Ekosistemak: Definizioa, Osagaiak eta Funtzionamendua

Ekosistemen Oinarrizko Kontzeptuak

Zer da Ekosistema?

Ekosistema: Izaki bizidun guztiek, inguruneak eta leku jakin batean elkarren artean ezartzen dituzten harremanen multzoa da (biozenosia + biotopoa).

Ekosfera: Ekosistemarik zabalena da; Lur osoa hartzen du.

Biosfera: Lurreko izaki bizidun guztiek osatzen duten multzoa.

Ekosistemaren Osagaiak

Komunitate edo biozenosia: Ekosistema batean bizi diren izaki bizidunen multzoa da (adibidez, animaliak, landareak).

Biotopoa: Komunitate batek hartzen duen leku edo eremu geografikoa da. Bertako ezaugarri fisiko-kimikoek osatzen dute (adibidez, ura, tenperatura, hezetasuna).

Faktore Abiotikoak eta Biotikoak

• Faktore abiotikoak: Ez daude zuzenean izaki bizidunen mende, ingurune bizigabearen ezaugarrien eta konposizioaren mende baizik (adibidez, tenperatura, argia, ura, lurzorua, airea).
• Faktore biotikoak: Izaki bizidunen presentziaren edo ekintzen mende daude. Adibidez, elikagaia sortzen duten landareak egotea, eta landare horiek edo beste animalia batzuk jaten dituzten animaliak egotea.

Izaki Bizidunen Moldaerak Ingurunera

Izaki bizidunak beren ingurunera moldatzen dira bizirauteko.

Animalien Moldaerak

Animalien moldaerak hainbat faktoreren araberakoak dira, hala nola tenperatura. Harrapariek harrapakinak harrapatzeko moldaerak garatzen dituzte, eta harrapakinek, alderantziz, defendatzeko estrategiak. Adibide bat makila-intsektua da, bere ingurunearekin kamuflatzen dena.

Landareen Moldaerak

Landareen moldaerak baldintzatzen dituen faktore abiotiko nagusietako bat ur eskasia da. Adibidez, kaktusak ura gordetzeko moldaera bereziak ditu.

Elikatze Harremanak Ekosisteman (Harreman Trofikoak)

Bizi-funtzioak egiteko, izaki bizidunek elikatu egin behar dute. Organismoen artean elikatze-harremanak edo harreman trofikoak (trofos: elikatu) sortzen dira.

Elikatzeko Moduak

• Ekoizleak: Organismo autotrofoak dira. Eguzki-energia, CO2, ura eta gatz mineralak erabiliz beren elikagaia sortzen dute (adibidez, landareak fotosintesi bidez).
• Kontsumitzaileak: Organismo heterotrofoak dira. Beste organismo batzuk janez lortzen dute materia eta energia. Maila desberdinak daude:
  • Lehen mailako kontsumitzaileak: Belarjaleak (ekoizleak jaten dituzte).
  • Bigarren mailako kontsumitzaileak: Haragijaleak (lehen mailako kontsumitzaileak jaten dituzte).
  • Hirugarren mailako kontsumitzaileak: Haragijaleak (bigarren mailako kontsumitzaileak jaten dituzte).
• Deskonposatzaileak: Materia organiko hila (hildako organismoak, gorotzak, etab.) deskonposatzen dute, materia ez-organiko bihurtuz. Mantenugai horiek ekoizleek berrerabili ditzakete (adibidez, onddoak eta bakterioak).

Elikakateak eta Elikasareak

Organismoak elkarren mende daude elikatzeko. Harreman horiek irudikatzeko elikakateak erabiltzen ditugu. Ekosistema batean, elikakateak elkarri lotuta daude eta sare konplexu bat osatzen dute: elikasarea. Elikasarea elikakateen multzoa da, ekosisteman elkarri lotuta daudenak.

Materiaren eta Energiaren Zirkulazioa Ekosisteman

Organismo bat elikatzen denean, elikagaiak duen materia eta energia hura jaten duenari pasatzen zaizkio. Horrela, materia eta energia elikakateetan zehar mugitzen dira.

Fotosintesiari esker, landareek (ekoizleek) argi-energia energia kimiko bihurtzen dute. Belarjaleek (lehen mailako kontsumitzaileek) landareak jaten dituztenean, energia horren zati bat lortzen dute, baina beste zati bat arnasketan edo beste prozesu batzuetan galtzen da. Maila trofiko bakoitzean energia-transferentzia gertatzen da, baina energia-galerak ere badaude.

Deskonposatzaileek hildako materia organikoa (animalien hondakinak, gorotzak, hildako hostoak...) konposatu ez-organiko bihurtzen dute, eta horrela mantenugaiak berriro zikloan sartzen dira, ekoizleek erabil ditzaten.

Ondorioz, energia fluxu unidirekzionala da ekosisteman (eguzkitik sartu eta mailaz maila galtzen doa), baina materia ziklikoki mugitzen da.