Animalia ornogabeak: sailkapena eta ezaugarriak

Animalia Ornogabeak (Invertebratuak)

Talde honetako animaliak dira ugariena, espezie guztien %95 baino gehiago osatzen baitute. Haien ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

• Mugikortasuna: Aktiboak edo sesilak izan daitezke (adibidez, koralak).
• Eskeletoa: Exoeskeletoa izan dezakete (intsektuak bezala) edo ez (zizareak bezala).
• Ingurunea: Lurrean, ur gezatan zein ur gazitan aurki daitezke.

1. Poriferoak eta Knidarioak

Poriferoak (Esponjak)

• Sesilak dira eta itsasoan bizi dira.
• Zaku formako gorputza dute, poro ugari dituena.
• Iragazketa bidez elikatzen dira.

Knidarioak (Medusak, Koralez)

• Simetria erradiala eta gorputz biguna dute.
• Barrunbe gastrobasikularra dute (aho-uzki bakarra).
• Garroak dituzte, zelula erresumingarriekin hornituak.
• Bi bizi-fase ezberdinetan ager daitezke: polipoa (finko) eta marmoka (igerilari).

2. Har-formakoak (Platihelmintoak, Nematodoak, Anelidoak)

Ezaugarri komunak

• Aldebiko simetria dute.
• Gorputz biguna eta luzanga dute.
• Ez dute hankarik, eta herrestan mugitzen dira.

Platihelmintoak (Zizare lauak)

• Parasitoak izan daitezke (teniak), baina aske bizi direnak ere badaude (planariak).

Nematodoak (Zizare zilindrikoak)

• Gorputz mehea eta punta-muturrak dituzte.
• Parasitoak dira gehienbat (trikinak, heste-zizareak).

Anelidoak (Gorputz segmentatua)

• Gorputza segmentuz osatuta dute (metameroak), eta batzuek zetak dituzte.
• Lurrean zein uretan bizi dira.

3. Moluskuak

Ezaugarri komunak

• Aldebiko simetria, gorputz biguna eta segmentatu gabea dute.
• Hiru atal nagusitan banatzen da beraien gorputza: burua (begiak, ahoa), masa biszerala (barne-organoak, maskorra) eta oina (mugimendurako).

Talde nagusiak

• Gasteropodoak: Barraskiloak eta bareak dira. Maskor kiribilduna izan ohi dute.
• Bibalbioak: Muskuiluak eta ostrak dira. Maskor bikoitza dute eta iragazketa bidez elikatzen dira.
• Zefalopodoak: Txipiroiak eta olagarroak dira. Garroak eta ikusmen bikaina dituzte.

4. Artropodoak (Talde ugariena)

Milioika espezie biltzen dituen taldea da.

Ezaugarri komunak

• Aldebiko simetria eta exoeskeleto gogorra (kitinazkoa) dute.
• Gorputza hiru ataletan banatzen da: burua, toraxa eta sabelaldea.
• Apendize artikulatuak dituzte (hankak, hegoak, antenak).
• Hazkundean zehar muda egiten dute beraien exoeskeletoa.

Talde nagusiak

• Miriapodoak: Ehunzangoak (segmentu bakoitzeko hanka pare bat) eta milazangoak (segmentu bakoitzeko bi hanka pare) bereizten dira.
• Araknidoak: Armiarmak eta eskorpioiak dira. Zefalotoraxa eta lau hanka pare dituzte.
• Krustazeoak: Izkirak eta karramarroak dira. Bi antena pare eta bost hanka pare izan ohi dituzte.
• Intsektuak: Kakalardoak eta inurriak dira. Hiru atal nagusi (burua, toraxa, sabelaldea), hiru hanka pare eta, batzuetan, hegoak dituzte.

5. Ekinodermatuak (Itsasokoak)

Eskeleto karetsua dute.

Ezaugarriak

• Simetria erradiala dute helduak direnean, baina larbek alde biko simetria dute.
• Ez dute gorputz segmentaturik eta ez dute bururik.
• Barne-eskeleto karetsua dute, eta batzuek arantzak dituzte.
• Mugimendua aparatua anbulakralaren bidez egiten dute (urezt betetako hodiak).