Beste atzerriko hizkuntzak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Espainiako ibaien ezaugarriak

Kaudala

Kaudala ibai batek daramaten ur batezbestekoa da. Bi modutara neur daiteke: kaudal absolutua, m³/s-tan adierazita, eta kaudal erlatiboa, arroaren azalera (km²) kontuan hartuta. Kaudal absolutua prezipitazioekiko proportzionala da. Kaudalaren balioak erabileraren eta kontsumoaren araberakoak dira. Espainiako ibaiek kaudal txikia edo urria dute, oro har.

Irregulartasuna

Espainiako ibaiak irregularrak dira, uholde handiak eta uraren jaitsiera nabarmenak izaten dituztelako. Hainbat faktorek eragiten dute: urtaroa, prezipitazio- eta tenperatura-erregimena, lurrunketa eta erabilera-maila.

Kaudalaren aldaketak

Ibaiek uholdeak (kaudalaren gehikuntza anormalak) eta uraren jaitsierak (estiaje) jasaten dituzte. Faktore...

Trobadoretako poesia: jatorria eta ezaugarriak

Egia-gezurra ariketa honetan, dokumentuak poesia trobadoreskaren jatorria, ezaugarriak, generoak eta amor cortés kontzeptua azaltzen ditu. Erantzun zuzenak eta arrazoiak zerrenda honetan jarri dira.

1. Jatorria eta testuingurua

1. Egia: La poesia trobadoresca aparegué a finals del segle XI.

2. Egia: La poesia trobadoresca nasqué a Occitània.

3. Gezurra: La poesia trobadoresca no fou la primera manifestació culta en una llengua romànica.

4. Gezurra: La poesia provençal fou la més important d’Europa des del segle XI al XIII.

5. Gezurra: Occitània es troba al nord d’Itàlia.

6. Gezurra: El provençal serà la llengua que farà servir la poesia culta en els territoris de parla catalana a partir del segle XIII.

2.

Sant Vicent Ferrer

Canigó (1885)

Les seves dues composicions més conegudes són dos extensos poemes: L'Atlàntida (1877) i Canigó (1885). En tots dos, la natura té un gran protagonisme i se centren en dos paisatges fabulosos, rics en llegendes i esdeveniments. Una altra característica comuna és la grandesa dels sentiments i l'acumulació de fets narratius.

Un poema èpic patriòtic

És un poema èpic de caràcter patriòtic, ambientat a la Catalunya medieval, on es descriuen els orígens de la Catalunya cristiana i les lluites contra els sarraïns. S'estructura en dues parts:

• Dotze cants: situats al voltant de l'any 1000, narren les aventures de Guifré el Pilós, Tallaferro, i del seu fill Gentil. Aquest abandona la lluita contra els sarraïns perquè s'enamora

7/ 1- Foruen galerak eta industria iraultzak dakarten egoera soziopolitiko berriek euskararen alde hainbat mugimendu eta ahalegin bideratuko dituzte. 2- Kulturan eta hezkuntzan euskarazko egiturak falta ziren: hizkuntza batua eta normalizatua, unibertsitate publiko euskalduna eta batez ere politika eta ekonomia euskalduna.

3- Jose Manterola zenbait tokitan hainbat sariketa antolatu zituzten, eta gainera, ipuinak eta antzekoak ere onartu zituzten jokoetan. 4- Euskal lehiaketak kulturalak ziren, hasieran bertsolarienak eta gerora eboluzionatzen joan ziren. Joan Baista Elizburu, Pedro Maria Otaño, Jean Barbier. 6- Oñatin 1918an, euskal munduari dagozkion gaiak ikertzea helburu zuten. Ikasliburuak egin, udako ikastaroak… 7- Euskal ikaskuntzaren...

Euskal Gramatika: Modu, Helburu eta Kausa Perpausak

Euskal gramatikan, modu perpausak ekintza nola gertatzen den adierazten duten menderakuntza perpausak dira. Adibidez: -(e)n bezala, -(e)n moduan, -(e)n legez/eran/gisan.

Helburu perpausak

Helburu perpausak, berriz, ekintzaren asmoa edo xedea azaltzen dute. Adibideak: -(e)n, -t(z)era, -t(z)eko, -t(z)eko asmotan, -t(z)ekoetan, -t(z)eagatik, -t(z)earren.

1. Afaltzekotan
2. Ateratzearren
3. Gogaitzeko
4. Erostera

Hitz-mailegu motak

Kalkoak

Hizkuntz baten esamoldeak ordezteko, beste hizkuntza batetik hartutako hitzak (erderakadak). Adibidez: faltan bota.

Hitz arrotzak

Erromantzetatik hartutako atzizkiak

Adibidez: buruta_zio.

Hitz osoak

Edozein hizkuntzatik hartutako hitzak. Adibidez: informatika.

Kultura-erroak

Latinetik eta...

Lexikoa

Aidarte - Umore, humor

Aitzakia (2) - Desenkusa, ihesbidea, escusa

Aitzinean - Aurrean, delante

Arras (3) - Gustiz, erabat, osorik, completamente

Atxiki (2) - Lotu, itsasi, unido

Behiala (2) - Antzina, aspaldi, hace tiempo

Egonarri - Pazientzia, paciencia

Eri - Gaixo, enfermo

Hausnarketa - Burutazioa, reflexión

Indarge (2) - Ahula, indargabea, débil

Inoiz - Sekula, nunca

Jomuga - Helburu, objetivo

Kausitu (2) - Topatu, aurkitu, encontrar

Malur - Zoritxar, desgracia

Mintzatoki - Prestatu, preparar

Ondikoz (2) - Tamalez, zoritxarrez, desgraciadamente

Otu - Bururatu, ocurrir

Parada - Aukera, oportunidad

Sits - Perretxikoak, setas

Sustatu - Indartu, reforzar

Taxuzko - Gonorazko, bien hecho

Umel - Heze, húmedo

Unatuta - Aspertuta, aburrido

Utzi - Laga, dejar

Zail...

Indikatiboa

Oraina

NOR (Absolutiboa)

NOR-NORK (Absolutiboa-Ergatiboa)

Lehena

NOR (Absolutiboa)

NOR-NORK (Absolutiboa-Ergatiboa)

Baldintza

NOR

Etxahun: Ziri-bertsoen eta olerkien maisua

Iritzi kritikoa: Etxahun eskola gutxikoa genuen arren, haren ziri-bertsoetan eta olerki hunkigarrietan badira eskolatuenak bezain onak, gihartsuak, burutsuak eta irudimenez jantziak.

Satirikoak edo ziri-bertsoak, bereziki, goraipatzekoak dira:

• Oi, laborari gaixua! bertso-saila.
• Barkoxeko erretorari, aberatsen alde zegoelako bota zizkionak.
• Maria Solt eta Kastero, atso eta agure zaharren arteko maitasun-harremanak direla eta egin zituenak, etab.

Olerki autobiografikoak indar eta sentimenduz beteak dira. Normala da norberak bizi izana grina bereziz adieraztea. Laburbilduz, Etxahun, euskal olerkiaren baratzean, erromantikotasunez nagusitzen zaigun poeta da.

Iparragirre: Bizitza gorabeheratsua eta kantagintza

Urretxun...