Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

-ESTIMULUA: Hartzaile batek jaso dezakeen kanpo edo barne inguruan gertatzen den aldaketa.
1) Kanpo ingurua: tenperatura, ukimen edo presio, substantzia kimikoen, eta abarren aldaketak.
2) Barne ingurua: elikagaien edo substantzia kimikoen kontzentrazio aldaketak, pH, tenperatura.

-HARTZAILEAK: Estimuluak jasotzen espezializatuta daude zelula edo zelula taldeak dira, batzutan zentzumen-organoak osatzen dituztenak.
Kokapen arabera:
1) Kanpo errezeptoreak: kanpo estimuluak jaso.
2) Barne errezeptoreak: organismo barruko estimuluak jaso.

-HARTZAILE MOTAK:
1) Mekanoerrezeptore: energia mekanikoa. Ukimena, soinua.
2) Termoerrezeptore: hotza edo beroa.
3) Kimioerrezeptore: substantzia kimikoak. Usaimen, dastamen.
4) Fotoerrezeptore: argia jaso.
5) Nozizeptore:...

A GALDERA

Irudian, zelulan gertatzen diren zenbait erreakzio metabolikoren eskema irudikatu da.

a)Identifika eta izenda ezazu A eta B letrei dagokien ibilbide metabolikoa.

A- Glukolisia → prozesu kataboliko eta anaerobikoa da, Ia zelula guztietan gertatzen dena. Prozesuan glukosa molekula bat (6 atomo C duena) degradatu eta azido pirubikoko 2 molekula (3 atomo C dutenak) sortzen dira.

B- Krebs-en zikloa → Honen bitartez azetil-CoA erabat oxidatu eta CO2 eta H+ bilakatzen da.

b)Esleitu 1etik 6rako zenbakiak metabolito hauei: H2O, CO2, O2, ADP+Pi, NAD+,ATP.

1)CO2; 2)NAD+; 3)O2; 4)H2O; 5)ADP+Pi; 6)ATP

c)Adierazi zelularen zer organulu eta tokitan gertatzen diren A eta B ibilbideetako erreakzioak. Arrazoitu erantzunak.

A- Zelularen zitoplasman  B-...

Zelula eukariotoen transkripzioa

Parte hartzaileak

• DNA
• Erribonukleotido trifosfatoak (A, G, C, U)
• RNA polimerasa (RNA pol):
  • RNA pol I: RNAr handia transkribatzen du.
  • RNA pol II: RNAm transkribatzen du.
  • RNA pol III: RNAt eta RNAr txikia transkribatzen ditu.
• Beste hainbat entzima.

Prozesuaren faseak

a) Hasiera

• RNA pol II-k DNAn dagoen promotore izeneko nukleotido-sekuentzia bat ezagutzen du (TATA kaxa).
• Transkripzio-faktore izeneko proteinek TATA kaxa identifikatzen dute eta haiekin elkartzen dira.
• Entzimek DNA katea irekitzen hasten dira, jarraian RNA polimerasa DNA katearen gainean egokiro koka dadin errazteko.

b) Luzapena

• DNAren kate batek RNA sintetizatzeko molde bezala jarduten du.
• RNA pol-ak 5’ → 3’ noranzkoan nukleotido berriak lotzen ditu (erribonukleotido

Guruin Endokrino Nagusiak eta Hormonak

Giza gorputzeko guruin endokrinoek hormona garrantzitsuak jariatzen dituzte, funtzio ugari erregulatuz:

• Hipofisia

  • Hazkuntza-hormona: Organismoko ia ehun guztien hazkuntza estimulatzen du, eskeletoarena barne.
  • Hormona antidiuretikoa (ADH): Giltzurrunetan eragiten du, gernuarekin batera ur gutxiago kanporatuz.
  • Oxitozina: Erditzean umetokiaren uzkurdurak abiarazten ditu.

• Obulutegiak

  Emakumezkoek soilik dituzten guruinak dira. Hormona hauek jariatzen dituzte:

  • Estrogenoak: Ugalketa-sistemaren garapenean eta funtzionamenduan parte hartzen dute.
  • Progesterona: Umetokia haurdunaldirako prestatzen du.

• Barrabilak

  Gizonezkoek bakarrik dituzten guruinak dira. Hormona hau jariatzen dute:

  • Testosterona: Espermatozoideak sortzen esku

Kloroplastoak

Disko itxura dute. Mintz bikoitza eta mintz arteko espazioa dituzte. Barneko mintzak inguratutako ingurune urtsua: estroma. Mintz tilakoidala + espazio tilakoidala = tilakoidea (zaku laua). Grana (tilakoide multzoa). Lamelak (barne mintzaren tolesdurak).

Funtzioa

Fotosintesia:

• Mintz tilakoidalean: argipeko fasea
• Estroman: ilunpeko fasea
• Gantz azidoen biosintesia
• Nitratoa nitrito bihurtzeko erredukzioa.

Kokapena

Zelula eukariotoen (landare-zelula) zitosolean. Kopurua aldakorra.

Mitokondrioak

Forma luzanga baina oso aldakorra dute. Atalak: kanpo mintza, mintzen arteko gunea, barne mintza (honen tolesdurek gandorrak eratu) eta matrizea (barneko gune urtsua, ADN mitokondriala, ARN eta erribosomak bertan egon, zenbait proteinekin batera).

Funtzioa

Funtziorik...

Lipido Saponifikagarriak: Esteroideak eta Esterolak

Kolesterola

Mintz zelular eukariotiko guztietan fosfolipido eta glukolipido isats hidrofobikoen artean kokatzen da. Egituraketa eta funtzioa.

Behazun Azidoak eta Hormona Esteroideak

Kortisola (Kortikoesteroidea)

Proteinak eta gantzak degradatzen ditu glukosa bilakatuz. Funtzio antiinflamatorioa ere badu.

Aldosterona

Na+ ioien zurgapena eta K+ ioien kanporaketa aktibatzen du nefronetan. Odolaren presio maila mantentzen laguntzen du (GKS fata diabetea).

Sexu Hormonak

• Androgenoak: Testosterona, espermatogenesia, sexu karaktereak (gizonezkoen sexu karaktereak zehaztu).
• Estrogenoak: Estradiola, obogenesia, sexu karaktereak.
• Progesterona: Umetokiaren mukosaren eraketa: endometrioaren eraketa, habiratze prozesurako,

Odol-presioa (T.A.)

Odol-presioa odolak arterien paretetan egiten duen indarra da.

Presio sistolikoa

Odola bihotzetik ateratzen denean, arterietara doa. Odolak arterien paretetan egiten duen presioa da.

Presio diastolikoa

Bihotza erlaxatzen denean, arteriak hustu egiten dira.

Patologia iskemikoa (Gaixotasun koronarioa)

Bihotzera iristen den odol-fluxuaren murrizketa bat da.

Taquiarritmiak

Bihotzaren erritmoa atseden-egoeran 100/120 taupadatik gorakoa denean gertatzen diren alterazioak dira.

Suprabentrikularrak

Bentrikuluen gainetik.

Bentrikularrak

Bentrikuluetan sortzen dira, suprabentrikularrak baino arriskutsuagoak.

Bradiarritmiak

Erritmo kardiakoa 60 taupadatik beherakoa.

Sinusala

Erritmoa konstantea eta erregularra da, baina bihotzaren maiztasuna oso baxua...

Proteinak: Egitura eta Propietateak

Zer dira Proteinak?

Proteinak polimero linealak dira, ez adarkatuak, aminoazidoz osatutakoak eta lotura peptidikoen bidez elkartuak. Pisu molekular handiko molekulak dira.

Proteina batzuek kate polipeptidiko bat baino gehiago izan dezakete (oligomerikoak dira), eta kate bakoitzari protomero deitzen zaio (adibidez, hemoglobina).

Aminoazidoen Propietate Kimikoak

Disolbagarritasuna

Aminoazidoen eta, ondorioz, proteinen disolbagarritasuna erradikalen (alboko kateen) izaeraren araberakoa da. Erradikal apolarrak (hidrofoboak) dituzten aminoazidoak proteinaren barnealdean kokatzen dira, eta erradikal polarrak (hidrofiloak), berriz, gainazalean, urarekin kontaktuan. Zenbat eta handiagoa izan erradikal polarrak dituzten...

LOTURA PEPTIDIKOA: lotura peptidikoa aminoazidoak lotzen ditu, peptidoak eta proteinak eratzeko. Amida motatako lotura kobalentea da, C-N lotura gehienak baino laburragoa, lotura bikoitzeko izaera partziala du, ondorioz zurruna da eta lotura osatzen duten átomoen artean, ez da errotaziorik gertatzen. Hori dela eta C, N, O eta H plano berean daude. Karbonilo taldearen O-a eta amino taldearen H-a azkenik, elkarren aurkako aldeetan kokatzen dira loturan, hau da trans motako konfigurazioa dute. Karbono alfaren karboxiloa hurrengo karbono alfaren aminoarekin erreakzionatzen du, ur molekula sortuz eta oxigeno batez lotuta geratzen diren bi aminoazidoen karbono alfak.

ENLACE N-GLUKOSIDIKO: tienen una pentosa y bases nitrogenadas enlazadas por este...