Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Merkatuen Ezaugarriak

Hauek dira kontuan hartzeko ezaugarri nagusiak:

1. Enpresa-kopurua

Faktorerik garrantzitsuena da, prezio-ezarpena baldintzatzen duen ezaugarria baita.

2. Eragina Prezioan

Ezaugarri horrek lotura zuzena du enpresa-kopuruarekin. Enpresa-kopurua zenbat eta handiagoa izan, orduan eta txikiagoa izango da enpresen eragina prezioan, eta alderantziz.

3. Desberdintzea

Produktu baten kontsumitzaileak bereizteko moduko ezaugarrien bat baldin badu, produktu berezitua edo desberdindua dela esaten da; bestela, berriz, produktua homogeneoa izango da.

4. Lehiaren Intentsitatea

Enpresek merkatuan aritzeko erabiltzen dituzten tentsio-mailak nahiz merkataritza-politikoek osatzen dute, hain zuzen, lehiaren intentsitatea.

5. Gardentasun-maila

Saltzaileek...

Lehentasunen ezaugarriak

1) Betetasun

Ezaugarri honek suposatzen du bi ondasun saskiren aurrean kontsumitzailea beti izango dela gai

lehentasun orden bat ezartzeko. Horren ondorioz, zalantzetan dauden kontsumitzaileak ez dira

kontuan hartuko.

2) Iragankortasuna (trantsitibitatea)

Ezaugarri honek suposatzen du kontsumitzaileak haien lehentasun ordenarekin koherenteak direla.

3) Ez-saturazioa

Ezaugarri honek suposatzen du kontsumitzaileak ez da inoiz asetzen, alegia, kontsumitzaile honek

beti nahiago duela ondasun kantitate batetik gehiago izatea gutxiago baino.

• Kapital fisikoa: gizakien beharrizanak asetzeko kapital ondasunak dira.

• Giza kapitala: lanaren etekina areagotzen duten heziketa eta lan esperientzia dira.

• Finantza kapitala: kapital...

MERKATU MOTAK

Lehia Perfektuko Merkatuak

Merkatu-ekonomia ideal edo perfektuan, ondasunak eta zerbitzuak borondatez trukatzen dira merkatuak finkatutako prezioan, eskaintza-eskarien legeen funtzionamendu askearen ondorioz. Egoera horretan, enpresa bakar batek ere ez du prezioan eragina izateko adinako ahalmena; beraz, enpresa guztiak berdintasunezko baldintzetan aritzen dira lehian.

Horrela funtzionatzen dute, esaterako, asteroko azokek, arraina saltzeko lonjek eta tomateen merkatuak.

Lehia Perfektuaren Ezaugarriak

Lehia perfektuko merkatuan sartzea oso erraza da. Hona hemen merkatu horren ezaugarri nagusiak:

• Sartzeko eta irteteko erraztasuna. Ez dago lege-mugarik jarduera egin ahal izateko, eta ekoizpen-ondasunetan (makinak, ordenagailuak, lur sailak,

1. Merkatuaren Oinarriak eta Hornitzaileak

1.1. Merkatuaren Elementuak

Merkatuak hiru elementu nagusi ditu:

• Saltzailea
• Eroslea
• Produktua

Forma ugari har ditzake: leku fisikoa, Internet, edo harreman pertsonalak.

1.2. Hornitzaileak

Hornitzaileak enpresak behar dituen produktuak saltzen dizkioten beste enpresa batzuk dira.

1.3. Hornitzailearen Aukeraketa

Hornitzaileak aurkitzeko bideak:

• Feriak
• Telefono gidak
• Prentsa
• Internet

Eskaintzak baloratzeko irizpideak:

1. Prezioa
2. Kalitatea
3. Konfiantza

1.4. Hornitzaileen Erregistroa eta BEZaren Kontzeptuak

BEZ (Balanza de Valor Añadido/Gehieneko Balioaren Zerga) gobernuarena da. Enpresariek zerga kobratzen dute eta azken kontsumitzaileak ordaintzen du (zerga zeharkakoa da).

BEZaren Jasandakoa eta Bildutakoa

• Jasandako BEZa (Kengarria)

1. Merkatua eta Hornitzaileak

Erosketa egin baino lehen, hornitzaile egokiena bilatu behar da. Prozesuak honako hauek hartzen ditu barne: produktuen informazioa biltzea (prezioa, kalitatea, deskontuak, ordaintzeko moduak...), baloratzea eta hornitzailea aukeratzea.

1.1. Merkatua

Produktu horren merkatua saltzaileek eta produktu bera eskatzen duten erosleek osatzen dute. Merkatuak forma ugari har ditzake: leku fisikoa, sare informatikoak, harreman pertsonalak (adibidez, Wallapop)...

1.2. Hornitzaileak

Enpresak behar dituen produktuez hornitzeko, beste zenbait enpresa behar izaten dira, produktu horiek ekoizten dituzten hornitzaileak, alegia. Hornitzaileen merkatua ikertu behar dugu: zenbat hornitzailek fabrikatzen duten guk behar dugun produktua,...

Ekoizpen-prozesu motak

1. Banakako produkzioa

Produktu berezien edo pertsonalizatuen ekoizpenean erabiltzen da gehienetan. Mota honetako produkzio-prozesuaren adibideak dira zenbait ezkontza-eraztun edo marka batzuetako autoak (adibidez, Aston Martin etxeko auto guztiak eskuz egiten dira). Normalean, ekoizpen-prozesu hauek eskulan-intentsiboak dira eta trebetasun handiko langileak behar dituzte.

Produkzio-metodo honen alde txarrak dira ez dela erraza izaten hain langile trebatuak aurkitzea, unitateko kostu aldakorrak altuak izatea eta ekoizpenak denbora luzea behar izatea. Alde onen artean, balio erantsi handiko produktuak sortzen direla eta langileen motibazioa altua izan ohi dela nabarmendu behar da.

2. Produkzioa sortan

Talde desberdinetan multzokatzen...

Stocka eta Izakinen Kudeaketa

Stocka: Erabilia izateko zain dagoen material pilatua da. Helburua bezeroen beharrei aurre egitea da, atzerapenik sortu gabe.

Izakinen edo stockaren kudeaketa: Enpresaren eta bezeroen beharrei aurre egiteko beharrezkoak diren stock-maila egokiak ezartzeko erabiltzen diren teknika ezberdinak dira.

Zergatik da garrantzitsua stocka kudeatzea?

Stocka beharrezkoa da bezeroen beharrei erantzuteko. Izakin-gabeziak arazo teknikoak eta ekonomikoak eragiten ditu.

Zergatik optimizatu? Stock-maila bat mantentzeak kostu handia dakar enpresarentzat; beraz, ezinbestekoa da optimizazioa.

Biltegi motak

• Lehengaiena
• Bukaturiko produktuena
• Azpimultzona
• Bufferra
• Erremintena
• Aldagaiena

Kudeaketa egokia ez egitearen ondorioak

Izakin-kudeaketa egokia...

Zorrak eta haien kudeaketa

Zorra: oraingo kontsumoari etorkizuneko sarrerei esker aurre egiteko asmoz hartzen den ordainketa-obligazioa da (deuda).

Zorren kudeaketa eta interesak

Interesa: bestearen dirua alokatzearen kostua da.

• Interes finkoa: ez da aldatzen maileguaren iraupen osoan.
• Interes aldakorra: igo edo jaitsi egiten da maileguaren indarraldi osoan, erreferentzia-tasa bati lotuta baitago. Euriborra izaten da ohikoena hipoteka-maileguetan.

Mailegu baten interes-tasari interes nominala esaten zaio, finkoa zein aldakorra izan.

Maileguaren kostu osoa neurtzeko, Urteko Tasa Baliokidea (UTB) erabiltzen da:

UTBa: mailegu baten kostu osoa neurtzen duen adierazlea da, adierazle bakar batean biltzen baititu eragiketaren kostu guztiak.

Mailegu-kontratua

Mailegu-

1. Lan-merkatua

Soldata

• Besteen kontura egindako lanaren ordainsaria.
• Ekonomiaren ikuspegitik, lanaren prezioa da.
• Familien sarrera-iturri nagusia.

Soldatak zirkunstantzia hauek baldintzatzen ditu:

• Langileen errealizazio pertsonala eta profesionala.
• Familien bizi-maila (eta, ondorioz, herrialdearen bizi-maila ere bai).

1.1. Lan eskaintza eta eskaria

Orekako soldata

Eskaintzaren eta eskariaren joko askearen bidez lan-merkatuaren oreka lortzen duen soldata da.

Langileak eskainitako eta enpresek eskatutako lan-kantitateari dagokion soldata da.

Lan eskaintza

Familiek eskainitako lan-kantitatea da.

Faktore hauen araberakoa da:

• Biztanleriaren ezaugarriak: Zahartzea, lan egiten duten edo egin nahi duten pertsonen kopurua, prestakuntza, etab.
• Soldata maila: Zenbat

Pentsioaren Kalkulua eta Erretiro Adina

2027tik aurrera, erretiro-adina 67 urtekoa izango da. Hala ere, 65 urterekin har ahal izango da erretiroa, Gizarte Segurantzan 38 urte eta 6 hilabete edo gehiago kotizatu bada. Gure pentsioaren guztizkoa kalkulatzeko, honako faktore hauek hartu behar dira kontuan:

Pentsioaren Guztizkoa Kalkulatzeko Faktoreak

• Kotizazio-urteak. Langileak besteren edo norberaren konturako langile gisa sistema publikoan ekarpenak egin dituen urte-kopurua da.

• Gutxieneko kotizazio-aldia. Pentsio publiko bat jasotzeko eskubidea lortzeko, 15 urte kotizatu behar dira gutxienez. Urte-kopuru horretatik, gutxienez 2 erretiro-dataren aurreko 15 urteko aldian kotizatu behar dira.

• Oinarri arautzaileak. Erretiroa hartu aurreko 15 urteetako