DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Esaera zaharrek, mendeetan zehar pilatutako esperientzia eta jakituria laburbiltzen dute. Hona hemen euskal atsotitz hautatuak eta haien esanahiak:

Han ere, txakurrak oinutsik.

Beti daude arazoak, baina lan egin behar dugu.

Nagusi askoren astoa, goseak hil.

Bakoitzak bestea egingo duelakoan, lana egin gabe geratu.

Adiskide honekin, orduak labur.

Benetako lagunekin denbora azkar pasatzen da.

Eguzkia nora, zapiak hara.

Komeni zaienaren arabera aldatzen dute jarrera.

Zenbat buru, hainbat aburu.

Ez da erraza bi pertsona ados jartzea.

Bururik nekatzen ez duena, hankak nekatu behar.

Gauzak pentsatu gabe eginez gero, berriro egin behar izaten dira.

Ituen herrian, begibakarra alkate.

Ezjakinen herrian, zerbait dakiena jakintsua da.

Sua eta ura, belaunetik behera.

...

Teoria Zelularra

Zelula izaki bizidunen egitura- eta funtzio-unitatea da. Zelula oro aurretik dagoen beste zelula batetik sortzen da, zatiketaz.

Nutrizio Zelularra eta Metabolismoa

Nutrizio zelularra zelulek dagozkien bizi-funtzioak betetzeko beharrezkoak dituzten materia eta energia lortzeko prozesuen multzoa da. Bi metabolismo mota daude:

Katabolismoa

Degradazio-erreakzioei dagokie. Substantzia organiko konplexuak, energia ugari dutenak, konposatu txikiago eta bakunago bihurtzean datza.

Anabolismoa

Eratze-erreakzioei dagokie. Substantzia txikiak eta bakunak zelularen berezko substantzia organiko konplexu bihurtzeko prozesua da.

Nutrizio Motak

Autotrofoak

1. Zelulek ura, karbono dioxidoa eta gatz mineralak hartzen dituzte kanpotik, eta materia organikoa

...

Neodarwinismoa edo eboluzio-teoria sintetikoa

Izen hori du biologiaren hainbat eremu batzen baititu; esaterako, genetika, paleontologia, biokimika eta ekologia.

• Lamarckismoa baztertzen du.
• Aldakortasun genetikoa bi prozesuk eragiten dute: mutazioek eta birkonbinazioak.
• Hautespen naturalak eragina du aldakortasun genetikoan.
• Hautespen naturalak populazio baten aleloak aldatzen ditu.
• Populazioak eboluzionatzen du, ez banakoek.
• Pixkanaka gertatzen da eboluzioa.

Oreka taiduna

Teoria horri oreka taidunaren teoria esaten zaio eta teoria sintetikoaren gradualismoaren alternatiba bat proposatzen du. Niles Eldredge eta Stephen Jay Gould paleontologoek proposatu zuten, fosilen erregistroan ikusten zituzten jauzi handiak azaltzeko.

Teoria horren arabera, eboluzio-...

Gizarte feudalaren oinarriak

Erdi Aroa garai arriskutsua zela ikasi dugu. Gainera, monarkak ez ziren gai euren erresumak defendatzeko. Egoera horretan, nekazariek, defentsa bila, nobleen babesa bilatu zuten. Ordainetan, nobleentzat lan egin eta haien aginduak bete behar zituzten. Horrela, nekazariak jopu bihurtu ziren.

Erdi Aroko Europan Elizak botere handia zuen, eta esklabotza ez zuen begi onez ikusten. Beraz, Europatik ia desagertu zen; horren ordez, jopuak agertu ziren. Ez ziren esklaboak, baina antzekoak ziren.

Basailutza eta feudoa

Nobleak elkarri eta monarkari lotuta zeuden basailutza-itun baten bidez. Nobleak monarkaren basailu bihurtzen ziren (leialtasuna eta laguntza militarra eskainiz). Trukean, monarkak feudo bat ematen zien, hau da,...

Aro Garaikideko pentsamendua hainbat figura nagusiren ekarpenekin hasi zen, gizakiaren eta gizartearen ikuskera tradizionalak kolokan jarriz.

Charles Darwin eta Eboluzioaren Teoria

Hainbat adituentzat, pentsamenduaren historian Aro Garaikidea eboluzioaren teoriarekin hasten da. C. Darwin zientzialariaren Espezieen jatorria hautespen naturalaren bidez lanaren argitaratzearekin, gizakia aurreko espezieen eboluzio naturalaren emaitza dela baieztatu zen. Eboluzio hau zoriz gertatu da. Darwinekin historian lehen aldiz giza generoaren historia naturalista bat proposatzen da, azalpen mitiko, erlijioso eta moralen mende ez dagoena.

Karl Marx eta Materialismo Historikoa

K. Marx XIX. mendeko pentsalari handienetakoa dugu. Bere doktrina nagusia den materialismo...

Gernu-sistema

Gernu-sistemaren atalak

• Ureterrak: Giltzurrun bakoitzean sortutako gernua jasotzen duten bi hodi mehe.
• Maskuria: Ureterretatik etengabe datorren gernua metatzen du.
• Uretra: Gernua maskuritik kanpora eramaten duen hodia da.
• Giltzurrunak: Gerrialdean, bi aldeetan kokatuta daude.
• Azala: Kanpoko atala da, eta pikor-itxura du.
• Muina: Marraduna da, eta piramide-formako eremutan zatituta dago.

Giltzurrunen funtzionamendua

Kapilarretara zirkulatzen duen odola iragazi egiten da, eta kapilarrak biltzen dituen kapsulara igarotzen da. Kapsulan sartutako likidoa ez da odol osoa.

Iragazitako likidoa hoditik igarotzen da, eta hodian, likidoaren osagai batzuek paretak zeharkatzen dituzte. Organismoak birxurgatu egiten du. Prozesu horren bidez sortzen da...

Estatua Modernoaren Sorrera

Monarkia Autoritarioak

XV. mendean, Europako errege-erreginek boterea sendotu zuten. Monarkia autoritarioak sortu zituzten eta hiri finko batean kokatu ziren.

Horretarako, nobleziaren, Elizaren, udalerrien eta parlamentuen boterea ahuldu zuten, eta beren aginduak betetzeko administrazioa zentralizatu zuten, armada indartu zuten, zergak igo zituzten eta diplomazia sarea sortu zuten inguruko herrialdeekin harremanak izateko.

Erresuma Handiak

Antzina, Europa estatu txiki askotan banatuta zegoen. XV. mendetik aurrera, estatu asko batu ziren konkisten bidez edo subiranoen arteko ezkontza-itunen bidez. Garai hartan sortu ziren potentzia handiak egungo Europako herrialdeen jatorria dira.

Monarkia autoritarioen artean lau erresuma...

...

1. Zer da ordenagailua programatzea?

Ordenagailuak bete behar dituen aginduak diseinatu eta idazteko lana da.

2. Zein da ordenagailuaren burmuina?

CPUa edo prozesatzailea da kalkuluak egiten dituen elementu nagusia.

3. Instrukzio-bloke desberdinak

• Sarrera blokea: Ordenagailuari zein datu hartu behar dituen esaten dioten aginduak dira.
• Prozesu blokea: Hartutako datuekin kalkuluak egiten dira.
• Irteera blokea: Kalkulu horien emaitzak nola erakutsiko diren zehazten da.

4. Zer da makina-kodea?

Makina-kodea 0z eta 1ez osatutako hizkuntza da, ordenagailuak zuzenean ulertzen duena.

5. Zer da programazio-lengoaia bat?

Gizakiok konputagailuei aginduak emateko erabiltzen dugun kodea da. Gehienetan ingelesaren antzekoa izaten da. Adibidez: Python, Java, C++, JavaScript

...

Kontzeptu Biologikoak

• Homeostasia: Barne-ingurunean aldaketarik gabe eustea eta haren propietateak gorabeherarik ez izatea.
• Nefrona: Giltzurrunak eratzen dituzten egitura mikroskopikoak dira.
• Sistole: Bihotzaren uzkurdura-mugimendua.
• Diastole: Bihotzaren erlaxatze-mugimendua.
• Plaketa: Globulu zuri batetik eratorritako zelula-zatiak.
• Miokardioa: Bihotzeko paretak (giharra).
• Mitrala: Bihotzeko ezkerraldeko balbula, aurikula eta bentrikuluen artekoa.
• Aorta: Arteria; ezkerreko bentrikularekin lotuta dago eta gorputz guztira eramaten du odola.

Zirkulazio-sistema eta Odola

Zainen bidez odola bihotzera sartzen da eta arterien bidez bihotzetik ateratzen da. Linfa, linfa-hodietatik eta likido interstizialetik doa zelulen artean. Globulu gorriak nukleogabeak dira;...