Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Paisaia:gainazalean itxura desberdinak,elementu biotiko eta abiotikoak,baldintzak.
Eragile geologikoak:erliebea aldatzen duten faktoreak dira
Meteorizaioa: harrien hausdura
Gelifrakzioa:ura poroetan sartu eta izoztu egiten da harria hautsiz
Termoklastia: tenperaturen aldaketagatik harria hautsi
Deskonpresioa:presio eta tenperatura aldaketagatik harria hautsi
Meteorizazio kimikoa:harriak disgragatu egiten dira aldaketa kimikoengatik
Oxidazioa:atmosferan dagoen oxigenoa harrien propietateekin erreakzionatu
Disoluzioa:urarekin harriak biguindu
Karbonatazioa:ura karbonoarekin erreakzionatu
Meteorizazio biotikoa:izaki bizidunek hautsitako harria
Garraioa:eragileen araberako mugitzeko modua[hondoa ukituz(
biraka herrstan jauzika) ukitu gabe(disolbatu fllotatu)...

MITOSIA:KONTZEPTUA ETA HISTORIA:Mitosia nukleoa zatitzeko mekanismoa da, eta funtzio nagusia S fasean bikoiztutako zelula amaren kromosomak bi multzotan banatzea du, sortu berri diren zelulek zelula amen informazio genetiko bera izan dezaten. Erreplikazio zatiketa esaten zaio, zatitu berri den zelulak aurrekoaren kromosoma berdinak dituelako. zatiketa modu hori unibertsala da. Fase hau oso korapilatsua denez , lau azpifase sailkatu dira, ikerketa errazte aldera: profasea, metafasea, anafasea eta telofasea. Mitosia amaitu ondoren, zitoplasmaren zatiketa edo zitozinesia gertatu ohi da.FASEAK PROFASEA: Faserik luzeena da. Fase horretan, kromatinak pixkanaka-pixkanaka kondentsatzen jarraitzen du, Kromosoma bakoitza bikoiztuta dago, bi erdiz...

ANIMALIEN EHUNAK: 1) Epitelio ehuna: a)estaldura epitelioa b)guruin-epitelioa:exokrino eta endokrino. 2)Ehun konektiboa:a)ehun konjuntibo: laxo edo trinko. b)ehun adiposoa c)kartilago-ehuna:kondrozito d)hezur ehuna: osteozito.3)Muskulu-ehuna 4) Nerbio-ehuna.

LANDARE EHUNAK: 1)Irunkorrak:a)babeslea:epidermisa eta suber-a. b)parenkimak:klorofilikoa, erreserbakoa, akuiferoa,aeriferoa. c)eroaleak:xilema eta floema. d)eskeletikoa: kolenkima eta esklerenkima. e)jariatzeileak.    2)Meristemoak:enbrionarioak, primarioak eta sekundarioak:felogenoa eta kanbium.

ARNASKETA MOTAK: 1)arnasketa zuzena:belakiak, zelentereoak eta paramezioak.2)azaleko arnasketa: anelidoak, molusku batzuk eta anfibioak.3)trakea arnasketa:intsektuak araknidoak eta miriapodoak....

Mintza: lipidoz  eta proteinaz osatua, zelula inguratu, barneko eta kanpoko aldeak konektatu. horma zelularra: eukariotikoetan, zelulosaz osatua, egitura ematen dio. zitoplasma: zatirik handiena, disoluzio bat(ioiak, ARN zatik). mitokondrioak: erribosomak et azido nukleikoak dute, ugal daitezke, adn mitokondriala, motabolismo= energia eta co2. kloroplastoa: landare zeluletan, klorofila, fotosintesia egin. erribosomak: proteinen sintesia(aminoazidoak elkartuz). bakuoloak: substantzia biltegi funtzioa. lisosomak: digeritze prozesua bete. Nukleoa: material genetikoaren gordelekua kromatina eta kromosomak daude, nukleoloa nukleoaren funtzioa bete. erretikulu endoplasmatikoa: nukleoa inguratu.bi mota: bikorra eta leuna. golgiren aparatua: substantziak...

organuloak.mitokondrioak.mintz bikoitza.zelulari energia ematen diote.bakuoloak.mintzezko xixkuak dira.barruan ura dute zenbait substantzia.lisosomak.mintzezko xixkuak dira,substantzia konplexuak eraldau egiten dira sinpleago bihurtzeko.zitoeskeletoa.zuntzen multzoa da.zelularen eskeletoa,zelularen mugimenduetan parte hartzen dute.zentrioloak.bi zilindro huts dira.paretak zuntzez,zitoeskeletoaren mugimendua zuzentzen dute.golgiren aparatua.poltsa txiki edo xixkuz inguratutako mintzezko zaku zapalez dago.nukleoaren egitura.mintz nuklearra.mintz bikoitza da,eta poro batzuek zeharkatuta dago.nukleoplasma.nukleoaren edukia da,kromatina eta nukleoloak dituen disolizio bat.kromatina.pilatutako zuntz luze.zuntz bakoitza ADN zido desoxirribonukleiko...

iadanik dakigun bezala, mineralak substantzia bakar batez osaturiko harriak dira.Mineraletatik metalak lortzen dira eta ahuek elementu bakar batez osatuak daude,hau da, elementu kimiko bat dira.
Metalen garrantzitsuemak ahuek dira:
kristal egitura geometrikoak eratzen dituzte
beroaren eta eletrizitatearen eroale onak dira(konduktibitatea)
distira metalikoa dute,batez ere leundutadaudenean.

Mineralen konposizio homogeneoa duten material solido ez-organikoak dira,hau da substantzia bakar batez osatuta daude,horregatik formula kimiko baten bitartez izenda daitezke.
NOLA BEREIZTEN DIRA MINERALAK ETA HARRIAK
Kanpotik:paisaietan normalean harriak ikusten ditugu eta ez mineralak
Barrutik:Harriak hainbat eratako substantziaz osatuta egon daitezke(zenbait...

Teoria zelularra:
-Zelula izaki bizidunen egiturazko unitatea da. Izaki bizidun guztiok zelula batez edo gehiagoz osatuta gaude.           -Zelula izaki bizidunen unitate funtzionala da. Zelulak bizitzeko beharrezko prozesu metaboliko guztiak egiten ditu.
-Zelula oro aurrez dagoen beste batetik sortzen da. Zelula guztiek beste batzuk zatitzean sortzen dira.
-Zelula izaki bizidun guztien unitate genetikoa da.

Antolaketa-mailak:
Materiak zenbait antolaketa-maila ditu. Maila bakoitza aurrekoa baino konplexuagoa da, egituraren eta funtzioaren aldetik.

Zelula antolaketa motak.
Zelula prokariotoak: Ez dute nukleorik. Haien material genetikoa zitoplasman banatuta dago (Bakterioak: organismo zelulabakarrak).
Zelula eukariotoak: Nukleoa dute;...

non gertazen da gas trukea?albeolotan gertatzen da.gernu aparatuaren atalak.giltzurrunak.bizkarrezurraren bi aldeetan daude,bi organo dira,babarrun itxurakoak.-azala.kanpoaldeko xatia.-muina.piramide formakoa.-odol hodiak.alde ahurretik giltzurrunera sartu eta handik irteten dira.germu maskuria.ureterratik datorren gernua biltzen du.ureterrak.giltzurrun bakoitzean fabrikatutako gernua garraiatzen duten bi hodi mehe dira.hernubidea.gernua gernumaskuritik kanpora garraiatzen duen hodia da.giltzurrunen bi funtzioak.odoleko hondakinak garbitzen laguntzen dute(iraizketa)eta odoleko ir eta gatz kantitateak kontrolatzen dituzte.homeostasia.izaki bizidun guztiok barne inguruneko ezaugarrien oreka lortzeko beharrezkoa dugun mekanismo multzoari homeostasi...

phyluma:poriferoak,zelenteratuak,platelminteak,anelidoak,moluskuak,artropodoak,ekinodermatuak,kordatuak(ornodunak)

nutrizioa:ingestioa,digestioa,xurgapena,o2xurgatu,garraioa,metabolismo zelularra,egestioa,iraizketa

digestioa:irentsitako elikagaiak mantenugai baliagarri bihurtzeko prozezua.Digestioa ahoan:mekaniko=elikagaiak xehasten dira eta listuarekin nahastu(elikadura boloa),kimikoa:almidoiaren digestioa(amilasa)da(disakaridoak).Urdailean:mekaniko=mugimendu peristaltikoei esker elikadura boloa eta urin gastrikoekin nahasten da kimoa eratuz,kimikoa:urin gastrikoa(entzimak,azido klorhidrikoa,mukia,...),entzima pepsina proteinak→peptido,ura,ioiak alkohola,botikak xurgatu.duodenoan:are urina(area)bikarbonato(-PH),lipasa:lipidoak→glizerina+

...

datazio erlatiboa: matrialarn adina kalkulatzko, arn posizioa eta bst matrial batzuena konxatzn dira. datazio absolutua: matrialarn adina zaztko, matriala osatzn dutnlmntuak aztrtzn dira. isotopo erradiaktiboak , erabiltzn da. mtodo absolutu bat:lmntu askok isotopo erradiaktiborn bat dut , eta arn brzko dsintgrazioa eragitn du. dsintgratzn dnan, enrgia asko askatzn da erradiazio gisa, eta sarritan protoirn bat galtzn du; ots , bstlmntu kimiko bat biurtzn da. Fosilizazio prozesuaren baldintzak: - organismoaren hondakinek azkar lurperatuta gelditu behar dute sedimentu geruza batean. Lehenik atal bigunak deskomposatzen dira. - Sedimentu-geruza uretan blai egon behar du , eta ur horretan disolbatutako mineralak haspetzeko modua izan behar dute...