Osasuna eta Nutrizioa: Gako Kontzeptuak

Oinarrizko Metabolismoa

Geldirik egonda ere energia behar dugu, baita lotan ere. Oinarrizko metabolismoa erabateko atseden egoeran, 12 orduko baraualdia eginda eta hotzari edo beroari aurre egin behar ez dion pertsonaren energia-beharrei esaten zaie. Adina, sexua, altuera eta pisua kontuan hartzen dira.

Elikagaien Etiketak

Elikagaien etiketek informazio garrantzitsua eskaintzen dute:

Derrigorrezko informazioa:

• Balio energetikoa
• Gantzak
• Karbohidratoak
• Proteinak
• Gatza
• Alergenoak

Borondatezko informazioa:

• Portzioa
• Zuntz dietetikoa
• Bitaminak edo mineralak
• Eguneko gomendatutako edo gutxi gorabeherako kantitateak

Dieta Mediterraneoa

Dieta mediterraneoak bizi-kalitate, osasun- eta bizi-itxaropen hobeak eskaintzen ditu. Oinarrizko osagaiak:

• Zerealak
• Fruta eta barazkiak
• Arraina
• Oliba olioa

Dieta Bereziak

Osasun-egoera edo behar espezifikoetarako egokitutako dietak:

• Kolesterol gutxiko dieta
• Gatz gutxiko dieta
• Glutenik gabeko dieta
• Diabetikoentzako dieta
• Hipo/Hiperkalorikoa dieta

Nutrienteen Funtzioak

• Funtzio energetikoa: Gluzidoak, Karbohidratoak eta Lipidoak
• Funtzio plastikoa: Proteinak
• Funtzio erregulatzailea: Gatz mineralak eta Bitaminak

Elikagaiak Kontserbatzeko Metodoak

• Hotza
• Gehigarriak
• Irradiazioa
• Hutsean edo atmosfera eraldatuan
• Beroa
• Deshidratazioa

Iraizketa-aparatuaren Organoak

• Ureterra
• Maskuria
• Uretra
• Giltzurrunak

Giltzurrunak

Giltzurrunak bi aldeetan dauden babarrun formako organoak dira, eta honako atal hauek dituzte:

• Azala
• Muina (erdiko masa)
• Odol-hodiak

Nefrona

Giltzurrun bakoitzean milioi bat nefrona daude. Nefronak bi elementu nagusi ditu:

• Kapsula huts bat
• Hodi fina eta hodi lodia

Nefronaren Funtzioa

Nefronetan odola iragazten da, eta horren ondorioz gernua sortzen da. Nefronek egindako lanari esker funtzionatzen dute giltzurrunek.

Iraizketa Prozesua

Iraizketaren bidez odola garbitu eta hondakinak kentzen zaizkio.

Homeostasia

Homeostasia odoleko ur eta gatz kantitateak kontrolatzea da, oreka mantentzeko.

Odolaren Konposizioa

Odola bi osagai nagusik osatzen dute:

• Odol-plasma (%55)
• Odol-zelulak (%45)

Odoleko Elementu Nagusiak

• Globulu gorriak (eritrozitoak edo hematieak): Zeluletara oxigenoa garraiatzen dute.
• Plaketak (tronbozitoak): Odoljarioak kontrolatzen dituzte.
• Globulu zuriak (leukozitoak): Organismoa defendatzen dute.

Odolaren Beste Funtzio Batzuk

• Gorputzeko beroa banatzea
• Odoljarioak kontrolatzea
• Gure organismoa infekzioetatik defendatzea

Nutrizioa eta Lotutako Sistemak

Nutrizio-prozesuan hainbat sistema daude inplikatuta:

• Digestio-sistema
• Gernu-sistema
• Arnas-sistema
• Zirkulazio-sistema