Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Arnasketa-Sistemak Animalietan

Likido interstiziala: zelulak inguratzen duen likidoa da. Animalia batzuek dute, beraien barne-ingurunea likido honetaz osatuta baitago. Zelulak bertan bizi dira. Likido zirkulatzailea: hodien barruan dabilen likidoa da. Barne-ingurunea hodien barruan dagoen likidoak osatzen du.

Brankiak: azalaren ebaginazioak dira, kanpoko ingurunera luzatzen dira, xafla adarkatu batzuen bitartez. Horien barruan odol-kapilarrak daude. Azala mehea da eta beti irauten du heze. Adibidez: anelido eta molusku batzuk, krustazeoak, anfibioak, narrastiak, hegaztiak eta anfibio-larbak.

Trakeak: hodi adarkatuak dira. Gorputzean barneratu ahala, gero eta txikiagoa da hodien diametroa. Airea zuzenean heltzen da zeluletara. Adibidez: intsektuak,...

1)Landareen nutrizio-funtzioa

Landareek nutrizio autotrofoa daukate.

1.1)Landareen nutrizio faseak

Alde batetik, briofitoek tamaina txikia eta talo erako antolakuntza daukate, ondorioz, errizoideen bitartez finkatzen dira substratura. Mantenugaiak difusio bakun baten bidez xurgatzen dira zuzenki ingurunetik. Horretarako xurgatze-azalera handia izan behar dute eta leku ilun eta ezetan bizi behar dira.

Bestetik, kormofitoek kormo erako antolakuntza dute, hau da, sustraiak, zurtoina, hostoak eta ehun eroaleak dituzte. Antolakuntza honen ondorioz nutrizio-prozesuak etapa desberdinak dituzte:

Mantenugai ez-organikoak xurgatzea sustraien bidez

Ura eta gatz mineralak xurgatu behar dituzte zorutik sustraietan dauden sustrai-ile zelula espezializatuen bidez.

...

TRAKEA: 11cmko luzeera du, laringetik bronkioetaraino. kartilagozko eraztunez osatuta dago guztira 15. bi bronkio nagisutan adarkatzen da, banatzen den lekua karina trakeala. BRONKIOAK ETA ARNASBIDE TERMINALAK: trakea bi hoditan banatzen da, eskuineko motza eta zabala, ezkerrekoa luzea eta estua. bata bestearen gainean dauden kartilagozko laminez osatuta. biriken gainean gainerazko aire bideak daude, eskuneko eta ezkerreko nausiak edo primarioak, ondoren bronkio sekundarioak eta tertziarioak zeinak bronkioetan amaitzen diren. adarkatze guztie horiei bronkio zuhaitza deritzogu.bronkioak bereizten diren heinean diametroa txikiagotu. bronkio terminalak: ez kartilago ez guruinik. zilindrikoak, ehun konjuntiboa eta muskulu lisoa dute. aire bideen...

ZELULA PROKARIOTA

Simpleak dira / Batzuk oso primitiboak / batzutan ESTREMOFILOAK / Arobio, Anaerobio / Autotrofo, Eterotrofo / Mintz nukl. ez / Organulu zelular gutxi eta ugari.

ZELULA EUKARIOTAK

Konplexuago / Aerobio / Autotrofo, Heterotrofo / Besteriko izaki bizidunetan / mintz nukl. horma zelul(batzuk)/ Organulo zelular ugari konplexu.

ANIMALI ZELULAK

Konplexutasun maila gorena Zel. -> Ehuna -> Organo -> Sistema edo Apratua -> Organismoa

LANDARE ZELULAK

Kormo egitura -> Egit.konpl(ingurune lehorreko moldaera)
                        \-> Urik ez galtzeko isolatze sist.,ura eta elikagai  garraio-sist ,Egitura oso espezializatuak(hostoak, sustr.,zurt)

ORGANULO ZELULARRAK
MINTZ BIKOITZEKOAK : Nukleoa, mitokondrioak(

...

Animalia Ornogabeak (Invertebratuak)

Talde honetako animaliak dira ugariena, espezie guztien %95 baino gehiago osatzen baitute. Haien ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

• Mugikortasuna: Aktiboak edo sesilak izan daitezke (adibidez, koralak).
• Eskeletoa: Exoeskeletoa izan dezakete (intsektuak bezala) edo ez (zizareak bezala).
• Ingurunea: Lurrean, ur gezatan zein ur gazitan aurki daitezke.

1. Poriferoak eta Knidarioak

Poriferoak (Esponjak)

• Sesilak dira eta itsasoan bizi dira.
• Zaku formako gorputza dute, poro ugari dituena.
• Iragazketa bidez elikatzen dira.

Knidarioak (Medusak, Koralez)

• Simetria erradiala eta gorputz biguna dute.
• Barrunbe gastrobasikularra dute (aho-uzki bakarra).
• Garroak dituzte, zelula erresumingarriekin hornituak.
• Bi bizi-fase ezberdinetan

...

Katabolismoa

• Molekula konplexuak oxidatu eta molekula sinpleak eratzen dira.
• Energia askatzen da (ATP moduan).
• Energia hori zelula-lanean (garraioa, higidura, etab.) eta anabolismoaren erreakzioetan erabiltzen da.
• Bide oxidatiboak dira.
• Koentzimak erreduzituak sortzen dira (NADH + H⁺, FADH₂, etab.).
• Adibideak: glukolisia eta β-oxidazioa.

Anabolismoa

• Molekula sinpleak erreduzitu eta molekula konplexuak sortzen dira.
• Energia behar da (ATP moduan).
• Anabolismoan sortutako molekulak hazkunderako, zelulak berritzeko eta erreserba moduan (katabolismoan erabiltzeko) erabiltzen dira.
• Bide erreduktoreak dira.
• Koentzimak erreduzituak behar dira.
• Adibidea: Calvin zikloa.

Glukosaren Oxidazio Osoa

Glukolisia

• Bide kataboliko lineala da (10 erreakzio).
• Oxigenorik gabe gertatzen

...

Gaia: Giza Elikadura

Elikadura

Bizirik mantentzeko, organismoek kanpotik elikagaiak hartu behar dituzte. Hauetatik materia eta energia lortzen dute. Energia lortzeko, zelulek arnasketa zelularra egiten dute; horrela, bakoitzak bizitzeko behar duen materia eta energia eskuratzen du.

Digestioa

Ahotik hartutako elikagaiak digestio-sistemara bideratzen dira, tutu bat dena. Digestioaren eginkizuna elikagaiak digeritzea da: hau da, elikagaiak soildu, sinplifikatu eta xurgatzeko prestatzea, odolera pasa daitezen. Xurgatzen ez den guztia uzkitik kanporatzen da.

Arnasketa

Arnasketan, kanpotik airea hartzen da, bizirauteko ezinbestekoa baita. Zelulek arnasketa zelularra egiten dute. Arnasketaren helburua airearen eta odolaren arteko gasen trukea egitea da,...

Onddoen sailkapena eta filumak

• Zigomizeteak

  Hifa zenozitikoak dituzte. Espora asexualak eta sexualak sortzen dituzte. Lizun ezagunenetako batzuk talde honetan daude, adibidez: Mucor eta Rhizopus.

• Deuteromizeteak

  Zeharka trenkaturiko hifak dituzte. Konidioen bidez ugaltzen dira, sexu gabe. Lizun saprofito batzuk eta bizkarroi batzuk ere badaude, adibidez: Aspergillus eta Candida.

• Askomizeteak

  Hifa trenkatuak dituzte. Espora asexualak eta sexualak sortzen dituzte, asku esporangioan. Espezie zelulabakarrak (ogia, garagardoa edo ardoa egiteko erabiltzen direnak), bizkarroiak eta fruitu-gorputz jangarriak dituzten sinbionteak aurki daitezke.

• Basidiomizeteak

  Hifa trenkatuak dituzte. Espora sexualak sortzen dituzte. Talde honetan landare-espezie bizkarroiak

...

DIGESTIO HODIAREN ANATOMIA:

AHOA: EZPAINAK INGURATZEN DUTE, GOIKO ALDEAN AHOSABAIA, BI ALDE BEREIZTEN DIRA; AURREALDEA GOGORRA ETA ATZEKOALDEA BIGUNA

UBULA ESATEN ZAION IRTENGUNEA DAUKA. HORTZ AGINEK BRRINDU EGITEN DUTE JANARIA ETA LISTUAREKIN NAHASTEN DITU JAKIAK AGOAN, ELIKADURA BOLOA OSATZEKO.

FARINGEA: AHOAREN ETA ESTE GORRIAREN ARTEKO LOTURA DA. BEHEALDEAN EPIGLOTISA DAGO, JANARIA IREENSTEN ARNAS IRTENGUNEA IXTEN DUEN ESTALKI MODUKOA.

HESTEGORRIA: TRAKEAREN ATZETIK IGAROTZEN DEN ETA ELIKADURA BOLOA FARINGETIK URDAILERA DRAMAN HODIA DA.

URDAILA: DILATATU EGITEN DEN MUSKULU ZAKUA DA. URDAUL URINA URIN GASTRIKOEA SORTZEN DUTE.HESTEGORRIA ETAURDAILA KARDIA IZENEKO IRTENGUNETIK LOTZEN DITU.PILOROA HESTEERANTZ PASATZEN DU JANARIA.

HESTE MEAHRAA: HESTE...

...