Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Organismoen Antolaketa

Izaki Zelulanitzak

• Talo Antolaketa

  Elkarren artean estu lotuta egon arren, benetako ehunik osatzen ez duten zelula berdinez osatutako organismoen egiturak dira. Sinpleenek harizpi edo orri itxura dute, eta konplexuenek zeregin zehatzak betetzeko aproposak diren eta morfologia berezia duten atalak izan ditzakete.

• Kormo Antolaketa

  Landare kormofitoen berezko antolaketa-mota da; horrelako landareei landare baskularrak esaten zaie. Likidoak eroateko ehunak dituzte.

  Hiru ehun mota dituzte:

  • Urik ez galtzeko isolatze-sistemak
  • Ura eta elikagaiak banatzeko ehun eroaleak
  • Egitura oso espezializatuak (sustraia, zurtoina eta hostoak)

• Animalien Antolaketa Mailak

  Beren gorputzen antolaketa-maila oso desberdina da filum batetik bestera.

  • Zelulen

Metabolismoaren Oinarriak

Gluzidoen Metabolismoa

Glukogengenesia: Elikagaietatik gluzidoak hartu ondoren eta glukogenogenesi izeneko erreakzioaren bidez, gehiegizko glukosa gibelean metatzen da glukogeno moduan.

Glukogenolisia: Organismoak glukosa behar duenean, glukogenoa hidrolizatzen du: glukosa unitateak askatu eta, odolean zehar, beharrezko zeluletaraino iritsiko dira.

Glukoneogenesia: Baraualdietan edo ariketa fisiko asko egiten denean, ohiko glukosa kantitatea ez da nahikoa. Glukoneogenesia metabolito ez-gluzidikoen bidez glukosa sintetizatzeko egiten den prozesua da.

Fotoarnasketa

Fotoarnasketa: Prozesu hau gertatzen da zelulan CO₂ urria bada eta O₂ ugari badago. Egoera hau giro bero eta lehorrean landareak lurrunketagatik ura galtzea eragoztearren...

Nerbio Kinadaren Transmisioa Neuronan Zehar

Nerbio kinadaren transmisioa prozesu konplexua da, despolarizazio eta birpolarizazio faseak barne hartzen dituena:

1. Mintz Polarizatua

   Kanpoan ioi positiboak eta barruan ioi negatiboak dituen mintza da, Na⁺-K⁺ bonbari esker mantentzen dena.

   Estimuluak: Na⁺ ioientzat iragazkortasuna handitu egiten du, hauek mintza zeharkatuz neuronan sartu eta polaritatea aldatu egiten dute, akzio potentziala sortuz.

2. Despolarizazioa

   Ioien birantolaketa eragiten du, ondoko aldea despolarizatuz, eta honek, era berean, aldamenekoa, mintz osoan zehar hedatuz, nerbio kinada sortzen du.

3. Birpolarizazioa

   Azkenik, mintza birpolarizatu egiten da, hasierako egoerara itzuliz.

Neurotransmisoreak eta Plaka Motorra

Neurotransmisorearen Hartzaileak

ANIMALIAK:

EZAUGARRI OROKORRAK:

• Metazoo ere izendatuak
• Eukariotoak
• Heterotrofoak
• Zelulaniztunak
• 3 bizi funtzio betetzen dituzte
• Lokomozioa (elikatzeko batez ere)
• Ugalketa sexuala edo asexuala
• Elikagaiak barrunbe batean digeritu eta soberakinak biltegiratzen dituzte

SAILKAPENA:

• Antolakuntza maila
• Gorputz-simetria mota
• Enbrioi-garapenaren ezaugarriak
• 32 filum; 2 azpierreinu (parazooak eta eumetazooak)

PARAZOOAK:

• Zelula-espezializazioa, baina eskasa, ez dute ehunik.
• Simetriarik ez.
• Gainerako animalietan ikusten diren zelula-geruzarik ez dute.
• 2 filum: a) plakozooak (espezie bakarra) eta b) poriferoak:

Poriferoak: Animalia urtarrak dira eta belakiak dira honen artean ezagunenak. Ezin dira mugitu, talde handitan bizi dira eta ura iragaziz elikatzen dira.

EUMETAZOOAK:

Adierazpen genikoa erregulatzeko mekanismorik egon ezean, zelulek proteina kantitate handiak sortuko lituzkete etengabe. Proteinen sintesiaren erregulazioa erreplikazioan, transkripzioan edo itzulpenean egin daiteke. Ezagunena transkripzioan diharduen mekanismoa da.

Erregulazioa Prokariotoetan

Operoi bat elkarrekin estu lotutako prozesu biokimikoetan inplikaturiko proteinak kodetzen dituzten geneen multzoa da; esate baterako, bide metaboliko berean esku hartzen duten entzimak. Gene horiek guztiak bata bestetik hurbil daude kromosoman, euren adierazpenaren erregulazioa modu koordinatuan egiteko. Geneen erregulazioa induzigarria eta erreprimagarria izan daiteke. Eredu induzigarrietan, geneen adierazpena blokeaturik dago, inguruan induzigarri izeneko

Fotosintesia: Sarrera

Fotosintesia landareek eguzkiaren energia energia kimiko bihurtzeko erabiltzen duten prozesua da, glukosa sortuz eta O₂ askatuz; bizitza aerobikoaren oinarria da.

Fotosintesiaren Faseak

Bi fasetan banatzen da:

• Fase argitsua: argiaren menpekoa da, tilakoide-mintzean gertatzen da.
• Fase iluna edo Calvin zikloa: argi zuzena behar ez duena da, estroman gertatzen da.

Fase Argitsua

Fase honetan, argiaren energia molekula erabilgarri bihurtzen da (ATP eta NADPH).

Uraren Fotolisia

Uraren fotolisia Fotosistema II-an gertatzen da: 2 H₂O → 4 H⁺ + 4 e⁻ + O₂. Argiak aktibatutako klorofilak Fotosistema II aktibatzen du, elektroiak galtzen ditu eta ura zatitzen da horiek ordezkatzeko. Elektroiak ETS-an (Elektroi Garraio Katea) sartzen...

Lipidoak, biomolekula organikoak dira, eta C, H eta O-z osatuta daude. Kasu batzuetan fosforoa (P), sufrea (S) eta nitrogenoa (N) izaten dituzte. Gantz azidoak izatearen edo ez izatearen arabera saponifikagarriak eta ez saponifikagarriak izan daitezke. Lipidoen Propietatea: - Disolbaezinak dira uretan eta disolbatzaile polarretan. - Disolbatzaile polarretan, aldiz, disolbagarriak dira. - Joera hidrofoboa dute, oxigeno-proportzio txikiagoa dutelako. - Koipetsuak dira, eta dentsitate baxua dute. - Substantzia nahiko erreduzituak dira. Horregatik, oxidatzean energia asko askatzen dute. Lipidoen Funtzio Biologikoak: ➢ ENERGIA- FUNTZIOA: erregai edota erreserba energetiko garrantzitsuak dira, oxidatzean energia asko askatzen dutelako. Ezin direnez...

Oinarrizko Metabolismoa

Geldirik egonda ere energia behar dugu, baita lotan ere. Oinarrizko metabolismoa erabateko atseden egoeran, 12 orduko baraualdia eginda eta hotzari edo beroari aurre egin behar ez dion pertsonaren energia-beharrei esaten zaie. Adina, sexua, altuera eta pisua kontuan hartzen dira.

Elikagaien Etiketak

Elikagaien etiketek informazio garrantzitsua eskaintzen dute:

Derrigorrezko informazioa:

• Balio energetikoa
• Gantzak
• Karbohidratoak
• Proteinak
• Gatza
• Alergenoak

Borondatezko informazioa:

• Portzioa
• Zuntz dietetikoa
• Bitaminak edo mineralak
• Eguneko gomendatutako edo gutxi gorabeherako kantitateak

Dieta Mediterraneoa

Dieta mediterraneoak bizi-kalitate, osasun- eta bizi-itxaropen hobeak eskaintzen ditu. Oinarrizko osagaiak:

• Zerealak
• Fruta eta barazkiak
• Arraina
• Oliba

Arnas

·Sudur bideak:-Aire sarrera erraztu

·Faringea:-Arnas bidea

·Laringea:-Arnas bidea

- Arnastutako airearen funtzio nagusiaren hodia

·Trakea:

- Airea birikirantz barneratu egiten duen hodia

 - birikietatik airea kanporatzen duen hodia

·Epiglotisa:

-Laringe eta faringeren arteko muga

 -Elikagaiak, laringe eta trakean sartzen ekiditen du

·Birikia:

- Bronkioloz eta bronkioloz osatutako zakua

 - 2 organo

·Bronkio:

-Bronkiolorantz bideratzen duen zintzur-hesteko airea

·Bronkiolo:

-Bronkioetatik datorren airea => albeolorantz bideratu

·Albeolo: - Pareta meheak dute

- Odolo-hodiz estalita