Lehen hezkuntza mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Dirua: Definizioa eta funtzioak

Dirua: Gizarteak onartu egin dugun truke-bitarteko bat da.

Funtzioak

• Truke-bitartekoa: Ondasunak ondasunekin trukatzen dira.
• Balio-gordailua: Dirua ondasun iraunkorra da, eta edukitzaileak bere dirua gorde ahal du. Baina diruak balioa galdu dezake inflazioaren bitartez.
• Kontu-unitate komuna: Ekonomiak dirutan neurtzen du gauzen balioa, eta horri esker, ondasunen arteko banaketak egin daitezke.

Diru motak

• Legezko dirua: Billeteak eta txanponak.
• Banku-dirua: Txartelak.

Banku-kontuak eta eragiketak

Banku-kontuak: Diru-gordailuak dira, banku-eragiketarik ohikoenak ardatz diren produktua.

• Kontu korronteak edo aurrezki-kontuak: Ageriko banku-kontuak dira, txekeen bidez eskura daitezke funtsak. Aurrezki-libreta erabiltzen da.
• Txekea:

Ekoizpena

Ekoizpena: Enpresako jardueraren etapa bat. Oinarrizko baliabideak prozesu batean sartu eta emaitza bat lortzea da.

Ekoizpen prozesua: Input → Prozesuaren sekuentzia → Output

Kontzeptu Garrantzitsuak

• Teknologia: Produktua lortzeko erabiltzen den ekoizpen baliabideen konbinazioa.
• Berrikuntza Tek: Aldaketa bat lehen aldiz enpresak sartzen duenean.
• Produk. Berri: Aldaketa, produktu berri bat egitea edo hobetzea.
• Prozesuaren Berri: Aldaketa, dugun produktua gehiago ekoiztu edo merkeago egitea. Zerbait berria sortu prozesuan.

I+G+B (Ikerketa, Garapena eta Berrikuntza)

• Ikerketa: Merkatu bati buruzko informazioa bildu eta aztertzea, merkatua hobetzeko.
• Garapena: Funtzionamenduaren hobekuntza. Produktuak hobetzea produktu gehiago eginez edo produktu

Europar Batasunaren Sorkuntza

Zergatik sortu zen EB?

Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan, herrialdeetako ekonomiek krisi sakona gainditu behar izan zuten. Europako zenbait herrialdek beren arteko akordioak izenpetu zituzten, produktuen, kapitalen eta pertsonen zirkulazioa erraztuko zuen merkatu bakarra eratzeko.

Lehena Europako Ikatz eta Altzairuaren Erkidegoa izan zen, eta geroago Europako Ekonomia Erkidegoa eta Europar Batasuna etorriko ziren. Merkatu bateratu bat eratzeko neurriak hartu dira, muga politikoak muga ekonomikoak ere izan ez zitezen. EBk nabarmen egin du aurrera merkataritza eta ekonomia integrazioan.

Europar Batasunaren Politikak

Hauek dira aipagarrienak:

• Nekazaritza Politika Bateratua (NPB): Produktibitatea handitzea, EBko herrialdeetan

Errentagarritasuna

Errentak:

1. Dibidenduak
2. (SP-EP) Saldutako akzioak = Plusbalio/Minusbalio
3. Lehentasunezko harpidetza eskubideak

Errendimendua: Errenten batuketa.

Errentagarritasun tasa: (Lortutako errendimendua / Egindako inbertsioa) x 100 = %...

Urteko errentagarritasuna = ...

Inbertitzen dituen 100€ko...

FIFO

Banaka BPH batuta

ITOpuntua / Ekoiztu ala erosi

SG = KG. P.Q = KF + Kau.Q

EE = SG - KG. EE = KF + Kau.Q

Kalkulatzeko X salmenta ematen badira....

Produktibitatea

P_azpiL = Q / L

Produktibitatearen bilakaera tasa: (P₁ - P₀) / P₀ x 100 = %

2 enpresa diferente konparatzeko 3ko erregla

BEG eta Payback

–D₀

F₁ = C₁ – P₁

i' = i + g + i.g (inflazioa ta daonen)

BEG_azpi0 = –D_azpi0 + F₁ / (1 + i')^ber1....

Batez besteko Heltze Aroa (BHAE)

BHAE = HAh + HAe + HAs...

Diru motak

Diruak izan duen ibilbidea honakoa da:

• Merkatugai den dirua: gatza, kakaoa...
• Metalezko dirua: urrea, zilarra.
• Urregai den paperezko dirua: billetea.
• Diru fidagarria: dolarra, euroa, yena, suitzar frankoa...
• Banku dirua: txekea, txartela…

Diruak bere funtzioa betetzeko lau baldintza bete behar ditu:

• Denok onartua izatea.
• Garraiatzeko erraza izatea.
• Zatigarria izatea.
• Iraunkorra izatea.

Diruaren funtzioak

Diruak 3 funtzio nagusi bete behar ditu:

• Truke-bidea: Diruak behar dituzun ondasunak eta zerbitzuak erosteko balio du.
• Neurri gisa: Ondasun eta zerbitzuen balioa kalkulatzeko erabiltzen da.
• Balio gordailua: Aberastasuna gordetzeko modu erosoa da, behar denean erabiltzeko.

Legezko dirua

Egungo paperezko diruaren balioa elkarrekiko konfiantzan datza....

Lorpenetan Oinarritutako Motibazioa (McClelland)

21-McClelland

Ekonomia Politikaren Helburuak

Ekonomia politikak helburu nagusi hauek ditu:

• Ekonomia hazkunde jasangarria: Estatuak ondasunen eta zerbitzuen ekoizpena denboran zehar etengabe haz dadin esku hartzen du, herritarren ongizate maila hobetzeko.
• Ekonomia hazkundea neurtzen duten adierazleak: KPI eta BPGd dira.
• Enplegu betea: Herrialde bateko biztanleria aktiboari lana ematea da helburua. Ez da erraza guztiei lana ematea, baina biztanleria aktiboaren % 98 okupatuta dagoenean enplegu betea dagoela esaten da.
• Enplegu maila neurtzen duten adierazleak: Jarduera tasa, okupazio tasa eta langabezi tasa.
• Prezioen egonkortasuna: Ondasunen eta zerbitzuen prezioak kontrolatzea, kontsumitzaileek erosteko ahalmena ez galtzeko eta inflazioak sortzen duen ziurgabetasuna

Merkataritza eta Garraioa

1. Merkataritza-jarduera: Barne-merkataritza

Merkataritza-jarduera arlo zabala eta konplexua da. Jardueraren arabera bi mota nagusi bereizten dira:

• Barne-merkataritza: Estatu baten barruan egindako salerosketa.
• Kanpo-merkataritza: Inportazio eta esportazioen bidez estatuen artean egiten diren salerosketak.

1.1. Barne-merkataritzaren garrantzia

Bi arlotan nabaritzen da haren garrantzia: gizartean, eguneroko bizitzarako produktuak eros ditzakegulako; eta ekonomian, aberastasuna eta lanpostuak sortzen dituelako (munduko lanpostuen % 10).

• Handizkako merkataritza: Salgai kopuru handiak erosten dituzte merkatariei saltzeko, bitartekari gisa jokatuz. Bitartekari asko egoteak ekoizle eta txikizkako merkatarien artean produktuaren

Nazioarteko Merkataritzako Dibisa Merkatua

Herrialde batzuek beste batzuetatik ondasunak inportatzen dituztenean, norberaren herrialdekoak ez diren monetetan egin behar izaten dituzte ordainketak. Horregatik, merkatu espezializatu bat dago norberaren dibisa beste batekin trukatzeko.

Merkatu honetan kontuan hartu beharrekoak

• Bihurgarritasuna: Dibisa batek beste dibisa bat bihurtzeko duen ahalmena da. Moneta batzuk bakarrik dira bihurgarriak, eta horietako batzuek bihurgarritasun mugak dituzte. Horregatik, esportatzaileek eragiketaren prezioa moneta indartsuetan ezartzen dute, herrialdekoak ez izan arren (adibidez, dolarretan edo eurotan).
• Finantza-bitartekariak: Dibisa merkatuetan jarduten duten finantza-bitartekariek dibisen trukegatiko komisioa

Pentsioaren Kalkulua eta Erretiro Adina

2027tik aurrera, erretiro-adina 67 urtekoa izango da. Hala ere, 65 urterekin har ahal izango da erretiroa, Gizarte Segurantzan 38 urte eta 6 hilabete edo gehiago kotizatu bada. Gure pentsioaren guztizkoa kalkulatzeko, honako faktore hauek hartu behar dira kontuan:

Pentsioaren Guztizkoa Kalkulatzeko Faktoreak

• Kotizazio-urteak. Langileak besteren edo norberaren konturako langile gisa sistema publikoan ekarpenak egin dituen urte-kopurua da.

• Gutxieneko kotizazio-aldia. Pentsio publiko bat jasotzeko eskubidea lortzeko, 15 urte kotizatu behar dira gutxienez. Urte-kopuru horretatik, gutxienez 2 erretiro-dataren aurreko 15 urteko aldian kotizatu behar dira.

• Oinarri arautzaileak. Erretiroa hartu aurreko 15 urteetako