Euroaren Sorrera eta Funtzionamendua, eta Europar Esparru Ekonomikoa

Ekonomia29 api. 20255,28 KB

Euroaren sorrera eta garapena

Europar Batasunaren Itunak edo Maastrichteko Itunak ezarritako baldintzak:

Inflazioa: herrialdeko inflazio-tasa ezin zen izan prezio egonkorrenak zituzten hiru estatu kideen batez bestekoa baino 1,5 puntu handiagoa.
Interes-tasak: epe luzerako interes-tasak ezin zuen gainditu prezio egonkorrenak zituzten hiru estatu kideen batez bestekoa 2 puntutan baino gehiagotan.
Defizit publikoa: urteko defizit publikoa ezin zen izan Barne Produktu Gordinaren (BPG) % 3 baino handiagoa.
Zor publikoa: zor publiko osoa ezin zen izan BPGaren % 60 baino handiagoa (salbuespenekin).
Truke-tasaren egonkortasuna: monetak Europako Diru Sistemaren (EDS) truke-tasen mekanismoaren barruan ezarritako fluktuazio-marjina arruntak errespetatu behar zituen, gutxienez aurreko bi urteetan, debaluaziorik gabe.

Euroguneko lehen estatuak: Alemania, Austria, Belgika, Espainia, Finlandia, Frantzia, Irlanda, Italia, Luxenburgo, Herbehereak eta Portugal. (Grezia 2000n sartu zen; Suedia, Erresuma Batua eta Danimarka kanpoan geratu ziren).
Europako Banku Zentrala (EBZ) sortzea.

Euroa sortu (1999): banku-eragiketetarako eta kontabilitaterako moneta gisa.
Euroa zirkulazioan (2002/01/01): euro billeteak eta txanponak zirkulazioan jarri ziren.
Euroa moneta bakar gisa (2002/03/01): estatuetako moneta zaharrak erabat ordezkatu zituen.

Geroago beste estatu batzuk Eurogunean sartu dira: Eslovenia, Zipre, Malta, Eslovakia, Estonia, Letonia eta Lituania.

Europako Banku Zentralak (EBZ) eta Europar Batasuneko estatu kide guztietako banku zentral nazionalek osatzen dute.

Independentzia: EBZ independentea da erakunde politikoetatik.
BZESren funtzioak betetzen ditu Eurogunerako.
Helburu nagusia: prezioen egonkortasuna bermatzea (inflazioa % 2tik behera baina hurbil mantentzea epe ertainera) eta, helburu horri kalterik egin gabe, Batasunaren politika ekonomiko orokorrei laguntzea.
Beste eginkizun batzuk:
- Euro billeteak jaulkitzeko eskubide esklusiboa izatea (estatu kideek txanponak jaulkitzen dituzte, EBZk onartutako kopuruan).
- Nazioarteko moneta-lankidetzan parte hartzea.
- Finantza-sistemaren egonkortasuna zaintzen laguntzea eta banku-sektorearen zuhurtziazko gainbegiratzea egitea.

Estatu kideen arteko merkataritza erraztea, moneta-trukearen oztopoak eta kostuak desagertu direlako.
Transakzio-kostuak ezabatzea enpresentzat eta herritarrentzat.
Moneten arteko truke-tasen gorabeheren ziurgabetasuna desagertzea.
Finantza-merkatuen integrazioa eta finantza-erakundeen arteko lehia handitzea.
Prezioen egonkortasuna handitzea, EBZren politika antiinflazionistei esker.
Ekoizleen arteko lehia areagotzea prezioen gardentasun handiagoagatik, kontsumitzaileen onurarako.

Europako Merkataritza Libreko Erkidegoa (EFTA) 1960an sortu zen.

Helburua: Kideen arteko merkataritza askeko gunea sortzea, Europar Ekonomia Erkidegoaren (EEE, gero EB) Merkatu Bakarraren alternatiba gisa.
Kide historikoak: Austria, Danimarka, Norvegia, Portugal, Suedia, Suitza eta Erresuma Batua izan ziren sortzaileetako batzuk. Geroago Finlandia, Islandia eta Liechtenstein batu ziren. Kide gehienek EFTA utzi dute EBn sartzeko.

1992an sinatutako akordioa da, 1994an indarrean sartu zena.

EBko Merkatu Bakarra EFTAko herrialdeetara zabaltzea (Suitza izan ezik, erreferendumean aurka bozkatu baitzuen).
Salgaien, pertsonen, zerbitzuen eta kapitalen joan-etorri askea ("lau askatasunak") bermatzea EBko eta EEE/EFTAko estatu kideen artean.
Merkatu Bakarrari lotutako EBko zenbait politikaren aplikazioa EEE osoan: lehia, ingurumena, kontsumitzaileen babesa, ikerkuntza eta garapena, hezkuntza, gizarte-politika, etab.

Gaur egun, EEEk Europar Batasuneko estatu kide guztiak eta EFTAko hiru estatu (Islandia, Liechtenstein eta Norvegia) biltzen ditu.