak ken daitezke eta, hala badagokio, diru-sarreren iturri diren ondasun edo eskubideen narriaduraren edo hondatzearen zenbatekoa.

Printzipio Kontableak: funtzionamenduan dagoen enpresa, sortzapena, uniformetasuna, ez konpentzatzea, garrantzi erlatiboa eta zuhurtasuna.

Lan Merkatua

67 urtera artekoak dira potentzialki aktiboak diren pertsonak. Gu, lan merkatua ikuspuntutik, ez gara aktiboak, ez gaudelako aktiboki lana bilatzen. Hortaz, nahiz eta 16-67 urte tartean egon, lan bila ez gaudenez, ez gara aktiboak izango.

Definizio Nagusiak

• Biztanle potentzialki aktiboak: lan-merkatuan parte hartzeko aukera duten pertsonak, normalean 16 urte eta gehiagokoak. Biztanle potentzialki aktiboak = Aktiboak + Ez aktiboak.
• Biztanle aktiboak: lanean dauden pertsonen eta langabezian baina lan bila aktiboki ari direnen batuketa da.
• Biztanle ez aktiboak: 16 urte edo gehiago dituztenak eta landunak edo langabetuak ez direnek osatzen dute.
• Desanimatuak (etsituak): langabe bezala kontuan hartu beharko lirateke “benetako” langabezia-

Frankizia

Kontratu honen bidez, enpresa batek (frankiziatzaileak) beste bati (frankiziatuari) produktu edo zerbitzu bat merkaturatzeko eskubidea ematen dio, esparru geografiko zehatz baten barnean eta ordainsari ekonomiko batzuen truke. Frankizia-kontratuaren ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Frankiziatua da negozioaren jabea eta, beraz, inbertsioak egiten dituena.
• Frankiziatzaileak izena, marka, presentazio eta diseinu komun bat ematen dizkie denda frankiziatuei. Gainera, dagokion know-how eta laguntza teknikoa ematen ditu.
• Frankiziatuak frankizia horren esklusibitatea du eremu geografiko mugatu batean.
• Frankiziatuak frankiziatzaileari ordainketa ekonomikoak egin behar dizkio.

Frankiziatzailearentzat, frankiziaren bidez hazkunde eta garapenerako aukerak...

Sarrera: Tributua eta Gastu Publikoak

Tributua izaera hertsakorra duen diruzko prestazioa da, Estatuak edo ente publiko batek ezarritakoa, gastu publikoak finantzatzeko. Bi ezaugarri nagusi ditu: Hertsakortasuna eta gastu publikoak edo behar kolektiboak finantzatzea.

Tributuaren ezarpenak ezin ditu hiritarren eskubideak kaltetu, eta hiritarrei eskaini behar zaizkien zerbitzuak finantzatzeko ezarri behar dira. Espainiako Konstituzioaren I. tituluko II. kapituluan, «Espainiarren eskubide eta askatasunak» atalean, tributuen oinarri konstituzionalak arautzen dira, 31. artikuluan:

• 31.1. Denek gastu publikoen sostengura lagunduko dute, bakoitzaren gaitasun ekonomikoaren arabera, berdintasun eta aurrerakotasun oinarriak dituen tributu sistema justu

1. Atala: Gizarte Zerbitzuen Izaera

a) Gizarte Zerbitzuen definizioa

b) Ongizate-Estatua: Eskubide Sozialak eta Gizarte Zerbitzuak

• Ongizate Estatuaren bilakaera
  • Giza Eskubideen Aitorpen Unibertsala
• Eskubide Sozialak eta Herritartasuna
• Ongizate-Estatuaren krisia eta berregituraketa

2. Atala: Gizarte Zerbitzuak Historian Zehar

a) Gizarte Zerbitzuak eta Gizarte Langintza

• Gizarte Langintza, Behartsutasuna eta Ongizate Estatua
• Erakunde Eskuzabalak
• Gizarte Zerbitzuen Instituzionalizazioa
• Behartsutasunaren aurkako borrokaren porrota
• Gizarte Zerbitzuen erreforma atzerakoia
• Gizarte Zerbitzuen III. Bidea

b) Gizarte Zerbitzuen Sare Publikoa

• Frankismoaren azken urteak (1960-1978)
• Garai Konstituzionala
  • Trantsizio Politikoaren Garaia (1978-1982)
  • Gizarte Zerbitzuen Garapenaren

Euroaren sorrera eta garapena

Abiapuntua eta lehen urratsak

• Abiapuntua: Merkatu Bakarra (EAB 1986; martxan jarri 1993).
• Diru-sistema indartzea: moneten arteko parekidetasuna (% 2,5eko tartean).
• Moneta berriaren izena (1994): Euroa.

Bateratzeko irizpideak (Maastrichteko Ituna)

Europar Batasunaren Itunak edo Maastrichteko Itunak ezarritako baldintzak:

• Inflazioa: herrialdeko inflazio-tasa ezin zen izan prezio egonkorrenak zituzten hiru estatu kideen batez bestekoa baino 1,5 puntu handiagoa.
• Interes-tasak: epe luzerako interes-tasak ezin zuen gainditu prezio egonkorrenak zituzten hiru estatu kideen batez bestekoa 2 puntutan baino gehiagotan.
• Defizit publikoa: urteko defizit publikoa ezin zen izan Barne Produktu Gordinaren (BPG) % 3 baino handiagoa.
• Zor publikoa:

Enpresa Estrategia

Enpresa estrategia enpresa batek enpresa-helburu bat lortzeko egiten duen maniobra, taktika edo ekintza-plana da. Estrategia deritzo enpresa batek egin beharreko ekintzei eta ekintza horietarako erabil ditzakeen baliabideei buruz enpresak har ditzakeen erabakien multzoari. Horren guztiaren helburua arrakastarekin lotutako enpresa-helburu batzuk lortzea da, zenbait mailatan.

Estrategia Mailak

Europako Ekonomia Lankidetzarako Erakundea (EELE)

• Sorrera urtea: 1948
• Marshall Planaren onduradunak ziren herrialdeak
• Marshall Planaren laguntza administratzeko eta koordinatzeko

Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundea (ELGE)

• Sorrera urtea: 1960
• EELE-ren ordez sortutako erakundea, AEB, Kanada, Australia eta Japonia sartzean
• Helburuak: politika makro-ekonomikoetan akordioak bilatzea & garapen bidean zeuden herrialdeei eman beharreko laguntzak koordinatzea

BENELUX

• Merkatu Batasuna: Belgika, Herbereak eta Luxenburgo

Europako Erkidegoak

• Ikatz eta Altzairuaren Europako Erkidegoa (IAEE): 1951
• Energia Atomikoaren Europako Erkidegoa (IAEE): 1957
• Europako Ekonomia Erkidegoa (EEE): 1957
• Helburuak:
  • merkatu batasuna
  • ekonomia- eta diru-batasuna
  • batasun politikoa

Europako

Mendebaldeko ekonomien hazkundea: Europako ekonomia-mirariak

• Noiz? Bigarren Mundu Gerraren ondoren, 50. eta 60. hamarkadetan.
• Non? Europako Mendebaldeko ekonomia kapitalistetan.
• Zelako hazkundea? BPG-aren % 4-5 (1973ko krisiaren ondoren, % 2,5).
• Zergatik?
  • a) Eskaintza:
    • Erregaien eta lehengaien prezio merkea.
    • Berrikuntza teknologikoak – hirugarren industria iraultza (informatika, mikroelektronika, telekomunikazioa...) - herrialdeen arteko transferentzia teknologikoak.
  • b) Eskaria:
    • Ekonomiaren irekiera-maila altuagoa: NDF & GATT.
    • Keynesianismoaren hasiera eta garapena.
    • Keynesianismoa:
      • Zer da? Politika ekonomiko bat.
      • Zeintzuk dira bere helburuak? Enplegu osoa eta egonkortze soziala.
      • Non? Merkatu libreko sistemetan, hau da, mendebaldeko ekonomia kapitalistetan.