Finantza Pertsonalak: Zorrak, Maileguak eta Aseguruak
Zorrak eta haien kudeaketa
Zorra: oraingo kontsumoari etorkizuneko sarrerei esker aurre egiteko asmoz hartzen den ordainketa-obligazioa da (deuda).
Zorren kudeaketa eta interesak
Interesa: bestearen dirua alokatzearen kostua da.
- Interes finkoa: ez da aldatzen maileguaren iraupen osoan.
- Interes aldakorra: igo edo jaitsi egiten da maileguaren indarraldi osoan, erreferentzia-tasa bati lotuta baitago. Euriborra izaten da ohikoena hipoteka-maileguetan.
Mailegu baten interes-tasari interes nominala esaten zaio, finkoa zein aldakorra izan.
Maileguaren kostu osoa neurtzeko, Urteko Tasa Baliokidea (UTB) erabiltzen da:
UTBa: mailegu baten kostu osoa neurtzen duen adierazlea da, adierazle bakar batean biltzen baititu eragiketaren kostu guztiak.
Mailegu-kontratua
Mailegu-kontratuaren bidez, mailegu-emaileak (normalean, finantza-erakunde bat) diru-kantitate bat jartzen du mailegu-hartzaile baten esku, eta hark hitzartutako baldintza batzuk jarraituz itzuliko du dirua.
| Mailegu-kontratu batean | Agertzen diren terminoak |
|---|---|
| Printzipala | Mailegatu den diru-kantitatea. Haren gainean kalkulatzen dira maileguaren interesak. |
| Interes nominala | Dirua alokatzearen kostua erakusten duen ehunekoa. |
| Epea | Mailegua ordaintzeko hitzartutako epea. |
| Mailegu-emailea | Dirua uzten duen pertsona edo finantza-erakundea. |
| Mailegu-hartzailea | Maileguko dirua jasotzen duen pertsona. |
| UTBa | Interesa, komisioak eta gastuak biltzen dituen tasa. |
| Komisioak | Aparteko gastuak: azterketa, irekitzea eta ezeztatzea, adibidez. |
| Beste gastu batzuk | Notario-gastuak edo ordainketak ziurtatzeko aseguruak, besteak beste. |
Zorrik ohikoenak
| Zorra | Deskribapena | Erabilera-kostua |
|---|---|---|
| Hipoteka-maileguak | Etxearen erosketari lotutakoak; etxeak berak babesten du ordainketa. | Txikia |
| Mailegu pertsonalak | Gastu jakinetarako: automobila, bidaia bat, ikasketak, etab. | Ertaina |
| Kreditu-txartelak | Bankuei beharreko ordainketak atzeratzea hileroko kuota finkoen bidez. | Handia |
| Saltokien txartelak | Kreditu-txartelen antzekoak, baina saltoki jakin batean soilik. | Ikusi egin behar |
| Banku-zorpekoak | Zenbaki gorriak: kontuan dagoena baino gehiago gastatzean sortzen dira. | Oso altua |
| Kreditu azkarrak | Gestio gutxi, baina UTB oso handia dute ordainetan. | Izugarri handia |
Zorraren kalitatea eta maila
| Zor mota | Aholkua |
|---|---|
| UTB oso handia dutenak. | Ez egin. |
| Beharrezko ez diren ondasunentzako maileguak. | Ez gomendagarria. |
| Etorkizuneko inbertsioak (etxebizitza, negozioa). | Arrazoizkoak. |
| Ondasunak merkeegi ez saltzeko zorrak. | - |
Aseguru-kontua
Asegurua: kontratu bat da, eta haren bidez, aseguru-etxeak hirugarren bati kalte-ordainak emateko konpromisoa hartzen du ezbeharren bat gertatuz gero; trukean, prima bat jasotzen du.
Pertsona-aseguruak
- Bizitza-aseguruak: pertsonen bizitzako gertaeren ondorio ekonomikoak leuntzeko.
- Beste batzuk: gorputz eta osasun egoerari lotutako gastuak estaltzeko.
Kalteen aurkako aseguruak
- Etxebizitza-asegurua: kalte materialak eta erantzukizun zibila estaltzen ditu.
- Ibilgailuen nahitaezko asegurua: hirugarrenei eragindako kalteak estaltzen ditu.
- Erantzukizun zibileko asegurua: pertsonen ondarea babesten du hirugarrenei sor dakizkiekeen kalteengatik.
Dirua eta haren funtzioak
Dirua: oro har onartutako truke-bitartekoa edo ordainketa eta kobrantza bitartekoa da. Dirua berehala eskura daiteke.
Diruaren funtzioak
- Truke-bitartekoa: ondasunak trukatzeko erabiltzen da.
- Balio-gordailua: aberastasuna biltzeko; diruak balioa galdu dezake inflazioaren eraginez.
- Kontu-unitate komuna: ondasunen arteko alderaketak eta multzokatzeak ahalbidetzen ditu.
Diru motak
Konfiantzako diru edo fiduziario moduan hauek onartzen dira:
- Legezko dirua (fisikoa): banku zentralek jaulkitako billeteak eta txanponak.
- Banku-dirua: modu birtualean soilik dagoen dirua.
Ageriko gordailuak
Banku-kontuak diru-gordailuak dira, banku-eragiketa ohikoenen ardatz diren produktuak.